بالىق كاسىبىنىڭ بابىن تاپقان

ساۋران اۋدانى يباتا ەلدى مەكەنىنىڭ تۇر­عىنى, جەكە كا­سىپ­كەر جاسۋر مۋمينوۆ ارنايى باسسەيندە بالىق وسىرەدى. مەم­لەكەتتىك «اۋىل اماناتى» باع­دار­لاماسى اياسىندا 2,5 پا­يىزبەن 8,5 ملن تەڭگە نەسيەگە 16 تەكشە مەترلىك 4 باسسەين, بالىق جەمى جانە قاجەتتى جابدىقتار مەن 10 گرامدىق شاباقتار ساتىپ العان. ءبىر باسسەيندە 1500 فورەل بالىعىنىڭ شاباعىن ءوسىرىپ جاتىر. ون گرامدىق شاباقتى تاۋارلىق دەڭگەيگە, ياعني 350 گرامعا جەتكىزۋ ءۇشىن كەمىندە 6 اي باعىپ, كۇتەدى. تاۋارلىق دەڭ­گەي­گە جەتكەندە ءبىر باسسەيندە شامامەن 500 كيلو بالىق ءوسىپ شىعادى. بالىقشىلاردىڭ ايتۋىنشا, فورەل شاباعىنىڭ بىرەۋى نارىقتا 80-100 تەڭگە, تاۋارلى بالىقتىڭ ءبىر كيلوسى 2800-3000 تەڭگە بولادى ەكەن. بۇگىن­دە بەس ازاماتتى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىعان كاسىپكەر جىلىنا 4 توننا بالىق ساتۋدى مەجەلەپ وتىر.

«سيرەك كەزدەسەتىن كاسىپكە بەيىمدەلۋ دە وڭاي ەمەس. ءوز كاسىبىن اشامىن دەگەن ازاماتتارعا اتالعان باعدارلامانىڭ مۇمكىن­دىگى مول, الداعى ۋاقىتتا بۇل ءىستى ودان ءارى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر­مىز», دەيدى جاسۋر مۋمينوۆ.

بۇگىندە ساۋران اۋدانىنىڭ اۋماعىندا بالىق وسىرۋمەن 18 كاسىپكەر اينالىسسا, ونىڭ 3-ەۋى كاسىبىن بىلتىر ىسكە قوس­قان. ال تۇلكىباس اۋدانى اق بيىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى باۋىرجان تولەپبەرگەنوۆ بالىق شارۋا­شى­لى­عىنا بالا كۇننەن قىزىعىپ, كاسىپتىڭ ءناسىبىن كورۋدى ماقسات تۇتقان. وسى ورايدا ول بىل­تىر كۇزدە الماتى وبلىسى ەسىك قالاسىنداعى بالىق مەكتە­بىن­دە ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. بالىق ءوسىرۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ, جۇمىسىنا جوسپار قۇرعان جاس كاسىپكەر اق بيىك اۋىلىنان ارنايى جەر تەلىمىن الادى. ونى بالىق شارۋاشىلىعىنا ىڭعايلاستىرىپ, جوباسىن جاسايدى. جەلتوقسان ايىندا قۇرىلىس جۇ­مىسى اياقتالعانىمەن, اۋا رايى كاسىپكەرگە قولبايلاۋ بول­عان. ءسويتىپ, بالىقتى ارنايى ورىنعا جۋىردا, ياعني ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا جىبەرۋگە تۋرا كەلدى.

ء«ساتى ءتۇسىپ, جاساندى كولشىك­تەر­گە بالىق شاشىپ جاتىرمىز. ءدال بۇگىن 10 مىڭ فورەل بالىعىن جىبەردىك. بۇل نازىك ءارى ەرەكشە بالىقتاردىڭ ءبىرى. سۋدىڭ سالقىندىعى -10 گرادۋستى تالاپ ەتەدى. الدا مەملەكەتتىك قول­داۋلاردىڭ شاراپاتىن كورىپ, كا­س­ىبىمىزدى كەڭەيتكىم كەلەدى», دەيدى جاس كاسىپكەر باۋىرجان تىلەگەنوۆ.

وتىرار اۋدانىندا دا بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار قاتارى ارتىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى «RAN» شاعىن بالىق شارۋاشىلىعىندا سازان, اق امۋر, مەكىرە سىندى بالىقتار وسىرىلەدى. ءۇش ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. كاسىپورىن باسشىسى كەلەسى جىلى 20 باسسەين سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ءوز قارجىسى ەسەبىنەن 4 باسسەيننىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, 18 مىڭ دانا شاباقتاردى سۋعا جىبەرگەن. مۇنداعى 0,20 گەكتار جەردە جىلىنا 20 توننا بالىق وندىرىلەدى. شارۋا كاسى­بىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا بيزنەس يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا ار­نالعان مەملەكەتتىك گرانتقا ءوتىنىم دە بەرىپتى. سونىمەن قاتار «ىرىس» مقۇ-عا 8,6 ملن تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋعا قۇجات­تار تاپسىرعان. جوبا تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا بالىق ءونىمىن ءوندىرۋدىڭ جىلدىق قۋاتىن 100 تونناعا جەتكىزبەك.

