داۋعا ۇلاسقان اتتەستاتتاۋ

سەبەبى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن 2019 جىلى ەلىمىزدە العاش رەت «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, مۇعالىمدەر ورىنسىز تەكسەرىستەر مەن ءوز قىز­مەتىنە ءتان ەمەس جۇمىستاردان بوساتىلعاندىعى جانە  جالا­قى­لارى سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە ەكى ەسە كوبەي­تىلگەندىگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ءبىرشاما ىلگەرى باسۋىنا ىقپالىن تيگىزگەنىمەن, وقۋشىلار العان ءبىلىم ساپاسى ءالى دە كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. PISA-2022 حالىقارالىق زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىنە سۇيەن­سەك, وتاندىق شاكىرتتەر ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىقتان 425 بالل جيناپ, 81 ەلدىڭ ىشىندە 46-ورىندى, جاراتىلىستانۋ بويىنشا 423 بالعا يە بولىپ, 49-ورىندى, ال وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا 386 بالل الىپ, 61-ورىندى مىسە تۇتقان. ءسويتىپ, ەلىمىز ءوزىنىڭ باستى باعدارى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) مۇ­شە مەملەكەتتەردىڭ ورتاشا كور­سەت­كىش­تەرىنە قول جەتكىزە العان جوق. ماسەلەن, ەىدۇ ەلدەرىندە ماتە­ماتيكا بويىنشا  5-ءشى جانە 6-دەڭگەيلەردەن كورىنگەن وقۋ­شى­لاردىڭ ۇلەسى 9 پايىز بولسا, وسى جونىندەگى كورسەتكىش ءبىز­دىڭ ەلدە 2 پايىزدان اسپادى. جا­را­تى­لىستانۋدان وتە ساۋاتتى وقۋشى­لار ۇلەسى ەىدۇ ەلدەرىندە 7 پايىزدى قۇراسا, بىزدە 1-اق پايىز بولدى. وقۋ ساۋاتتىلىعى جوعارى وقۋشىلارىمىزدىڭ ۇلەسى دە – 1-اق پايىز. وسى ورايدا تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت – ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر ءوڭىرى ەىدۇ-نىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ورتاشا كورسەتكىشتەرىنىڭ ەشقايسىسىنا قول جەتكىزە المادى.

ء«بىلىم بەرۋ سالاسىندا ۇس­تاز – ەڭ باستى تۇلعا. ونىڭ قوعام­­داعى ابىروي-بەدەلىن ارتتىرا بە­رۋىمىز كەرەك. الايدا مۇعالىمدەر­دىڭ, ديرەكتورلاردىڭ جانە پەداگو­گيكالىق وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ كوپشىلىگى ۇلتتىق بىلىكتىلىك ەمتيحانىنان وتە المادى. ماعان كەيبىر تاجىريبەلى ۇستازدار ءتيىستى مينيسترلىك دايىن­دا­عان تاپسىرمالار تىم كۇردەلى دەپ شاعىمداندى. بالكىم, ونى جەڭىلدەتۋ, جەتىلدىرۋ كەرەك شىعار. بۇل سالادا قاتىپ قالعان قاتاڭ ەرە­جە بولماۋى كەرەك. بىراق نەگىزى, ۇستازدارعا قويىلاتىن تالاپ جو­عارى بولۋعا ءتيىس. مۇعالىم تاپشى­لى­عىن جەلەۋ ەتىپ, مەكتەپكە كەز كەل­گەن ادامدى جۇمىسقا الا بەرۋگە بول­مايدى. مۇنداي ارەكەت ۇستاز­دار­دىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىن كۇرت تو­م­ەندەتەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

وسى ورايدا مۇعالىمدەرگە قويى­لىپ وتىرعان تالاپتىڭ ءبىرى –  ات­تەس­تاتتاۋدان ءوتۋ. «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس پەداگوگتەر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ايقىندايتىن تارتىپپەن اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسى بويىنشا ولارعا بىلىكتىلىك ساناتى بەرىلەدى نەمەسە بۇرىن العان ساناتى راستالادى. مۇعالىمدەر بەس جىلدا كەمىندە ءبىر رەت اتتەستاتتاۋدان وتۋگە مىندەتتى. بۇل ءۇشىن ولار اۋەلى ەلەكتروندىق فورماتتا ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىلەۋىنەن (ۇبت) وتۋگە ءتيىس. 

