«مەنىڭ اتىم – قوجا». اتاۋىن ەستىگەننەن-اق كوڭىلىڭدە ءبىر جىلىلىق ويناپ سالا بەرەدى. سەبەبى بۇل فيلمدە ارقايسىسىمىزدىڭ بالالىعىمىز, ءتاتتى ەستەلىكتەرىمىز جاتىر. تالاي بۋىن كورەرمەندى تاربيەلەگەن سول تەڭدەسسىز تۋىندى – «مەنىڭ اتىم – قوجانىڭ» تۇسىرىلگەنىنە بيىل 60 جىل تولىپتى. 1963 جىلى جارىققا شىققان فيلم رەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆتىڭ كينوداعى تىرناقالدى جۇمىسى عانا ەمەس, شىعارماشىلىعىنىڭ ەڭ تابىستى جەمىسى دە. ايتۋلى فيلم رەجيسسەردەن بولەك, ونداعى ويناعان ءاربىر اكتەردىڭ جۇلدىزىن جاقتى. جارتى عاسىردان استام ۋاقىتتى تاريح قويناۋىنا جىبەرىپ تە بۇگىن ءبىز «مەنىڭ اتىم – قوجا» تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرساق, ول ولمەس كلاسسيكا تۋدىرعان قوس الىپتىڭ قايتالانباس سۋرەتكەرلىك قولتاڭباسىنىڭ قۇدىرەتى بولسا كەرەك.
ءفيلمنىڭ اۋەلگى تابىسى, ارينە, ول – بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ وتە كۇشتى ادەبي ماتەريالى. جازۋشى ءوز كەيىپكەرىن بار كەمشىلىگىمەن قوسىپ, شىنايى سومداعان. قوجا ەش نارسەدەن قىمسىنبايدى, القام-سالقام, قاپ-قارا. بىراق شىنايى. سونىسىمەن دە كوپ كوڭىلىنە جاقىن. ەكىنشى وزعان تۇسى – ءدال وسى ءبىر تاماشا تۋىندىنىڭ قارساقباەۆتاي قىراعى رەجيسسەردىڭ قولىنا تۇسكەنى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكرانداعى قوجا مەن كىتاپتاعى قوجانى ەگىز قوزى, ءبىرتۇتاس بەينە دەپ قابىلدايسىڭ. قوس الىپتىڭ شابىت شالقۋى ءبىر ارنادا توعىسقانىنا ەرىكسىز قايران قالاسىڭ! تاماشا تابىسقان تالانتتار تاندەمىن ءساتتى تاڭدالعان اكتەرلىك انسامبل ءتىپتى اجارلاندىرا تۇسەدى. بالا پسيحولوگياسىنىڭ بىلگىرى اتانعان رەجيسسەردىڭ ايرىقشا سەزىمتالدىعى مەن سۇڭعىلالىعىن ءسوزسىز مويىندايسىڭ. ەندەشە, 60 جىلعا شەگىنىس جاساپ, قارساقباەۆتىڭ ءوز كەيىپكەرلەرىن قالاي تاڭداعانىنا قايىرىلىپ كورەيىكشى.
بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ قالامىنان تۋىپ, ابدوللا قارساقباەۆ تاسپاعا كوشىرگەن سۇيكىمدى تەنتەك كينوعا قالاي كەلىپ ەدى؟ ارينە, باس كەيىپكەردى تابۋ رەجيسسەرگە وڭاي بولمادى. «باستى رولدەگى قوجانى ىزدەپ بارماعان جەرىمىز, باسپاعان تاۋىمىز قالماعان. ءبىر كۇنى شارشاپ-شالدىعىپ, وسى ماكسيم گوركي اتىنداعى ورتالىق پارككە, ول كەزدە «قايرات», «دينامو» دەپ اتالاتىن كوماندالار ستاديوندا وينايتىن, باس سۇققان ەدىك. قازىرگى «قايرات» كومانداسىنىڭ ءبىر توپ ويىنشىسى ەكىگە ءبولىنىپ, جاتتىعۋ جاساپ, ويناپ جاتىر ەكەن. ءار جەردە بىرەن-ساران جانكۇيەر وتىر. تاعى ءبىر جەردە ءبىر قارا دومالاق بالا انالاردىڭ وينىنا بىردە وزىنشە كۇيىنىپ, بىردە ءسۇيسىنىپ, قىزىنا سويلەپ, قاتەلىك جىبەرگەن اتتەگەن-ايلارىنا «ولاي ىستەۋ كەرەك ەدى, بىلاي ىستەۋ كەرەك ەدى» دەپ ءجون كورسەتكەندەي كەيىپ وتىردى. بىزگە دە كەرەك بالا ءدال وسى تىلەكتەس, قىزبا بالا بولاتىن. جەردەن جەتى قويان تاپقانداي, الگى بالاعا قولقا سالىپ قوجامىزدى ويناتتىق. ول بالا – نۇرلان سەگىزباەۆ, بەلگىلى ءفۋتبوليسىمىز تەمىر سەگىزباەۆتىڭ ءىنىسى بولىپ شىقتى», دەپ رەجيسسەردىڭ ءوزى اعىنان اقتارىلعان ەكەن باسپاسوزگە بەرگەن سۇحباتىنىڭ بىرىندە.
ەڭ قىزىعى, رەجيسسەردىڭ ۇسىنىسىنا قيقار بالا بىردەن كەلىسپەپتى. «نە نادو, نە حوچۋ يا سنيماتسيا ۆ كينو!» دەپ تۋلاپ, ازار دا بەزەر بولادى. ءجون سۇراعاندا دا قىرسىققاننان قىرسىعىپ, ءتىس جارماي قويادى. اينىماعان بەردىبەكتىڭ قوجاسى. سوندا نۇرلاننىڭ اكەسى ايتىپتى: «بالام وتە بۇزىق, ودان كورشىلەر دە, مۇعالىمدەر دە ابدەن زارەزاپ بولىپ ءبىتتى. ۇياتقا قالدىرسا, ءبىزدى كىنالاماڭىزدار», دەپتى. ونەرگە سولاي كەلگەن نۇرلان سانجار, ءوزى دە كۇتپەسە كەرەك, قازاق كينوسىنداعى ەڭ تانىمال بەينەنى سومداپ شىقتى.
قوجا قانشا قىلىقتى بولسا دا, ونى سيديعان سۇلتانسىز ەلەستەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. سۇلتانعا لايىقتى تالاپتى بالا تابىلماي, رەجيسسەردى ءبىراز سارساڭعا سالىپتى. ونى دا ابدوللا قارساقباەۆ فيلم ءتۇسىرىلىمى تۋرالى ەستەلىگىندە تاپتىشتەي بايانداپتى: «سۇلتاننىڭ ءرولىن دە كوپ ىزدەدىك. ءىس-قيمىلى, مىنەز-قۇلقى مىناداي, ءتۇر-سيپاتى كەلەڭسىزدەۋ بولسا دەپ ايتىپ جۇرەتىنمىن. ونى ءبىر كومەكشى مونشادان تاۋىپ اكەلدى. اتى-ءجونى – مارات كاكەنوۆ».
