كريپتوۆاليۋتانى ينۆەستيتسيالاۋ كەزىندە نەنى ءبىلۋ كەرەك - ساراپشى كەڭەسى

«قر تسيفرلىق اكتيۆتەر تۋرالى» زاڭىنا سايكەس «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ («احقو») اۋماعىن قوسپاعاندا, ەل اۋماعىندا كريپتوۆاليۋتالاردى (قامتاماسىز ەتىلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردى) شىعارۋعا جانە ولاردىڭ اينالىمىنا, سونداي-اق قامتاماسىز ەتىلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەر بويىنشا تسيفرلىق اكتيۆتەر بيرجالارىنىڭ قىزمەتىنە تىيىم سالىنادى.

احقو – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ايقىندايتىن ءدال بەلگىلەنگەن شەكاراسى بار, قارجى سالاسىنداعى ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيم قولدانىلاتىن استانا قالاسىنىڭ شەگىندەگى اۋماق. سونداي-اق احقو جانىنان قۇرىلعان قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋدى رەتتەۋ جونىندەگى كوميتەت («AFSA»), كوممەرتسيالىق جانە ازاماتتىق داۋلاردى قاراستىراتىن تاۋەلسىز سوت پەن حالىقارالىق اربيتراج ورتالىق جۇمىس ىستەيدى.

كريپتوالاياقتاردىڭ تورىنا كىرىپ كەتپەۋ ءۇشىن بىرنەشە نەگىزگى ەرەجەنى ساقتاۋ كەرەك

1. ينۆەستيتسيا سالعىڭىز كەلەتىن تسيفرلىك اكتيۆ تۋرالى تالداۋ جاساڭىز.

ەڭ الدىمەن, كريپتوۆاليۋتالار نەگىزدەرىن ءتۇسىنىڭىز. بلوكچەين تەحنولوگياسىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن جانە كريپتوۆاليۋتالاردىڭ قانداي تۇرلەرى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءسىزدىڭ مۇددەلەرىڭىزدى جاقسىراق قورعاۋعا كومەكتەسەدى. كريپتوۆاليۋتالار تۋرالى نەعۇرلىم كوپ بىلسەڭىز, ءسىزدى الداۋ سوعۇرلىم قيىن بولادى. جاڭا كريپتوۆاليۋتا جوبالارىنا (ICO) ينۆەستيتسيالاۋ قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ەستە ساقتاڭىز. ينۆەستيتسيا جاساماس بۇرىن جوبانى جانە ونىڭ كومانداسىن مۇقيات تالداڭىز.

2. اقپارات دەرەككوزدەرىن تەكسەرىڭىز.

كريپتوۆاليۋتا الەمىندە قانداي دا ءبىر قارجىلىق شەشىم قابىلداماس بۇرىن, ءسىز پايدالانىپ جاتقان اقپاراتتىڭ سەنىمدى جانە راستالعانىنا كوز جەتكىزىڭىز. الاياقتار سان ءتۇرلى ادىستەردى قولدانادى. مىسالى, deepfake تەحنولوگياسىن (سۋرەتتى بەينەگە اۋىستىرۋ ءادىسى) پايدالانا وتىرىپ, شابۋىلداۋشىلار اتاقتى ادامداردىڭ اتىنان الاياقتىق جوبالار جاسايدى. وسىلايشا, وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا الاياقتار يلون ماسكتىڭ اتىنان BitVex كريپتوۆاليۋتا پلاتفورماسىن قۇردى. پلاتفورمانى جارنامالاۋ ءۇشىن الاياقتار YouTube جەلىسىن پايدالانعان.

3, سەنىمدى كريپتوبيرجالار مەن ءاميانداردى تاڭداڭىز.

ەگەر ءسىز كريپتوۆاليۋتا ساتىپ الۋدى جانە ساقتاۋدى جوسپارلاساڭىز, سەنىمدى كريپتوبيرجالار مەن ءاميانداردى تاڭداۋىڭىز قاجەت. كريپتوبيرجاعا اقشا سالماس بۇرىن, زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ونىڭ بەدەلىن تەكسەرىڭىز. مىسالى, الاياقتار كەيبىر تەلەگرام كانالدار ارقىلى ادامداردى جالعان الماستىرعىشتارعا تارتادى. وندا الاياقتار ادامدارعا كريپتوۆاليۋتاردى جوعارى باعامەن ساتۋعا ۋادە بەرەدى. بىراق ساتۋ بارىسىندا الاياقتار كريپتوۆاليۋتانى ۇرلايتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل جاعدايدا جالعان الماستىرعىشتار .live, .kripta .shop الۋ-اقشا دومەندەرىندە ورنالاسقان. سوندىقتان تەك ليتسەنزياسى بار كريپتوبيرجالارى ارقىلى ساۋدا جاساۋ ۇسىنىلادى. احقو-دا ليتسەنزياسى بار كريپتوبيرجالاردىڭ ءتىزىمى AFSA ۆەب-سايتىندا قولجەتىمدى: https://publicreg.myafsa.com/.

