جۇرتشىلىق ۇسىنىسى جەردە قالمايدى

وسىعان وراي ۇزاق تا كەڭىنەن تالقى­­لاۋدان كەيىن 2023 جىل­عى 2 قازاندا قابىل­دانعان «قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ كەيبىر زاڭ­­نامالىق اكتىلەرىنە قوعامدىق باقىلاۋ, اكىم­شىلىك راسىمدەردى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ارقىلى اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسكە العاش رەت پەتيتسيا ۇعىمى ەنگىزىلدى. وندا: «پەتيتسيا – مەملەكەتتىك ورگانعا, جەرگiلiكتi وكiلدi جəنە اتقارۋشى ورگانعا ەلەكتروندىق قۇجات نىسانىندا جىبەرىلگەن جəنە وسى كودەكستە بەلگىلەنگەن تəرتىپپەن قارالاتىن ۇجىمدىق حابار, ءۇن قوسۋ نەمەسە ۇسىنىس», دەپ كورسەتىلدى. بۇل زاڭ نورماسى بيىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ كۇشىنە ەندى.

وسى ورايدا ءبىر ەسكەرەتىن جايت, ء«ار كاللادا – ءبىر قيال» دەگەندەي, پەتي­تسيا زاڭداستىرىلدى ەكەن دەپ وعان كەز كەل­گەن ماسەلەنى ارقاۋ ەتىپ, «بۋىنسىز جەر­گە پىشاق ۇرۋعا» بولمايدى. سەبەبى اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكس­تىڭ 90-2-بابىنىڭ 3-تارماعىندا كونس­تيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا, قوعامدىق تəر­تىپكە, حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن يمان­دىلىعىنا نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن مəسە­لەلەر, ەلىمىزدىڭ بiرتۇتاستىعى مەن اۋماق­تىق تۇتاستىعىن, ونى باسقارۋ نىسانىن, ەل پرەزيدەنتى جەتى جىل مەرزىمگە سايلانادى جəنە ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق مەملەكەت باسشىسى بولىپ سايلانا المايدى دەگەن ەرەجەنى وزگەرتۋ, رەسپۋبليكانىڭ əكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى مەن مەملەكەتتىك شەكاراسى, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ, پروكۋرا­تۋرا ورگاندارىنىڭ زاڭدىلىقتىڭ ساقتا­لۋىن جوعارى قاداعالاۋى, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى, كۇزەتىلەتىن ادامدار مەن وبەكتىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قىلمىستىق جانە ازاماتتىق زاڭناما, قورعانىس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جəنە قوعام­دىق ءتəرتىپتى ساقتاۋ, پرەزيدەنتتىڭ, پار­لامەنت پالاتالارى مەن ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا جاتاتىن ادامداردى لاۋازىمى­نان بوساتۋ, حالىقارالىق شارتتاردان تۋىندايتىن مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ مəسەلەلەرى, سايلاۋ جəنە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭنامادا رەتتەلەتىن مəسەلەلەر, مەملەكەتتىك رəمىزدەر, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مəرتەبەسى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن, وكىلەتتىكتەرىن, فۋنكتسيالارى مەن مىندەتتەرىن وزگەرتۋ, توتەنشە جاعداي جəنە توتەنشە احۋال رەجىمدەرىنىڭ قولدانىلۋى اياسىندا قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى مəسە­لە­لەر پەتيتسيانىڭ نىساناسى بولا الماي­تىندىعى اتاپ كورسەتىلگەن.