بالاڭ جىگىت دورەكى مىنەزىمەن, ارسىن-گۇرسىڭ قيمىلىمەن بىردەن كوزگە تۇسسە كەرەك. رەجيسسەردىڭ كومەكشىسى سوندا سىناپ كورمەك بولىپ: «ارقامدى ەزىپ بەرشى, بالام», دەپ وتىنەدى. «ارقاڭدى ەزەتىن مەن ساعان مونشاشى ەمەسپىن!» دەپ دۇرسە قويا بەرگەن مارات كەيىن ءوزى ويناعان كەيىپكەرى سۇلتانداي ساپ ەتىپ, لەزدە عايىپ بولادى. ونىڭ اناسى دا: «قىڭىر, قىرسىق بالا, دەنساۋلىعى ناشار, جالعىز ۇلىمىز بولعان سوڭ بەتىنەن قاقپاۋشى ەك, كونە قويماس», دەيدى. «قوجادان» كەيىن مارات كينوعا تۇسپەدى, ۇزاققا بارماي, بالا كەزدەگى ناۋقاسىنان كوز جۇمدى. ءار ادامنىڭ ميسسياسى بولادى دەيدى. بالكىم ماراتتىڭ ميسسياسى سۇلتاندى كەيىپتەۋ بولعان شىعار... ايتەۋىر, جالاڭ دەنەسىنە تەرى كۇرتەشە ءىلىپ, قالپاعىن قيسايتىپ كيىپ الاتىن, اتقا دا قيسىق وتىراتىن «جاساي بەرسىن جۇماعۇل!» دەپ كورەرمەنىن كۇلكىگە قارىق قىلعان قىڭىر بالا كوپشىلىك ەسىندە ماڭگىلىككە قالدى. ال جۇماعۇلدىڭ ەركە بالاسى داۋلەتتى يۋسۋف دەگەن دۇنگەن بالاسى وينادى. كومەكشىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن تانىسقان كورشىنىڭ بالاسى رەجيسسەرگە بىردەن ۇنايدى. وسىلايشا, يۋسۋف داۋلەت بەينەسىندە جادىمىزدا جاتتالدى.
كوپ كوڭىلىنەن شىققان كينو تۇسىرگەن قارساقباەۆتىڭ ءتۇسىرىلىم الاڭىنداعى كەيبىر تاپقىرلىقتارى مەن ابدوللا فەنومەنى تۋراسىندا قوجانى سومداعان نۇرلان سانجار بىلايشا ەسكە الدى: «فيلمدە انامدى وينايتىن بيكەن ريموۆا مەنىڭ تەنتەكتىگىمە نالىپ جاتاتىن ەپيزودىندا قاسىنا بارىپ, كوزىمە جاس الىپ, تۇزەلۋگە ۋادە بەرۋىم كەرەك بولاتىن. بىراق قاس قىلعانداي بيكەن اپاما قاراسام بولدى, كۇلكى قىسىپ, ستسەناريدەن اۋىتقي بەردىم. كوزىمە سۋ دا تامىزدى, بىراق بولمادى. ابدوللا اعا دا, بيكەن اپاي دا رەنجىدى. مەن كۇلكىمدى توقتاتا المايمىن. بىرنەشە دۋبل جاسالدى. كەنەت, كەزەكتى تالپىنىستا ابدوللا اعانىڭ جانىما جەتىپ كەلىپ, شاپالاقپەن تارتىپ جىبەرگەنى بار ەمەس پە؟ ءتۇسىرۋشى توپ اڭ-تاڭ, بارلىعى تىم-تىرىس بولا قالعان. وكپە مەن ىزاعا بۋلىققان مەنىڭ كوزىم جاسقا تولىپ شىعا كەلدى. سول ساتتە اينالامداعىلار ء«تۇسىرىلدى» دەپ قۋانىپ, ايقايلاي باستاعان. ال قاتتى قىمسىنعان ابدوللا اعا مەنى قۇشاعىنا الىپ, سۇيە بەردى. وسى وقيعا جادىمنان كەتپەيدى. ال مەن بالا بولسام دا ول كىسىگە رەنجي المادىم, – دەگەن اكتەر ءارى قاراي ءسوزىن, – مەنىڭشە, بۇل ءفيلمنىڭ تابىسى رەجيسسەردىڭ تالانتتى بالالاردى قاتەلەسپەي تابا الۋىنان بولەك, ابدوللا اعا سول كەزەڭنىڭ تاڭداۋلى اكتەرلەرىن ەكىنشى قۇرامعا جينادى. ب.ريموۆا, ر.مۇحامەدياروۆا, ك.قوجابەكوۆ, ب.قۇرمانباەۆ سىندى ساقا ارتىستەر باس كەيىپكەردەي ويناپ شىقتى. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر مەكتەپ دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. ارينە, وسىنىڭ ءبارى فيلم دەڭگەيىن كوتەرىپ تۇر», دەپ نۇرلان سانجار ءسوزىن ساعىنىشپەن تۇيىندەدى.