«سەرپىن» جوباسىن قالاي ءتيىمدى ەتەمىز؟

2014 جىلى پەتروپاۆل قالاسىنا ات باسىن تىرەگەن سەرپىندىكتەردىڭ العاشقى لەگىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى حالقىنىڭ جىلدان-جىلعا سەلدىرەپ بارا جاتقان قاتارىن تولتىرىپ, ەلدىڭ شەتىندەگى, جەلدىڭ وتىندەگى وڭىرگە كۇنگەيدىڭ جىلىلىعىن الا كەلەتىن «وڭتۇستىك قارلىعاشتارىنا» تەڭەگەن ەدىك. كەيىنىرەك ولاردىڭ «قىزىلوردا – پەتروپاۆل» باعىتىندا جولاۋشىلار پويىزى قاتىناسىن اشۋ جونىندەگى ورتاق ءوتىنىشى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان سايلانعان دەپۋتاتتارىنىڭ قولداۋىمەن وڭ شەشىمىن تاۋىپ, جۇرت ونى جاقسى ىرىممەن «قۇدالار پويىزى» دەپ اتاپ كەتتى. راسىندا دا سولاي بولىپ, ەكى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى «سەرپىننىڭ» ارقاسىندا قۇدالاسىپ, قىز الىسىپ, قىز بەرىسۋىن كوبەيتىپ, «قۇدالار پويىزىمەن» ءجيى ساپارلاتىپ ءجۇر. تۇتاستاي العاندا, اتالعان جوبانىڭ سولتۇستىك جانە سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەردەگى دەموگرافيالىق احۋالدى وڭالتۋعا, تىلدىك ورتانى قازاقشالاندىرۋعا, ۇلتىمىزدىڭ تۋىستىق قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ءبىرشاما ىقپالى ءتيىپ وتىرعانى ءسوزسىز. 

الايدا «سەرپىن» بويىنشا جوعا­رى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن تۇلەكتەردى وقىعان وڭىرلەرىن­دە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءىسى و باس­تان جەتە ويلاستىرىلماعاندىقتان, بۇل الەۋمەتتىك جوبا كۇتكەندەگىدەي ناتي­جە بەرىپ وتىرعان جوق. وسى كەمشى­لىككە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت تو­قاەۆ 2019 جىلعى 17 مامىردا وتكىز­گەن ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ ماسە­لەلەرى جونىندەگى جيىندا نازار اۋدارىپ, «سەرپىن» جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن.

كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»

سەبەبى وسى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الىپ, 2018 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىن (جوو) بىتىرگەن العاش­قى تۇلەكتەردىڭ – نەبارى 23 پايىزى, كول­­لەدجدەردى تامامداعانداردىڭ 24 پايى­زى عانا وزدەرى وقىعان وڭىر­لەردە جۇ­مىسقا قالعان ەدى. ماسەلەن, م.وتە­مىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاق­ستان ۋنيۆەر­سيتەتىن تامامداعان 145 تۇلەكتىڭ 24-ءى, ياعني 16,5 پايىزى عانا وبلىس اۋماعىن­داعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىسقا ورنالاسقان, ال كوللەدج بىتىرگەن 113 تۇ­لەكتىڭ ىشىندە 6-ۋى, ياعني 5 پايىزى عانا جايىق وڭىرىندە تۇراقتاپ قالعان-دى.

بۇعان قوسا پارلامەنت ءماجىلىسى­نىڭ دەپۋتاتتارى ماقساتى ورتاق «سەر­پىن» الەۋمەتتىك جوباسى مەن جۇ­مىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇر­عىن­­دارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىر­­لەر­­گە ەرىك­تى تۇردە قونىس اۋدارۋ باع­دار­لاما­سىنىڭ اراسىندا سايكەس­­سىز­دىك بارىن انىقتاعان. ناق­تى ايت­قاندا, «سەر­پىن» بويىنشا ال­ما­تى, جامبىل, قىزىل­وردا, ماڭ­عىس­تاۋ, تۇركىستان وبلىستارى مەك­­تەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرىن باسقا 9 ءوڭىر­دىڭ – اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, شى­عىس قا­زاق­ستان, باتىس قازاقستان, قارا­عاندى, قوستاناي, پاۆلودار جانە سول­تۇس­تىك قا­زاقستان وبلىستارىنىڭ جوعا­رى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىن­دا وقى­تۋ كوزدەلگەن بولسا, قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتالعان وب­لىس­­تاردان قونىس اۋدارۋشىلاردى قا­بىل­­داۋشى وڭىرلەر بولىپ جۇمىس كۇشى تاپشى 4 وبلىس قانا ايقىندالعان ەدى.

