ايىنا – 20 ميلليون جورگەك

بۇرىندارى بەسىككە بو­­لە­نەتىن ءسابيدى وراي­تىن, استى-ۇس­تىنە سالىناتىن جۇمساق ماتالاردى, ياعني جاتىن ورنىنىڭ توسە­نىشى مەن جامىلعىسىن جور­گەك, جايالىق دەيتىن. جور­گەكتى قا­سيەتتى ساناپ, ۇنەمى تازا بولۋىن حالقىمىز قاتتى قا­داعا­لايتىن. بۇگىنگى بالانىڭ جورگەگى مۇلدە بولەك. زامانىنا ساي. اي­تايىن دەگەنىمىز, كەشەگى مەن بۇگىنگى جورگەك-جايالىقتىڭ ايىر­ماشىلىعى جونىندە ەمەس, تۇركىستان وبلىسىندا وتاندىق ءونىم شىعاراتىن العاشقى كاسىپ­ورىن تۋرالى ەدى. تۇركىستان وب­لىسى ەلىمىزدە تابيعي ءوسىم بويىن­شا الدىڭعى قاتاردا. بيىل قاڭتار-اقپاندا حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 7 369 ادام بولىپ, بىلتىرعىدان 3%-عا ارتقان. بىلتىر وبلىستا 54 498 ءسابي دۇ­نيە ەسىگىن اشقان. ونىڭ 643-ءى – ەگىز, 8-ءى – ۇشەم. وڭىردە 177 مىڭنان اسا كوپبالالى انا بار. ونىڭ ىشىندە 15 مىڭنان اسا «التىن القا», 43 مىڭنان اسا «كۇمىس القا» يەگەرى سانالى ۇرپاق تاربيەلەپ جاتىر. سونىمەن بىرگە وبلىستا 4661 انا ءى, ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. ءبىز اڭگىمەلەپ وتىرعان كاسىپورىن باسشىلارى ءوڭىردىڭ وسى ءبىر ەرەكشەلىگىن دە ەسكەرگەنى انىق. ياعني بالالى ءۇيدىڭ سۇرانىسىن زەرتتەگەن. وتاندىق ونىمگە سۇرانىس بولاتىنىن بولجاعان.

ءوندىرىس ورنىن اشقان كا­سىپ­كەرلەر العاشقىدا, ياعني 2010 جىلدان باستاپ مۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى جانداردى قول­داۋ ماقساتىنداعى ۇيىم­دارعا جورگەك جەتكىزۋمەن اينا­لىسقان ەكەن. نارىقتىڭ بۇل سالا­سىن ابدەن زەرتتەيدى. ءسوي­­تىپ, 2020 جىلى تۇركيا­داعى سەرىكتەستەرىمەن كەلى­سىپ, قۇ­رال-جابدىقتار الىپ كەلگەن. كاسىپورىن قۇرىلتاي­شى­لا­رىنىڭ العاشقى جوسپارى بويىنشا قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتىپ, 60-70 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلگەن. ول تولىق اتقارىلدى, ياعني قۇنى 3 ملرد تەڭگەلىك ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ 70%-ى – قازاق ينۆەستورىنا, 30%-ى «Royal Hijyen A S» تۇرىك كومپانياسىنا تيە­سىلى. اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي, مەكەمەنىڭ ماقساتى دا – مۇ­گە­دەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ, ساپالى دا قولجەتىمدى وتاندىق ءونىم شىعارۋ. وتاندىق جورگەك-جايالىقتار شىعاراتىن «Capable group» مۇگەدەكتەر قوعامى» قب سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى پاي­دالانادى. مۇگەدەكتەرگە فاب­ريكا ءونىمى تەگىن, ولارعا جور­گەكتەردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمى «Aleumet» پورتالى ار­قىلى تاپسىرىسپەن بەرىلەدى.

وتاندىق ءونىمنىڭ نەگىزگى تۇ­تىنۋشىلارى – 4 جاسقا دە­يىنگى بالالار. ولارعا ارنال­عان «Simbo Baby», «Aityn Ba­la», «GIGO», «Ney Baby» جور­گەك­تەرىنە سۇرانىس بار. مۇگە­دەك­تەرگە ارنالعان «Shipa», «Ney Medikal», «Royal Med» گي­گيە­نالىق جورگەكتەرى شىعا­رى­لادى. ءوندىرىس ورنىنىڭ نە­گىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بايان­سۇلۋ تورەگەلدىقىزى ءوز ۇلى­نا شەتەلدىك جورگەكتى قول­دانىپ كەلگەن. الايدا باعا مەن ساپاعا قاتىستى ماسەلە تۋىن­داعان. سوندىقتان شەتەلدىك ونىم­گە باسەكەلەس ساپالى جورگەك شى­عارۋدى ءجون ساناپتى. 