پەتيتسيانى ينتەرنەت-رەسۋرستا ەركىن قولجەتىمدى ەتىپ ورنالاستىرۋ ءۇشىن وعان ون جۇمىس كۇنى ىشىندە ەلەكتروندىق نىساندا جəنە جيىرما جۇمىس كۇنى ىشىندە جازباشا تۇردە كەمىندە ەلۋ ازامات قوسىلۋى قاجەت. ولار مۇنى ينتەرنەت-رەسۋرستا ەلەكتروندىق تسيفرلىق قولتاڭبا ارقىلى نەمەسە جازباشا تۇردە كۋəلاندىرا وتى­رىپ جۇزەگە اسىرادى. پەتيتسيا ينتەر­نەت-رەسۋرستا ەركىن قولجەتىمدى ەتىپ ورنا­لاستىرىلعان كەزدەن باستاپ التى اي ىشىندە وعان وزگە ازاماتتاردىڭ قوسىلۋىنا بولادى. بۇل رەتتە ۇكىمەتتىڭ قۇزىرەتىنە جاتا­تىن ماسەلەلەر بويىنشا ونى قولداۋ­عا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ كەمىن­دە ەلۋ مىڭ داۋسىنا, وبلىستاردىڭ, رەسپۋب­لي­كالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانا­نىڭ جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ونى قولداۋعا ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك حالقىنىڭ كەمىندە ەكى پايىز داۋ­سىنا, وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ونى قولداۋعا ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك حالقىنىڭ كەمىندە ءبىر پايىز داۋ­سىنا, قالالىق, اۋداندىق جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ونى قولداۋعا ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ حالىق سانى ەلۋ مىڭنان اسقاندا – كەمىندە بەس مىڭ داۋىسقا, قالعاندارى ءۇشىن – حالىق سانىنىڭ كەمىندە ون پايىزىنا, اۋدانداردىڭ, وبلىس­تىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەرگى­لىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ, رەسپۋب­لي­كالىق ماڭىزى بار قالالارداعى, استانا­داعى اۋدانداردىڭ, وبلىستىق ماڭى­زى بار قالالارداعى اۋدانداردىڭ اكىم­دە­رى اپپاراتتارىنىڭ, اۋداندىق ماڭى­زى بار قالالارداعى, اۋىلدارداعى, كەنتتەر­دەگى, اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى اكىمدەر اپپاراتتارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن ماسەلەلەر بويىنشا ونى قولداۋعا ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ حالىق سانى ەلۋ مىڭنان اسقاندا – كەمىندە ەكى مىڭ بەس ءجۇز داۋىسقا, قالعاندارى ءۇشىن – حالىق سانىنىڭ كەمىندە بەس پايىزىنا يە بولعان پەتيتسيا قولداۋ تاپقان بولىپ ەسەپتەلەدى. زاڭنامادا كورسەتىلگەن شەكتى مانگە جەتپەگەن پەتيتسيانى مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى پەتيتسيا ينتەرنەت-رەسۋرستا ەركىن قولجەتىمدى ەتىپ ورنالاستىرىلعان كەزدەن باستاپ التى اي وتكەن سوڭ ارىز يەسىنە قايتارادى. دەگەنمەن مۇنداي پەتي­تسياعا دا دەن قويىلىپ, ول ءتيىستى مەملە­كەتتىك ورگانعا, جەرگىلىكتى وكىلدى نەمەسە اتقارۋشى ورگانعا جىبەرىلەدى جانە حابار, ۇنقوسۋ نەمەسە ۇسىنىس رەتىندە قارالادى.

ال زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تəرتىپپەن بەرىلگەن پەتيتسيا مىندەتتى تۇردە قارالۋعا جاتادى. ونى قاراۋ كەزىندە ورتالىق مەم­لەكەتتىك ورگان قۇرامىنا مۇددەلى مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىن, پارلامەنت پەن مəسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىن, ارىز يەسىن, سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتەردى قوسا وتىرىپ, جەكە كوميسسيانى نەمەسە جۇمىس توبىن قۇرۋعا, پەتيتسياعا قاتىستى كەلىپ تۇسكەن پىكىرلەردى, ەكونوميكالىق, əلەۋمەتتىك, ستاتيستيكالىق جəنە وزگە دە اقپاراتتى تالداۋعا, زاڭناماعا وزگە­رىس ەنگىزۋ تالاپ ەتىلگەن جاعدايدا حالىق­ارالىق تəجىريبەنى زەردەلەۋگە مىندەتتى. پەتيتسيانى قاراۋ نəتيجەلەرى بويىنشا ورتالىق مەملەكەتتىك نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى, جەرگiلiكتi وكiلدi ورگاننىڭ توراعاسى ونى تولىق نەمەسە ءىشىنارا قاناعاتتاندىرۋ تۋرالى جانە قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمدەردىڭ ءبىرىن قابىل­داي­دى. مۇنداي شەشىم ارىز يەسىنىڭ جəنە پە­تيتسياعا قوسىلعان قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قابىلدانعان شەشىمگە شاعىم جاساۋ قۇقىقتارى بار ەكەندىگى ايتىلا وتىرىپ, ولاردىڭ دəلەلدەرىن جوققا شىعاراتىن نەمەسە راستايتىن ناقتى فاكتىلەردى قامتۋعا ءتيىس. پەتيتسيانى قاراۋ نəتيجەلەرى بويىنشا ورتالىق مەم­لەكەت­ت­ىك نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى, جەرگiلiكتi وكiلدi ورگاننىڭ توراعاسى رەسمي تۇردە حابارلاما جاساۋعا مىندەتتى.