سول كەزدە «Serpin.KZ» سايتىندا: «بۇگىنگى كۇنى بۇل جوبانىڭ دامۋىنا كەيبىر ايماقتاردىڭ قارسىلىق ءبىلدىرۋى كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك» دەپ اشىق جازىلدى. ويتكەنى جۇمىس كۇشى جەتكىلىكتى, دەموگرافيالىق جاعدايى ءتاۋىر وڭىر­لەردىڭ باسشىلارى, ەڭ الدىمەن, جەر­گى­لىكتى مەكتەپ­تەر تۇلەكتەرىنىڭ الىسقا كەتپەي, وڭىردەگى جوو-لار مەن كوللەدج­دەرگە ءتۇسىپ, ماماندىق الۋىنا جانە كەيىن وزدەرى تۋىپ-وسكەن وڭىردە جۇمىسقا ورنالا­سۋىنا مۇددەلى بولۋى قيسىندى ەدى. ۇكىمەت ءماجىلىس دەپۋ­تات­تارىنىڭ ۇسىنىسىنا وراي «سەر­پىن» باعدارلاماسىنا قاتىساتىن وبلىس­تاردىڭ سانىن 9-دان 6-عا دەيىن قىس­قارتىپ, جۇمىس كۇشى تاپشى 4 ءوڭىردى – قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاق­ستان, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارىن جانە ەلدەگى ىشكى كوشى-قوننىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىن قالدىردى. ولاردىڭ قاتا­رىنا 2022 جىلى شىعىس قازاق­ستان­نان ءبولىنىپ شىققان اباي وبلىسى قوسىلدى. سونداي-اق اتالعان الەۋ­مەتتىك جوبا 2014-2016 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن تىكە­لەي قارجىلاندىرىلعان بولسا, 2017-2019 جىلدارى وعان قاجەتتى قاراجات جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرت­تەر رەتىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دارعا بەرىلدى. ال 2020 جىلدان باستاپ «سەرپىن» باعدارلاماسى جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى ورگانداردىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولگەن قارجىسى ەسەبىنەن جۇزەگە اسى­رى­لىپ كەلەدى. وسىعان وراي قازىر سەرپىن­دىكتەر 7 وڭىردەگى 15 جوو-دا ءبىلىم الىپ ءجۇر.

ايتسە دە, «سەرپىننىڭ» تيىمدىلى­گىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قولدانىل­عان شارالاردىڭ ناتيجەسى ءالى دە كوڭىل كونشىتپەيدى. وقۋ-اعارتۋ مينيس­تر­لىگىنە قاراستى «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ مالىمەتى بويىن­شا 2020-2022 جىلدارى «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا جوو-لاردى تامامداعان 8 948 تۇلەكتىڭ 3 200-ءى, ياعني 35,7 پايىزى وقىعان وڭىرىندە العان ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان. سول سەبەپتى قازىر «قار­جى ورتالىعى» اق ولاردى وقىتۋعا جۇمسالعان بيۋدجەت قارجىسىن سوت تارتى­بىمەن ءوندىرىپ الۋ شارالارىن قولدانۋ ۇستىندە. بۇ­­دان بولەك, مەملەكەتتىك گرانت­تى وقى­­عان وڭىرىندە جۇمىسپەن وتەۋ مىن­­­دە­تىنەن 4 191 تۇلەك بوساتىلعان. مۇن­­­داي جەڭىلدىك وتباسى قۇرىپ, وزگە وڭىر­­گە كەتكەن, بالالى بولعان جانە ما­­­گيس­­تراتۋراعا ءتۇسۋ ارقىلى وقۋىن ودان ءارى جالعاستىرعان تۇلەك­تەر­گە بە­رىلگەن. وسىلايشا, «سەرپىن» الەۋ­مەت­تىك جوباسى بويىنشا دايار­لانعان جاس ما­مان­داردىڭ نەبارى 17 پايىزى عانا وزدە­رى وقىعان وڭىرلەردە جۇمىسقا قالعان.