« ۇلىم دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن بارلىق جورگەكتى كور­دىك. ءبىرىنىڭ ساپاسى دۇرىس بولمايدى. ءبىرىنىڭ باعاسى قىمبات. وزىمىزگە سولار­دىڭ ءبىرى ۇنادى. سونى كورىپ, نەگە بىزدە وسىنداي ءونىم شى­عارماسقا دەگەن وي كەلدى. باسىندا باستاعاندا ءبىز «Simbo Baby» جورگەكتەرىن تۇرىك تەحنولوگياسىمەن جاسادىق. سونى قاتار الىپ ءجۇرىپ, جاپوندىق تەحنولوگياعا كوشتىك», دەيدى بايانسۇلۋ تورەگەلدىقىزى.

ونىمگە قاجەتتى شيكىزاتتار قىتاي, تۇركيا, گەرمانيا, اقش ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, وندىرى­لەتىن ونىمدەردىڭ وزىندىك ەرەك­شەلىكتەرى دە بار. مىسالى, «Simbo Baby» جورگەگىنە ەڭ جوعارى ساپاداعى شيكىزات قوسى­لادى. نەگىزى ءبىر جورگەك 17 ءتۇرلى شيكىزاتتان جاسالادى. سىرت­قى ورامى عانا ەلىمىزدىكى. ءون­دىرىس ورنىندا جۇمىسپەن قام­تىلعانداردىڭ باسىم بولىگى – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار.

– مەملەكەت باسشىسى «ادى­لەتتى قازاقستاننىڭ ەكونو­ميكالىق باعدارى» اتتى جول­داۋىندا جاڭا ونەركاسىپ سايا­سات ارقىلى جاڭاشا دامۋ ۇلگىسىنە كوشۋگە ءتيىس ەكەنىمىزدى اتاپ ءوتتى. «مەملەكەت ءىرى كا­سىپورىندارمەن بىرلەسىپ, ءون­دىرىستىڭ بارلىق ساتىسى ءوز ەلى­مىزدە بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ول ءۇشىن ءوندىرىس سالا­سىن رەتتەيتىن جانە ىنتالان­دىراتىن ءتۇرلى تاسىلدەردى قولدانۋ قاجەت. وڭدەۋ ونەركاسىبى شيكىزاتتى كوڭىلگە قونىمدى باعامەن جەتكىلىكتى كولەمدە الۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە رەت­تەلەتىن ساتىپ الۋ كەزىندەگى ءوز تاۋارلارىمىزدىڭ ۇلەسىن ارت­­تىرۋ جانە وفتەيك جۇيەسىن تولىق ىسكە قوسۋ قاجەت. ەلىمىزدەگى ءونىم وندىرۋشىلەرمەن جاسالاتىن وفتەيك كەلىسىمشارتتاردىڭ ۇلەسىن كەمىندە 10 پايىزعا جەتكىزۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت جولداۋىندا. سونداي-اق مەملەكەت وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قورعاۋعا مىندەتتى ەكەنى, ەكونوميكامىز باسقا ەلدەرگە ءار­دايىم اشىق بولۋعا تيىس­تىگى ايتىلدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ جولداۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماق­ساتىندا ءبىز ءوندىرىستى كەڭەي­تۋدى جوسپارلادىق. الايدا وتاندىق ءونىمدى وتكى­زۋدە قوعام­دىق بىرلەستىكتىڭ قىز­مەتىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن بىرقاتار ماسەلە بار. ول ءوز كەزە­گىندە قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەكتەردىڭ ەڭبەك­اقىسىنا, قۇرال-جابدىقتار­دىڭ كۇتىمىنە, جالپى فابريكا­نىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگى­زىپ وتىر. وتاندىق وندىرۋشىلەر, سونىڭ ىشىندە مۇگەدەكتەر قوعامداستىعى ايگىلى الەمدىك برەندتەرمەن, يمپورتتىق انالوگتەرمەن باسەكەلەسۋگە ءماج­بۇر. ءونىم وتكىزۋگە جاسالعان بىردەي جاعدايدا تۇتىنۋشى ەلىمىز­دە جاسالعانىمەن شەتەلدىك ونىمنەن كەم تۇسپەيتىن, بىراق بەيتانىس ماركالى تاۋاردى ەمەس, ايگىلى برەندتىك تاۋاردى تاڭدايتىنى بەلگىلى. ياعني بۇل باعىت مەملەكەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەدى. شىعارىلىپ وتىر­عان جورگەكتەردىڭ ساپاسى تۇرىك, كورەي, جاپون تاۋارلارىنان كەم تۇسپەيدى. سوندىقتان قوعامدىق بىرلەستىك الەمدىك برەندتەرمەن وتاندىق نارىقتا كۇرەسىپ كەلەدى, – دەيدى «Capable group» مۇگەدەكتەر قوعامى» قوعام­دىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى بەيىمبەت ءسۇيىن.

