قوعام تالقىلاعان زاڭ قۋاتتى

پرەزيدەنت سۇحباتىندا ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ, سونداي-اق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سايا­ساتتىڭ باسىمدىقتارى ەگجەي-تەگجەي باياندالدى. اسىرەسە ماقالا­دا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي رەفورمالاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ باستى ورىنعا قويىلدى. باستى قىزمەتى دەپۋتاتتارعا زاڭ شىعارۋ باستاماسىن ىسكە اسىرۋ, زاڭ جوباسىن ازىر­لەۋ, زاڭنامالىق تيىمدى­لىگىن تالداۋ­عا كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان پار­لامەنتاريزم ينستيتۋتى بۇگىندە مەملەكەت باس­شىسىنىڭ رەفورمالارىن قۇقىق­تىق قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىر. جيىننىڭ ماقساتى دا سول – وسى سالاداعى ازىرلەمەلەر مەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن سارالاپ, ورتاق وي-پىكىرلەردى تالقىلاۋ.

دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىن اشقان پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى­نىڭ ديرەكتورى قاناتبەك سافينوۆ جيىن­نىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتال­دى. «باسقوسۋمىز مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باس­تا­ما­شىلىق ەتكەن قۇقىقتىق رەفور­مالاردى ءىس جۇزىندە ىسكە اسى­رۋعا ارنالىپ وتىر. بۇگىن اي­تىل­عان ساراپتامالىق تالداۋلار مەن ورتاق وي-ۇسىنىستار اسا قاجەت. سەبەبى پرەزيدەنتتىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا اي­تىلعان تەزيستەر زاڭ شىعارۋ ۇدە­رىسى­نىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس», دەدى ول.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ اگرار­­لىق ماسەلەلەر جونىندەگى كومي­­تەتىنىڭ توراعاسى, «اۋىل» پار­تيا­سىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىز­باەۆ پرەزيدەنتتىڭ سۇحبا­تىن «مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋ ۆەكتورلارى كورسەتىلگەن باعدارلامالىق ماقالا» دەپ اتادى. وسىلاي دەگەن ول بەلگىلى ءبىر پروبلەمالار بايقالاتىن ەل­دىڭ اگرارلىق سەكتورىن دامىتۋعا توقتالۋ قاجەتتىگىن جەت­كىزدى. مى­سالى, «اۋىل» پارتيا­سى باس­شىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ ءىجو-دە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسى نەبارى 4,2 پايىزدى قۇرايدى. دەپۋتات يمپورتتالعان جەمىس-جيدەك كوكونىستەرىنىڭ جەرگىلىك­تى نارىق­تاعى ۇستەمدىگىنە دە قىنجىلىس ءبىلدىردى. سالدارى­نان ولار باسەكە­لەستىككە توتەپ بەرە المادى جانە ەلدىڭ وڭتۇستىگىن­دەگى جىلىجاي شارۋاشىلىق­تارى جابىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ شارۋالار الدىندا سۋبسيديالار بويىنشا 155 ميلليارد تەڭگەگە بەرەشەگى بار. جيناقتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى, اتاپ ايتقاندا, «اۋىل» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى «وتباسى بانكىنە» ۇقساس اگروبانك تۋرالى زاڭ جوباسىنا باستاماشىلىق جاسايدى. بۇل شارا اگرارلىق سەكتوردى كرەديتتەۋدى جاقسارتاتىنىن اتاپ ءوتىپ: «پرەزيدەنت ق.توقاەۆ قىركۇيەك ايىندا 2029 جىلعا قاراي ەلدىڭ ءىجو-ءنى ەكى ەسەگە ارتتىرۋ تۋرالى مىندەت قويدى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەمدەگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايعا قاراماستان, ەكونوميكامىز دامۋدىڭ وڭ ءۇردىسىن ساقتاپ وتىر. بىلتىر ءىجو 4,9 پايىزعا ءوستى. ناقتى ماندە بۇل – 75,5 تريلليون تەڭگە. ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن ودان ءارى كورسەتۋ ءۇشىن ۋاقتىلى قابىلدانعان زاڭدار قاجەت. بۇل ورايدا پارلامەنت پەن ۇكىمەت بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەدى دەپۋتات.

ال ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ مەملەكەت باسشىسى­نىڭ سۇح­باتىندا كورسەتىلگەن سايا­سي رە­فور­مالاردىڭ ماڭىزدى قورى­تىن­دىلارىنا توقتالدى. «قوعامدا ساياسي رەفورمالاردىڭ قانشالىق­تى ءتيىمدى ەكەندىگى جانە ودان ءارى وزگەرىستەر بولا ما؟» دەگەن سۇراقتار بۇرىننان ءپىسىپ جەتىلگەن. پرەزيدەنت سۇحباتىندا وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. اري­نە, رەفورمالار تەز بولمايدى. دەگەنمەن بۇگىن ءبىز رەفورمالاردىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مىسالى, پارلامەنت, ءماسليحاتتار, اكىمدەر دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جۇيەسى جاقساردى, پارلامەنت پەن ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلدى», دەدى دەپۋتات. الايدا زاڭنامالىق جۇ­مىستى ودان ءارى جاقسارتۋ جۇمىس­تارى العا باسۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن پارلامەنتتە اناليتيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, مامانداردى تارتۋ جانە تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن ارنايى الاڭدار قۇرۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر.

«بارلىق پىكىرتالاس كوشەدە ەمەس, پارلامەنتتە ءوتۋى كەرەك. پار­­لامەنت بارلىق دامىعان ەل­دەر­­دەگى­دەي جۇرتشىلىقتىڭ پىكى­رىن جەت­كىزۋ جانە ەڭ ءتيىمدى شەشىم­دەر قابىلداۋ قۇرالى بولۋعا ءتيىس», دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن دەپۋتات.

قابىلداناتىن زاڭداردى قوعام ءوزى تالقىلاۋعا ءتيىس. ايت­پەسە, وزگەرە بەرەتىن زاڭدار ومىرشەڭ بولمايدى. بۇل ورايدا پار­لامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى قوعام, جالپى ەل ءۇشىن بولاشاق زاڭنامالىق اكتىلەر مۇقيات ويلاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ءسوز سوڭىندا پرەزيدەنتتىك ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنبا­سارى سەرىك سىدىقوۆ ورتالىق وتان­دىق جانە شەتەلدىك ساراپشى­لار ءۇشىن ەلدىڭ ساياسي جانە الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق ءومىرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن تۇراقتى ديالوگ الاڭىنا اينالاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.