ازىرگە «e-Petition» سايتىندا 2 پەتيتسيا جاريالانعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە 18 جاس­تان اسقان ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى كۇتىپ وتىرعان اتا-انالار جولداعان پەتيتسيادا: «بۇگىنگى كۇنى قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس 18 جاستان اسقان مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ كۇتىمى ءۇشىن اقشالاي تولەمدى تەك ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۇتىم جاسايتىن تۇلعالار عانا الا الادى. الايدا پسي­حو­نەۆرولوگيالىق جانە پسيحيكالىق اۋرۋلارعا ۇشىراعان ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار دا تۇراقتى كۇتىم مەن باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. ءبىزدىڭ بالالارىمىز دارمەنسىز, باسقا ادامدارمەن ءتىل تابىسا المايدى, ءتىپتى كەيبىرەۋى ساناۋدى جانە جازۋدى ۇيرەنسە دە, قوعام ەرەجەلەرى بويىنشا ءومىر سۇرۋگە قابىلەتسىز. ولار تاماق ازىرلەي المايدى, كەيبىرى ءوز بەتىمەن تاماق ىشە دە المايدى. اقشانىڭ ءمانىن تۇسىنبەگەندىكتەن, ەشتەڭەنى ساتىپ الا المايدى. ءوز بەتىمەن ءدارى-دارمەك ىشە المايدى. ياعني ولار قاراپايىم بولىپ كو­رىنەتىن ىستەردى ىستەۋدە دە ءبىزدىڭ كومەگىمىزگە مۇقتاج. ولار فيزيكالىق قانا ەمەس, مو­رالدىق قولداۋدى دا قاجەت ەتەدى. ءبىز ءوز بالامىزدى ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەۋ ءۇشىن تاۋلىك بويى ونىڭ جانىندا بولىپ, جاعدايىن جاساۋىمىز كەرەك. مۇنداي بالاڭنىڭ بولۋى – ونىڭ قينالعانىن, قابىلەتسىز ەكەنىن كورىپ, جانىڭدى جەگەن ۋايىممەن ءومىر ءسۇرۋ. بىزگە مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت. ويتكەنى ءبىز بالالارىمىزدى باعىپ-قاعۋ كەزىندە جۇمىس ىستەي المايمىز. سوندىقتان زەينەتاقى جارنالارىن جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ اۋدارىمدارىن تولەۋگە مۇمكىندىگىمىز جوق. بۇل ماسەلە تەز ارادا شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەدى. پسيحيكالىق جانە پسيحونەۆرولوگيالىق اۋرۋلارى بار 18 جاستان اسقان ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى كۇتە­تىن تۇلعالار ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار مەن زەينەتاقى جارنالارى تولەنە وتىرىپ, ولار اقشالاي تولەمدەر الۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. وسى ماسەلە وڭىنان شەشىل­گەن كورشىلەس ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىز», دەلىنگەن. ال اقمولا وبلىسىنىڭ ستەپنوگور قالاسى اكىمىنىڭ اپپاراتىنا جولدانعان ەكىنشى پەتيتسيادا اقسۋ مەن زاۆودسكوي كەنتتەرىنىڭ باس جوسپارلارى كەزىندە جەرگىلىكتى تۇرعىن­داردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلمەي قابىلدان­عاندىعى سەبەپتى ولاردىڭ كۇشىن جويۋ جانە جاڭالارىن جاساۋ تالابى قويىلىپتى.

وسىلايشا, وتانداستارىمىز ەلىمىزدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرىپ, مىقتى ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان ماڭىز­دى زاڭنامالىق قادام سانالاتىن پەتيتس­يا ينستيتۋتىن پايدالانۋعا كىرىسىپ جاتىر.