بۇل ورايدا قوعامدىق بىر­­لەستىك بارلىق جاعدايدى بايان­­داپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ءبىل­­دىرىپ, جىل باسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا حات جول­داپ­تى. وندا الەۋمەتتىك وسال توپ وكىل­دەرىنىڭ گيگيەنالىق زاتتاردى ۆەب-پورتال ارقىلى ساتىپ الاتىنى ايتىلعان.

ء«ونىمدى وتكىزۋ ەلىمىز بو­يىن­شا ديستريبيۋتەرلىك جە­لى ەسەبىنەن, كوتەرمە ساۋدا نىساندارىمەن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالى ارقىلى, بالالار ءۇيى, مۇگەدەكتەر قوعا­مىنىڭ وكىلدىكتەرىمەن كەلىسىم­شارت جاساۋ جولىمەن ۇيىم­داس­تى­رىلادى. بۇل ورايدا ءبىز ۆەب-پورتالدى زەردەلەۋ ناتيجەسىندە بىرقاتار كەمشىلىكتى انىقتادىق. مىسالى, باسەكەلەستىك ورتا جوق, ياعني بەلگىلەنگەن كەپىلدىك باعا بويىنشا تۇتىنۋشى وبلىستىق كوميسسيا ۆەب-پورتالعا قوي­عان ءونىم ماركاسىن الۋعا ءماج­بۇر. قامتاماسىز ەتۋشى ساپاسى جوعارى, باعاسى تومەن تاۋار­دى نەمەسە انالوگتىك ءونىمدى ۇسىنا المايدى. ءبىزدىڭ كومپا­نيا­نىڭ يمپورتتىق انالوگتەرىنە قاراعاندا باعاسى تومەن, ساپاسى جوعارى جورگەكتەردى تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋ مۇم­كىن­دىگى بار. بۇل ءوز كەزەگىندە رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتى ۇنەم­دەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. يم­پورت­تىق تاۋارلاردىڭ كوپتى­گىنەن, الەۋمەتتىك قىزمەت پور­تال­­دارىندا مۇگەدەكتىك قوعام­داس­تىققا جانە وتاندىق وندىرۋ­شىلەرگە ساتىپ الۋ باسىمدى­عىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى وتاندىق ءونىمدى وتكىزۋ قيىنعا سوعىپ وتىر», دەلىنگەن ۇكىمەت باسشىسىنا جولدانعان حاتتا. ياعني كاسىپورىن ءونىم وتكىزۋدە مەملەكەتتىك قولداۋعا مۇقتاج.

تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – مامان تاپشىلىعى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ باعىتىندا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.

«سوڭعى ەكى جىلدا ءتورت جاس ماماندى تۇركياعا وقۋعا جىبەردىك. ءوندىرىس ورنىنداعى ءبىر قوندىرعىنىڭ وزىندە سەكسەننەن استام قوزعالتقىش بار, كومپيۋتەرگە قوسىلعان, ەلەكترونيكامەن جۇمىس ىستەيدى. جورگەك شىعاراتىن تەحنيكا, قوندىرعىلاردىڭ ءبارى سىرتتان اكەلىنگەن. وسىعان بايلانىستى ءبىر ماماندى قىتايدان, ۇشەۋىن تۇركيادان شاقىردىق. ولاردىڭ جالاقىسى ايىنا 2000 دوللار شاماسىندا. سول مامان­دار جۇمىستىڭ بارىسىن ءوز ازا­ماتتارىمىزعا ۇيرەتەدى. تەح­نولوگ, وپەراتورلار – سۇرانىسقا يە ماماندىقتار. شەتەلدىك مامانداردى الماستىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى جاستاردى وقىتىپ جاتىرمىز. ودان بولەك, تەحنولوگ­تەردى دايارلاۋدى قولعا الدىق. ارنايى قۇرىلىپ جاتقان زەرتحانادا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى دا وقىتۋعا كىرىستىك. ولار نەگىزىنەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار. ءوندىرىس ورنىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە ماسەلە بار. بۇل ورايدا سايرام اۋدانىندا سالىنىپ جاتقان ستانساعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىرمىز», دەيدى بايانسۇلۋ تورەگەلدىقىزى. 

كاسىپورىن الداعى جيىر­ما جىلعا جوسپار-جوبا جاساعان. ول بويىنشا وتاندىق ءوندىرىس كولە­مىن 80-85 پايىزعا جەتكىزۋ كوز­دەل­گەن. سونداي-اق ءوز ونىمدە­رىن ەاەو جانە تمد ەلدەرىنە ەكس­پورتتاۋدى جولعا قويماق. وتاندىق جورگەكتەر بۇگىندە موڭعوليا, رەسەي, وزبەكستان مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جونەلتىلەدى.

تۇركىستان وبلىسى