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بيىل وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى اتالعان تالاپتى كۇشەيتۋدى ۇيعارىپ وتىر. وسى ماقساتپەن «مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدى, باستاۋىش, نەگىزگى ورتا جانە جالپى ورتا ءبىلىمنىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ باعدارلامالارىن, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى, قوسىمشا ءبىلىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جانە ارنايى وقۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەردى جانە ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى باسقا دا ازاماتتىق قىزمەتشىلەردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ قاعيدالارى مەن شارتتارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2016 جىلعى 27 قاڭتارداعى №83 بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» بۇيرىق جوباسى ازىرلەنىپ, بيىلعى 29 اقپاندا اشىق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىندا قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعارىلدى. ۇسىنىلعان جاڭاشىلدىقتاردىڭ ىشىندە مۇعالىمدەردىڭ قازىرگى 4 بى­لىكتىلىك ساناتىنىڭ سانىن بەسەۋ­گە دەيىن كوبەيتۋ كوزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا, الداعى ۋاقىتتا ءبىلىم ۇيىمدارىنا جۇمىسقا جاڭادان قابىلداناتىن جاس ماماندارعا «پەداگوگ» بىلىكتىلىك ساناتى بەرىلمەكشى. بۇعان قوسا, بىلىكتىلىك ساناتىن الۋ جانە بۇرىن العان ساناتتى راستاۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن ۇبت ولشەمشارتتارىن وزگەرتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. مىسالى, وسىعان دەيىن «پاندىك بىلىمدەر» باعىتى بويىنشا «پەداگوگ-مودەراتور» بىلىكتىلىك ساناتىن الۋ ءۇشىن  ۇبت-دان 50 بالل جيناۋ تالاپ ەتىلگەن بولسا, ەندى بۇل كورسەتكىش 60 بالدان كەم بولماۋعا ءتيىس. «پەداگوگ-ساراپشى» بىلىكتىلىك ساناتىن الۋ ءۇشىن بۇرىنعى 60 بالدىڭ ورنىنا – 70 بالل, «پەداگوگ-زەرتتەۋشى» بولۋ ءۇشىن بۇرىنعى 65 بالدىڭ ورنىنا – 80 بالل, ال «پەداگوگ-شەبەر» اتانۋ ءۇشىن بۇرىنعى 70 بالدىڭ ورنىنا 90 بالل جيناۋ قاجەت بولادى. «وقىتۋ ادىستەمەسى» باعىتى بويىنشا دا جوعارىلاتىلعان ولشەمشارتتار ەنگىزىلمەكشى. مىنە, وسىعان باي­لا­نىستى قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر مۇعالىمدەر شۋ شىعا­رىپ, وقۋ-اعارتۋ مينيستر­لى­گى­نىڭ ۇسىنىستارىمەن كەلىسپەي­تىندىكتەرىن اشىق جازدى. اشىق نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىنداعى قوعامدىق تالقىلاۋ بارىسىندا دا ءارتۇرلى ۇسىنىس-پىكىر ورتاعا سالىنىپ جاتىر.

«مەن پەداگوگ-زەرتتەۋشى, پەداگوگ-شەبەر ساناتى بارلاردىڭ تەستىلەۋدەن وتۋىنە قارسىمىن. سەبەبى شەبەرگە – 90 بالل, زەرت­تەۋشىگە 80 بالل جيناۋ – وتە كوپ. ءبىز روبوت, كومپيۋتەر ەمەسپىز. قان­شاما كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز تۇر, سونىڭ ءبارىن ىسىرىپ قويىپ, تەستىلەۋگە عانا دايىندالۋ كەرەك بولادى وندا. «بىزدە پەداگوگ-زەرتتەۋشى مەن پەداگوگ-شەبەر از», دەپ ايتىپ جۇرسىزدەر. ال مىناداي تالاپتارىڭىزبەن, ارينە, ولار ساۋساقپەن سانارلىق بولادى. قازىر مۇعالىمنىڭ جۇمىسى ونسىز دا باس­تان اسادى, ءتىپتى وتباسىنا, تۋعان بالاسىنا قاراۋعا مۇرشاسى جوق. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ ەڭبەگىن ونىڭ قول جەتكىزگەن ناتيجەسىنە قاراي ەسەپتەسەڭىزدەر دە جەتكىلىكتى دەپ ايتار ەدىم», دەيدى انار سا­دىقوۆا.