«سەرپىن» ارقىلى جوعارى ءبىلىم العان ءار ءۇشىنشى تۇلەكتىڭ سوتقا تارتى­لۋى­­ن­ىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – ولاردىڭ وقىعان وڭىرلەرىندە مامان­دىعى بويىن­شا جۇمىس تاپپاۋى جانە باس­پا­نا ماسەلەسىن شەشە الماۋى. شىنتۋايتىندا, وسى الەۋمەت­تىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيستر­لى­گىنىڭ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ, وڭىر­لەر اكىمدىكتەرىنىڭ جانە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ جۇمىستارى جەت­كىلىكتى ۇي­لەس­تىرىلمەگەندىكتەن, كوز­دەلگەن تۇپكى ناتيجە قامتاماسىز ەتىلمەي كەلەدى. ءتىپتى جوو-لار وزدەرىنىڭ تۇلەكتەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە سەرپىندىكتەردىڭ دە 90-95 پايىزى جۇمىسپەن قامتىلعانى تۋرالى ادام سەنگىسىز اقپارات تاراتىپ جۇرگەندىگى ءمالىم. بۇل «جەتىستىككە» جوو-لاردى ءبىتىرۋشى ستۋدەنتتەردەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وزدەرىن جاس مامان رەتىندە جۇمىسقا شاقىرۋ تۋرالى سۇرانىس حاتتارىن اكەلۋدى تالاپ ەتىپ, سول حاتتاردى تاپسىرعان جاعدايدا عانا ديپلومدارىن بەرۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەتىنى بەلگىلى. ال ونداي سۇرانىس حاتتاردىڭ قايسىسى شىن, قايسىسى جالعان ەكەنىن جوو-لار تاراپىنان ەشكىم تەكسەرمەيدى.

«سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەك­تەرىن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كۇردەلىلىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, ولارعا 2022 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك گرانتتى جۇ­مىس­پەن وتەۋ مىندەتىن جوعارى ءبى­لىم­دى ما­مان­دار جەتىسپەيتىن 11 ءوڭىر­دىڭ – اباي, اقمولا, اقتوبە, اتى­راۋ, باتىس قا­زاقستان, قاراعاندى, قوس­تاناي, پاۆ­لودار, سولتۇستىك قازاق­ستان, ۇلى­تاۋ, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارى­نىڭ قاي­سى­سىنىڭ بولسىن مەم­لەكەت­تىك جانە جەكە ۇيىمدارىندا جۇ­مىس ىستەۋ ارقى­لى ورىنداۋعا رۇق­سات ەتىلدى. بۇعان قو­سا, مەم­لەكەتتىك گرانت­تى جۇ­مىسپەن وتەۋ مەر­زىمى 3 جىل­دان 2 جىلعا دەيىن قىسقارتىلدى.

ءبىزدىڭ ويىمىزشا, «سەرپىن» الەۋ­مەتتىك جوباسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دا­­مۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوبا­سىمەن بارىنشا سايكەستەندىرۋ قا­جەت. ماسەلەن, ەگەر «سەرپىنگە» بولى­نەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارى وڭتۇستىك وڭىرلەردەن سولتۇستىك وڭىر­لەرگە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋشى­لار مەن اتاجۇرتقا وڭىرلىك كۆوتا بويىن­شا ورالعان قانداستاردىڭ وتباسى­لا­رىن­داعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر­گە عانا بەرىلەتىن بولىپ شەشىلسە, وندا اتال­عان ەكى مەملەكەتتىك باعدارلا­مانىڭ دا تيىمدىلىگى ارتا ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى سەرپىندىكتەردىڭ جوو-لاردى بىتىرگەن سوڭ وقىعان وڭىرلەرىندە جۇمىسقا قالماي, سوتقا سۇيرەلەنىپ, سەرگەلدەڭ كەشۋىن بولدىر­ماۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى.