عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جۇمىسىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋ قاجەت. سەبەبى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنان قۇرىلعان عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى وتاندىق عىلىمنىڭ وركەندەۋىنە ەسەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ناتيجە بار.
ەل ۇكىمەتى 2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلدادى. سونىڭ نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ باعىتىندا استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان اكادەميك ە.د.دالەنوۆ اتىنداعى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلدى. ينستيتۋت نەگىزىنەن عىلىمي ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن قاتار پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا سالاسىنداعى تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى ازىرلەۋمەن اينالىسادى. ال نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ىشىندە پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا سالاسىنداعى قولدانبالى زەرتتەۋلەر, مەديتسينالىق جانە مەديتسينالىق ەمەس مامانداردى وقىتۋ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋ ءۇشىن جاڭا قاۋىپسىز تاماق ونىمدەرىن, فيتوپرەپاراتتاردى ازىرلەۋ, اۋرۋلاردى الدىن الۋ جانە قاۋىپ فاكتورلارىمەن كۇرەسۋ, جاسوسپىرىمدەردىڭ, وقۋشىلاردىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ جانە حالىقتىڭ باسقا دا نىسانالى توپتارىن دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە جەتىلدىرۋ سىندى شارۋالار بار. وسىعان قوسا ينستيتۋت حالىقتىڭ دۇرىس تاماقتانۋ جانە تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا كوپ دەڭگەيلى كوممۋنيكاتسيالىق ءىس-شارالاردى ەنگىزىپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا, تاماق ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە مونيتورينگ جاسايدى. حالىقتىڭ سانيتارلىق-گيگيەنالىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە قورشاعان ورتانى ساۋىقتىرۋ قاعيداتتارىن ازىرلەپ, دەنساۋلىق جانە اۋرۋ مەحانيزمدەرىن, دەنساۋلىق جاعدايىنىڭ دونوزولوگيالىق دياگنوستيكاسىن زەرتتەۋمەن اينالىسادى.
وسىلاردىڭ ىشىندە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – دۇرىس تاماقتانۋ. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ تاماقتانۋى. بالالىق شاقتا ادامنىڭ اقىل-ويى مەن دەنەسىنىڭ بۇكىل ومىرلىك قورىنىڭ ىرگەسى قالىپتاسادى. ال تاعام – قاجەتتى قۋات پەن زاتتەكتەردىڭ الىناتىن جالعىز قاينار كوزى. استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇسىنىسىمەن جاس ۇرپاقتىڭ ساۋ, زەرەك بولىپ ءوسۋى ءۇشىن جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى فيزيولوگيالىق قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىراتىن ءمازىر جاسالدى. مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردا قارقىندى ءوسۋ, قاڭقا مەن بۇلشىق ەتتىڭ ۇلعايۋى بايقالادى. جاسوسپىرىمدەردىڭ جىنىستىق جەتىلۋىنە بايلانىستى قارقىندى گورموندىق قايتا قۇرۋلار, بارلىق جۇيەلەر مەن اعزالاردا ساپالىق وزگەرىستەر بىلىنەدى. سول ءۇشىن دە ءبىز ۇسىنعان ءمازىردىڭ قورەكتىك قۇندىلىعى جوعارى, ياعني, پايدالى زاتتەكتەرگە, دارۋمەنگە باي. عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى پروفيلاكتيكالىق مەديتسيناعا كوپ كوڭىل بولەدى. سوزىلمالى اۋرۋلاردى زەردەلەيدى.
ايگىلى عالىم ءال-فارابي «عىلىمى جوق ەلدىڭ – بولاشاعى جوق» دەگەن ەكەن.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «انا ءتىلى» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «توي قۋالايتىن ەمەس, وي قۋالايتىن كەزەڭمەن بەتپە-بەت كەلدىك. بۇل ءداۋىر – اقىل-ويدىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ەڭبەكتىڭ ءداۋىرى», دەدى. ءيا, عىلىم-ءبىلىمنىڭ دامۋىنا بىلەك سىبانا كىرىسەتىن مەزگىل تايادى. اكادەميك ە.د.دالەنوۆ اتىنداعى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى دا ەلدىڭ ساۋلىعى جولىندا ايانىپ قالمايدى.
سىمبات سەرىكباي,
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى, اكادەميك ە.د.دالەنوۆ
اتىنداعى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا
عزي اعا وقىتۋشىسى.