اۋىل مەديتسيناسىنىڭ احۋالى قانداي؟

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ VIII سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە ەلىمىزدەگى مەديتسينا ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. «ونىڭ جاي-كۇيىنە قاتىستى تۇيتكىلدەر از ەمەس. مەملەكەت سونىڭ ءبارىن بىرتىندەپ شەشىپ جاتىر. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اۋىل-ايماقتا 600-دەن استام نىسان سالۋ جوسپارلانعان. جۇمىس­تىڭ ءبارى ۋاقتىلى ءارى ساپالى جاسا­لۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى. بار­لىق جاۋاپكەرشىلىك اكىمدەرگە جۇكتە­لەدى», دەدى پرەزيدەنت. سونداي-اق مەم­لەكەت باسشىسى بۇعان دەيىن جول­داۋىندا العاشقى دارىگەرلىك كومەكتى ۇيىم­داستىرۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋ, شالعايداعى وڭىرلەرگە كولىك ارقىلى دارىگەرلىك قىزمەت كورسەتۋ ءىسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ, ءۇش جىل ىشىندە بارلىق اۋىلدىق ەلدى مەكەندى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەرمەن جانە دارىگەرلىك امبۋلاتوريالارمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جوباسى ەكى مىندەتتى قامتيتىنىن ايتا كەتەلىك. ءبىرىنشىسى – بۇكىل اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى مەديتسي­نالىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ. ەكىنشىسى – زاماناۋي مەديتسينالىق جابدىقتارمەن جابدىقتالعان نەگىزگى 5 ورتالىقتى قوسىمشا ورنالاستىرا وتىرىپ, زاماناۋي كوپبەيىندى اۋدان­ارا­لىق ورتالىق اۋرۋحانالار جەلى­سىن ۇيىمداستىرۋ. بۇل اۋىل تۇرعىن­دارىنا دەر كەزىندە شۇعىل جانە مامان­دان­دىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋدى جوعارىلاتادى. وسى ورايدا وبلىستا «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جوباسى اياسىندا 73 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك جانە مەديتسينالىق پۋنكتتەردىڭ كەشەن­دى جوسپارىن ازىرلەۋ قولعا الىنعان. ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, مەديتسينالىق نىساندارعا مۇقتاج اۋىلدار كوپ. مىسالى, كەلەس اۋدانىنا – 20, ماقتاارال اۋدانىنا – 12, جەتىساي­عا – 11, قازىعۇرتقا – 7, سارىاعاش­قا – 7, تۇلكىباسقا – 6, تولەبيگە – 5, ساۋران­عا – 2, بايدىبەك, سوزاق پەن وتىرار اۋداندارىنا ءبىر-بىردەن جاڭا مەديتسينالىق نىساندار قاجەت. بۇل ورايدا وبلىس اكىمدىگى ينۆەستورلاردىڭ ىقپالى ارقىلى ماسەلەنى جىلدام شەشۋ جولىن قاراستىرىپ وتىر.  جۋىردا «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وبلىستىق فيليالىندا وتكەن جيىندا كاسىپكەرلەرگە مەديتسينالىق نىساندار قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا سالۋ جونىندە ۇسىنىس بەرىلىپ, مەملەكەتتىك قولداۋلار جايى ءتۇسىندىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا عيماراتتار بوي كوتەرەتىن ەلدى مەكەندەر قاتارى ناق­تى­لانىپ, ينفراقۇرىلىمى تەرەڭىرەك زەردە­لەنبەك. مەديتسينالىق پۋنكت, فاپ, دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارى بىرىڭعاي ۇلگىدە دايىندالىپ, ۇسىنىلادى. اتالعان ءىس-شارا اياسىندا دەنساۋلىق باسقارما­سى مەن پالاتا وكىلدەرىنەن قۇرالاتىن جۇمىس توبى بىرلەسە جۇمىس اتقارادى. جالپى, جوسپار ىسكە اسقان جاعدايدا ينۆەستورلاردىڭ كۇشىمەن بىرقاتار ەلدى-مەكەندە مەديتسينالىق جاڭا نىساندار ەل يگىلىگىنە بەرىلىپ, حالىقتىڭ ەم-دوم الۋى­نا قولايلى جاعداي جاسالادى.