4. فيشينگتەن ساق بولىڭىز.

كيبەرالاياقتار ءسىزدىڭ جەكە اقپاراتىڭىزدى نەمەسە قاراجاتىڭىزدى الۋعا ارەكەتتەنۋ ءۇشىن جالعان ەلەكتروندىق حاتتار جىبەرۋى نەمەسە جالعان ۆەب-سايتتار جاساۋى مۇمكىن. سىلتەمەلەردى اشقاندا نەمەسە جەلىدە جەكە اقپاراتتى ەنگىزگەندە اباي بولىڭىز.

مىسالى, كەيبىر حابارلامالار جاقىندا ءسىزدىڭ ەسەپتىك جازباڭىزعا قانداي دا ءبىر مەكەنجايدان جانە براۋزەردەن كىرۋگە ارەكەتتەنگەنىن كورسەتەتىن قاۋىپسىزدىك ەسكەرتۋى بولۋى مۇمكىن نەمەسە بۇل كريپتوۆاليۋتا الەمىندەگى بەلگىلى وقيعالارعا ارنالعان ساۋالناماعا قاتىسۋعا شاقىرۋ بولۋى مۇمكىن. وسى ساۋالناماعا قاتىسقان ءۇشىن الاياقتار جومارت سىياقى بەرۋگە ۋادە ەتۋى مۇمكىن.

حابارلامادا سىياقى الۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى شارتتارى (بەرىلگەن پلاتفورماداعى ترانزاكتسيالاردىڭ بەلگىلى ءبىر سانى), شامادان تىس جوعارى ەمەس, بىراق وتە تارتىمدى سوما كورسەتىلۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءبارى حابارلامانى شىندىققا جاناساتىنداي كورسەتۋ ءۇشىن جاسالادى.

5. «تەز بايىپ كەتۋ» تۋرالى ۋادەلەرگە سەنبەڭىز.

ەگەر بىرەۋ سىزگە كريپتوۆاليۋتالىق ينۆەستيتسيادان تەز جانە وڭاي پايدا تابۋعا ۋادە بەرسە, ساق بولىڭىز.

رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس, كريپتوۆاليۋتالارعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار تۋرالى جاريالانىمداردىڭ 40%-دان استامى جالعان بولىپ شىقتى. پايدالانۋشىلاردى ءوز رەسۋرستارىنا تارتۋ ءۇشىن الاياقتار «قارجىلىق تابىسقا اپاراتىن جول», «قارجىلىق ەركىندىك», «ينتەللەكتۋالدىق ينۆەستيتسيالار», «كريپتوبايلىق» جانە «تابىس كەپىلدىگى» سياقتى ارانداتۋشى تاقىرىپتاردى پايدالانادى. ۆەب-سايتتار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى مازمۇننىڭ نەگىزگى تۇرلەرىنە كريپتوۆاليۋتادان اقشا تابۋ, كريپتوۆاليۋتا اكتيۆتەرىنە ينۆەستيتسيالاۋ ۇسىنىستارى, ينۆەستورلار توپتارى مەن ارنالارىنىڭ جارناماسى, ءارتۇرلى پلاتفورمالاردىڭ جاسىرىن جارناماسى, سونداي-اق كريپتو-ءاميانداردى جارنامالاۋ, جەڭىلدىكتەر بويىنشا وقىتۋ كۋرستارى كىرەدى.

6. جەكە كىلتتەرىڭىزدى بولىسپەڭىز.

جەكە كىلتكە قول جەتكىزگەن كەز-كەلگەن ادام ءسىزدىڭ كريپتوۆاليۋتاڭىزبەن ترانزاكتسيالار جاساي الادى جانە ونى ۇرلاي الادى. مىسالى, الاياقتار تەگىن كريپتوۆاليۋتالاردى (Bitcoin, Ethereum, Litecoin, Tron, Ripple) الۋدى ۇسىناتىن حاتتار جىبەرەدى. تەگىن كريپتو جانە «جارناما» ۆەب-سايتىنا سىلتەمە العىسى كەلەتىندەر ءۇشىن قاراپايىم ءۇش نۇكتەلىك نۇسقاۋلىق بولادى جانە سىلتەمە ارقىلى ءوتۋدى سۇرايدى. دەگەنمەن ەڭ كۇدىكتىسى, جىبەرۋشىنىڭ ەلەكتروندىق پوشتا مەكەنجايىنداعى دومەن ەشبىر كريپتوعا قاتىستى ەمەس. فيشينگ سايتى ءامياندى تاڭداۋدى جانە «سىيلىعىڭىزدى» الۋ ءۇشىن قۇپيا ءسوزدى ەنگىزۋدى سۇرايدى. كەزدەيسوق دەرەكتەردى ەنگىزسەڭىز دە, سايت ءساتتى ترانزاكتسيا تۋرالى حابارلايدى, بىراق ءىس جۇزىندە الاياقتار پايدالانۋشىنىڭ ناقتى قۇپيا دەرەكتەرىن الۋعا جانە ونى كريپتوۆاليۋتالارىنان ايىرۋعا تىرىسادى. مۇنداي الاياقتىق سحەمالاردان ساق بولىڭىز.