ال ينديرا بايعوجينا: «الەۋ­مەتتىك جەلىدە كەيبىر ارىپتەستە­رىمنىڭ پەداگوگتەردى تەستىلەۋگە قار­سىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانىن كو­رىپ, تاڭعالدىم. ارىپتەستەر, ءبىز 11 جىل وقىتقان وقۋشىمىزدىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە 140 بالل العانىن قالايمىز. الا الماي جاتسا, رەنجيمىز. ال ءبىز ءوز ءپانىمىزدى وقىتىپ ءجۇرىپ, بار-جوعى 50 سۇراقتى قيىنسىنىپ وتىرعانىمىز مۇعالىم دەگەن اتىمىزعا سىن ەمەس پە؟ مۇعالىم جوعارى ءبىلىمى بولا تۇرا, ءوزىنىڭ ساباق بەرەتىن پانىنەن تەست تاپسىرا الماسا, وقۋشىلار 5 پاننەن قالاي تەست تاپسىرماق؟ ولاردى قانداي مۇعالىمدەر وقىتىپ ءجۇر؟ اششى بولسا دا شىندىق. قازىر مەملەكەت تاراپىنان پەداگوگ مارتەبەسىن كوتەرۋگە كوپ قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر. الايدا پەداگوگ ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگىن راستاپ وتىرعاندا عانا شىن مانىندە مارتەبەلى مۇعالىم اتانباق», دەيدى.

پايىمداپ قاراساق, ەكى ۇستازدىڭ ءبىر-بىرىنە كەرەعار پىكىرلەرىنىڭ قايسىسىنىڭ بولسىن جانى بار. شىنتۋايتىندا, اتتەستاتتاۋ – كەز كەلگەن مۇعالىم ءۇشىن وڭايعا سوق­­پايتىن, كوپ دايىندالۋدى قا­جەت ەتەتىن سىناق. بەرتىندە سەنىم­دى دەرەككوزدەن سولتۇستىك قا­زاق­­ستان وبلىسىنداعى ءبىر قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ 8 مۇعالىمى «ات­تەس­­تاتتاۋدان وپ-وڭاي وتكىزىپ بەرە­مىن» دەگەن الاياق ايەلدىڭ قولىنا ارقايسىسى 300 مىڭ تەڭگەدەن ۇستاتىپ جىبەرىپ, كەيىن بارماقتارىن تىستەپ قالعانىن ەستىدىك. الايدا ولاردىڭ وسى جونىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىمدانۋعا ار-ۇياتتارى جەتپەگەن. بۇل كوپتەگەن مۇعالىم ءوز بىلىمىنە سەنىمدى ەمەس ەكەندىگىن كورسەتەدى. سەبەبى ەلىمىزدە «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, ۇستازدار قاۋىمىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كۇشەيتىلگەنگە دەيىن مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى ءتۇسىپ كەتكەن بولاتىن. ونى كوبىنەسە مەكتەپتە ورتاشا وقىعان تۇلەكتەر تاڭداپ كەلدى. سونىڭ سال­دا­رىنان, تۇتاستاي العاندا, ەلىمىز­دەگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسى كۇرت تومەن­دەپ كەتتى. «ەشتەن كەش جاق­سى» دەمەكشى, كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قوعامدا مۇعالىم مامان­دىعىنىڭ بەدەلى ارتىپ, مەكتەپ بىتىرگەن ۇزدىك تۇلەكتەر  پەداگوگ ماماندىعىن كوبىرەك تاڭدايتىن بولدى. بۇرىن پەداگوگ ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسكەن ستۋدەنتتەر ورتا ەسەپپەن 55 بالل العان بول­سا, بىلتىر وسى كورسەتكىش 110 بال­عا جەتتى. بۇل – الداعى جىلدارى مۇ­عالىمدەردىڭ كاسىپتىك ساپاسى بىرتىن­دەپ جاقساراتىندىعىنىڭ كەپىلى.

سوندىقتان دا وقۋ-اعارتۋ مي­نيسترلىگىنىڭ مۇعالىمدەردىڭ بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا­شىلدىقتارى قوعامدىق تالقى­لاۋ بارىسىندا ايتىلعان سىني پىكىرلەردى جان-جاقتى زەردەلەپ, ءارى ەسكەرە وتىرىپ قابىلدانسا, قۇبا-قۇپ. وسى ورايدا كوپتەن بەرى ءسوز بولىپ كەلە جاتقان ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تەزدەتكەن ءجون بولار. مۇعالىم انار سادىقوۆانىڭ جازعانىنداي, ۇستاز ەڭبەگىن ونىڭ شاكىرتتەرىنىڭ العان ءبىلىمىنىڭ ساپاسىنا, قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە قاراپ باعالاۋ ەڭ ءادىل ءتاسىل بولاتىنى ءسوزسىز.