وتكەن جىلى وڭىردە 31 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 16-سى پايدالانۋعا بەرىلگەن. بيىل قوسىمشا 14 نىسان تاپسىرىلۋدا. ونىڭ 4-ەۋى –دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 10-ى – فاپ. وبلىس بويىنشا قۇنى 185 ملرد تەڭگە بولاتىن ءىرى 6 مەديتسينالىق نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانۋدا. تۇركىستان قالاسىندا 570 ورىندى كوپبەيىندى اۋرۋحانا, وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى, «انا مەن بالا» ورتالىعى, سونداي-اق ورداباسى اۋدانىندا پەريناتالدىق ورتالىق سالىنادى. اتالعان 570 توسەك­تىك ورىندىق كوپسالالى اۋرۋحانا قۇ­رى­لىسى تۇركيالىق ينۆەستور «YDA Holding» ەسەبىنەن جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ 40% اياقتالدى. كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. «وڭىردەگى مەديتسينالىق ۇيىمداردا 5,5 مىڭنان استام دارىگەر جانە 19 مىڭنان استام ورتا بۋىندى قىزمەتكەر حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتۋ دەڭگەيى 84 پايىزدان اسىپ, جوسپار تولىعىمەن ورىندالدى. ناتيجەسىندە, نەگىزگى اۋرۋ-ءجىتىم كورسەتكىشى تومەندەدى. وبلىس بويىنشا 749 مەديتسينالىق مەكەمە ەلگە قىزمەت كورسەتۋدە. قازىرگى تاڭدا بەيىندى ماماندارعا تاپشىلىق بايقالۋدا. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بيىل وبلىس ەسەبىنەن بەيىندى مامانداردى وقىتۋعا, رەزيدەنتۋراعا 60 گرانتقا قارجى ءبولىندى. سونىمەن قاتار اۋىلعا كەلگەن جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك كومەك رەتىندە 1,5 ملن تەڭگە تولەنۋدە. بۇگىن­گى تاڭدا اۋىلدى جەرگە بارعان 21 جاس ما­مان­عا الەۋمەتتىك كومەك بەرىلگەن», دەدى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى. ال وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەس­تىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باس­قار­ماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل بارلىق دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەردەن جالپى 11,1 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 50 807 تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارى مەن قىز­مەت­تەرى ۇسىنىلعان, قاجەتتىلىكتىڭ 85,2 پا­يىزى قامتىلدى. وڭىردە 97 075 مۇ­گە­­دەكتىگى بار,  ونىڭ ىشىندە 82 174 ەرەسەك, 14 901 بالا ەسەپتە تۇر. ساۋران اۋدا­­نى, ورانعاي اۋىلىنداعى 50 توسەكتىك ورىن­­عا ارنالعان پسيحونەۆرولوگيالىق اۋرۋ­­لارى بار مۇگەدەك بالالار ءۇشىن ارنا­يى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ورتا­لى­عىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. نىسان 2024 جىلدىڭ 3-توقسانىندا اياق­تالادى دەپ جوسپارلانعان. ال سارى­اعاش اۋدانى قاپلانبەك اۋىلىندا نە­گىزگى ماقساتى بالالاردىڭ ەرتە مۇگەدەك­تىگى­نىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلاتىن «قام­قورلىق» ەرتە ارالاسۋ ورتالىعى اشىلدى. اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ بازاسىندا ورنا­لاسقان ورتالىق جىل سايىن نەيرو-ورتو­پەديالىق اۋرۋى جانە ولاردىڭ تۋىن­داۋ قاۋپى بار 3 جاسقا دەيىنگى 600 بالا­نى قابىلدايدى. بالالار مۇندا تەگىن وڭال­تۋ كومەگىن الادى, سونىمەن قاتار دياگ­نوس­تي­كالىق اۋديولوگيالىق تەكسەرۋدەن جانە وزىق جابدىقتا ميدىڭ ەەگ-نەن وتە الادى.

ايتا كەتەلىك, وبلىستىڭ 1 630 137 (80%) تۇرعىنى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋ قۇقىعىنا يە. جالپى, مەديتسينالىق ۇيىمدارعا وبلىس بويىنشا 2 041 087 تۇرعىن تىركەلگەن. دەگەن­مەن جۇيەدە ءالى كۇنگە دەيىن ساقتان­دىرىل­ماعان 400 مىڭنان اسا ادام اقىسىز قىز­مەتتەردەن تىس قالىپ وتىر.

تۇركىستان وبلىسى