كەلەس اۋدانى, اقتوبە اۋىل وكرۋگىنىڭ تۇرعىنى جانات باۋانوۆ تا جالپى اۋماعى 15 گەكتار جەر تەلىمىندە توعاندى كول جاساپ, تاۋارلى بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. كاسىپكەر «جانەل» شارۋا قوجالىعىندا وسىرىلەتىن بالىق كولەمىن ارتتىرۋدى كوز­دەپ وتىر. بۇل ورايدا كولدىڭ ءبىر بولىگى جاڭادان ءىس باستاعان كاسىپكەرلەرگە جالعا بەرىلمەك. بيىل 10-نان استام شارۋا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا ارنايى نەسيەلەندىرۋ بويىنشا وتىنىمدەر تاستاپ, اتالعان كولدىڭ ءبىر بولىگىنە العاشقى بالىق شاباقتارىن سالۋ جوسپارلانعان.

جالپى, وبلىستا بۇل سالاعا قول­داۋ جاقسى. مىسالى, شار­دارا اۋدانىندا تاۋارلى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قىزى­عۋ­­شىلىق تانىتقان 15-تەن استام شارۋاعا وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان توعان قازۋ جۇمىستارىنا دەمەۋشىلىك جاساۋ قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, قىزىلقۇم كانالى بويىنان جالپى اۋماعى 15,4 گەكتار جەردە 10 دانا توعان قازۋ جۇمىستارىن «تۇران سۋ» مەكەمەسى تەحنيكالارىنىڭ كۇشىمەن اتقارۋ جانە اۋدان اكىمدىگىنە قاجەتتى جانار-جاعارماي وتىنىنىڭ ءبىر بولىگىن جەرگىلىكتى دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ بو­يىنشا تاپسىرما بەرىلدى. بۇگىندە كەلەس, شاردارا اۋداندارىنان 30-دان استام شارۋا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينا­لىسۋعا نيەت بىلدىرگەن.

وڭىردە جاساندى جولمەن با­لىق ءوسىرۋ سالاسىنىڭ الەۋەتى جو­عارى. بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, 2021 جىلى – 5706,9 توننا, 2022 جىلى – 6120 توننا, 2023 جىلى 6660 توننا تا­ۋارلى بالىق ءوندىرىلدى. وتكەن جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن اكۆاوسىرۋدىڭ ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 31 كاسىپكەرگە 500 ملن تەڭگە, بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ شىعىندارىن وتەۋ ءۇشىن 7 كاسىپكەرگە 123,8 ملن تەڭگە سۋبسيديا بەرىلدى. سونى­مەن قاتار «تۇركىستان اكك» اق تاراپىنان 14 كاسىپكەرگە 5,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە الۋعا قۇجاتتار ۇسىنىلىپ, 5 كاسىپكەرگە 3,7 ملرد تەڭگە نەسيە بەرۋ ماقۇلداندى. بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسىنا سايكەس, 2030 جىلعا دەيىن تاۋارلىق بالىق ءوسىرۋ كولەمىن 20,0 مىڭ تونناعا, بالىق ونىمدەرى ەكسپور­تى­نىڭ كولەمىن 2 ەسە, ياعني 7,0 مىڭ تونناعا, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسىن 100%-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.

باعدارلاما بويىنشا بيىل 24 توعاندىق بالىق ءوسىرۋ شارۋا­شى­لىعى تىركەلىپ, 68 جۇمىس ورنى اشىلدى. وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان كاسىپشىلىك بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنا 3070 توننا كۆوتا ءبولىنىپ, بالىق اۋلاۋ جۇمىستارى جالعا­سىپ جاتىر. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى نەگىزىندە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتى بويىنشا 35 كاسىپكەرگە 249,5 ملن تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلدى.

بالىق شارۋاشىلىعى ينس­پەك­تسياسىنىڭ ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە وبلىس بويىنشا 10 400 توننا تا­ۋارلى بالىق وندىرىلگەن. ولكەدەگى كاسىپورىندار 4900 توننا بالىق وڭدەگەن. وڭىردە جاڭا 93 توعاندى بالىق شارۋاشىلىعى بار. ونىڭ ىشىندە 4 كاسىپكەر ۇيىرگەلىك اۋلادان اشقان. قۋاتى جىلىنا 15 مىڭ تونناعا جەتەتىن 7 بالىق وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى.

تۇركىستان وبلىسى