7. ءار ەسەپتىك جازبادا قۇپيا ءسوز قولدانىڭىز.

قۇپيا سوزدەردى جاساۋ كەزىندە ادامدار مادەني تاجىريبەلەردەن, ءومىر سالتى ۇردىستەرىنەن نەمەسە سپورت, ءسان بولسىن, سوڭعى وقيعالاردان شابىت الادى. مىسالى, كاسىپقوي سپورت كوماندالارىنىڭ اتاۋلارى, ادامداردىڭ اتتارى, تۋعان كۇندەرى, تۇراتىن مەكەنجايلارى نەمەسە ولاردىڭ باسقا دا نۇسقالارى. سوڭعى جىلدارى كيبەرقاۋىپسىزدىك جايى ءجيى ايتىلىپ جۇرگەنىمەن, كەيبىر ءالسىز پارولدەر ءالى قولدانىلىپ كەلەدى. مىسالى, زەرتتەۋلەر بويىنشا مىنا پارولدەر وتە كوپ قولدانىلادى: guest, 123456, password, 12345, a1b2c3, 123456789, qwerty, baseball, football, unknown, soccer, jordan23, iloveyou.

سىزدەر ءۇشىن قاراپايىم كەڭەستەر:

بارلىق قوسىمشالاردا ءبىر قۇپيا ءسوزدى پايدالانباڭىز; كۇردەلى اۆتوماتتى تۇردە جاسالعان قۇپيا سوزدەردى پايدالانىڭىز; قۇپيا سوزدەردى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرىڭىز, اسىرەسە قۇپيا تىركەلگىلەر ءۇشىن; قوعامدىق Wi-Fi-دى, اسىرەسە قارجىلىق ترانزاكتسيالار ءۇشىن پايدالانباڭىز.

8. الاياقتىق تۋرالى جىلدام حابارلاڭىز.

ەگەر ءسىز كريپتوالاياقتىقتىڭ قۇربانى بولعانىن تۇسىنسەڭىز نەمەسە باسقا دا كۇدىكتى ارەكەتتى بايقاساڭىز, بۇل تۋرالى قۇقىق قورعاۋ جانە رەتتەۋشى ورگاندارعا حابارلاڭىز. مىسالى, ەگەر ءسىز بىرەۋ AFSA بەرگەن ليتسەنزيانىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمدەپ جاتقانىن, بىراق ءىس جۇزىندە احقو ليتسەنزيالانباعان كومپانيا ەكەنىن انىقتاساڭىز, وندا ءسىز بۇل تۋرالى ونلاين جانە پوشتا ارقىلى حابارلاي الاسىز (https://afsa.aifc.kz/kz/submit-your-complaint). احقو-دا ليتسەنزياسى بار كريپتوبيرجالاردىڭ ءتىزىمىن مىنا سىلتەمە ارقىلى تەكسەرە الاسىز: https://publicreg.myafsa.com/.

9. كريپتوۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيا سالعاندا اباي بولىڭىز.

كريپتوۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيا سالۋ پايدالى بولۋى مۇمكىن, بىراق ونىڭ تاۋەكەلدەرى دە كوپ. الاياقتار جالعان كريپتوۆاليۋتانى بەلسەندى تۇردە پايدالانادى, جابىرلەنۋشىلەردى جىبەرىلگەن سومانى ەكى ەسە كوبەيتۋ مۇمكىندىگى تۋرالى جارنامالارمەن تارتادى. ولار مۇنداي الاياقتىق ۇسىنىستاردى الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن فورۋمدارعا جاريالايدى. مىسالى, 2020 جىلى الاياقتار YouTube جەلىسىنە جاريالاعان الدامشى بەينەلەرىنىڭ بىرىندە Apple كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ستيۆ ۆوزنياكتىڭ اتىن قولدانىپ, پايدالانۋشىلاردى سان سوقتىرعان.

بۇل ەرەجەلەر كريپتوۆاليۋتالىق قورلارىڭىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسەدى. قارجىلىق ارەكەتتەرىڭىزدە سەرگەك جانە سانالى بولىڭىز, سوندا ءسىز كريپتوۆاليۋتالاردىڭ ارتىقشىلىقتارىن قاۋىپسىز جانە سەنىمدى تۇردە پايدالانا الاسىز.

 

الماس سەرىك ۇلى,

احقو قارجىلىق قىزمەتتەردى رەتتەۋ كوميتەتى

زاڭ كونسۋلتاتسيالارى ءبولىمىنىڭ اعا زاڭگەرى