ينۆەستيتسيا – ءوڭىر دامۋىنىڭ وزەگى

جەرگىلىكتى ءونىمنىڭ ۇلەسى جوعارى

بۇل ورايدا تۇركىستان وبلىسىندا يندۋستريالدى ايماقتارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ جاتىر. وڭىردە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 9 يندۋستريالدى ايماق جۇمىس ىستەيدى. بۇل ايماقتاردا 88,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 74 كاسىپورىن ءوز جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ 10 ايىندا يندۋستريالدى ايماقتارعا 46 ملرد تەڭگەگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى.

ء«وندىرىستى دامىتۋ ارقىلى تابىس كوزىن ۇلعايتۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن يندۋستريالدى ايماقتاردى دامىتۋعا باسىمدىلىق بەرۋدەمىز. بۇل ماقساتتا وبلىس كولەمىندە قوسىمشا 6 – شاردارا, سايرام جانە بايدىبەك اۋداندارىندا اگرو-يندۋستريالدى, تۇركىستان قالاسىندا جانە كەلەس اۋدانىندا وندىرىستىك يندۋستريالدى ايماقتار قۇرىلىپ جاتىر. وسى ورايدا ورتالىق تاراپتان وبلىسقا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2023 جىلعا 908,2 ملرد تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى. بيىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن 751,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەمەسە جوسپار 82,7% ورىندالدى. ونىڭ ىشىندە 532,6 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا بولسا, بيۋدجەتتىك ينۆەس­تيتسيا 178,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جىل سوڭىنا دەيىن جوسپارلانعان مەجەنى ورىنداۋ ماقساتىندا اكىمدىك تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر», دەيدى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى.

بۇعان قوسا 2023 جىلعا وڭىرگە تىكەلەي شەتەل­دىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 451 ملن دول­لار كولەمىندە بەكىتىلگەن. بيىلدىڭ ءىI توقسانىنىڭ قورىتىندىسىمەن وڭىرگە سا­لىنعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 225,3 ملن دوللاردى قۇرادى. وڭىردە 2023-2026 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جالپى قۇنى 3,3 ترلن تەڭ­گەگە 16 467 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 194 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلى بار. جىل سوڭىنا دەيىن جالپى قۇنى 103,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 1 959 جاڭا جۇمىس ور­نىن قۇرۋمەن 51 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. 10 ايدىڭ قورى­تىن­دى­سىندا 85 ملرد تەڭگەگە 1 230 جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 39 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار قىتاي حا­لىق رەسپۋبليكاسىنا ءىسساپار اياسىندا, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دا­مىتۋ جانە قىتايلىق ينۆەستورلاردى وب­لىس­قا تارتۋ ماقساتىندا 2,6 ترلن تەڭگەنى قۇ­راي­تىن 10 كومپانيامەن كەلىسىمگە قول قو­يىل­عان.

تۇركىستاندا وتكەن حالىقارالىق فو­رۋم­­دا دا ينۆەستيتسيا تارتۋ جولدارى قاراس­تىرىلدى. قازاقستان, تۇركيا, قىر­عىز­ستان, وزبەكستان, ازەربايجان جانە قىتاي, رەسەي ەلىنىڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەرى, ىقپال­دى كاسىپكەرلەر, سالا كوشباسشىلارى مەن ساراپشىلارى, يننوۆاتورلارى قاتىس­قان­ حالىقارالىق فورۋم تۇركىستان وبلىسىندا العاش رەت وتكىزىلىپ وتىر. TIF’23 – «تۇركىستان: تۋريزم. ينۆەستيتسيا. ەكو­نوميكا» حالىقارالىق فورۋمىندا ءوڭىر­دى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرى, سترا­تە­گيا­لىق ماڭىزدى سالالارى, ونىڭ ىشىندە تۋريزم, ينۆەستيتسيا جانە ەكونوميكا باعىت­تارى تۋرالى بايانداما جاساعان وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى وبلىستا 170 مىڭنان اسا شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلى جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ونىڭ ىشىندە 70 مىڭنان اسا شارۋا جانە فەرمەر قوجالىعى بار. ءوڭىرىمىز ارقىلى وتەتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى الەمدىك نارىقتارعا شىعۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشادى. قولايلى كليماتتىق جاعدايلار اۋىل شارۋاشىلىعىمەن جىل بويى اينا­لى­سۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىردە «Turan» كوپ­فۋنكتسيونالدى ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەن يندۋستريالدى ايماقتار ينۆەس­تور­لارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن», دەگەن وبلىس اكىمى ينۆەستورلاردى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.

كەيىنگى بەس جىلدا تۇركىستان وڭىرىنە ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. 2018 جىلدان باس­تاپ وبلىسقا شامامەن 6,3 ملرد دوللار كولەمىندە ونەركاسىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سياقتى سالالارعا ينۆەستيتسيالار باعىتتالدى. قارجىلاندىرۋدىڭ باسىم بولىگى – جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. ماسەلەن, بيىل 437,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 30 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, 5 951 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.

جاڭا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردى ۇسىنۋعا, ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە جانە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردى جاڭا الەم­نىڭ ەكونوميكالىق, ىسكەرلىك ورتالىق­تا­رى­نىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا, سونداي-اق جاھاندىق كورپوراتسيالاردى, ريتەيل ساۋداگەرلەردى ستراتەگيالىق نارىققا بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق ءىس-شارادا بىرنەشە سالا بويىنشا پلە­نار­لىق سەسسيالار وتكىزىلىپ, ماڭىزدى كەلى­سىمدەر جاسالدى. فورۋم الدىندا ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەر وبلىستاعى ونەركاسىپتىك الاڭداردى ارالادى. ول جەردە ءوندىرىس ورىندارى تانىستىرىلىپ, ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتىلدى. حالىقارالىق فورۋم اياسىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, جالپى قۇنى 1 ترلن 55 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 20-عا جۋىق مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, ساۋران اۋدانىندا توڭازىتقىش قوندىرعىلار ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ, سوزاق اۋدانىندا فوسفاتتى تاۋ جىنىستارى كەندەرىن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, «شاردارا» ەكسپورتتىق اگروونەركاسىپتىك, ماقتاارال اۋدانىندا توقىما كلاستەرلەرىن قۇرۋ جانە كەلەس اۋدانىندا يندۋستريالدى پارك قۇرىلىسى, سايرام اۋدانىندا قۋاتى 1000 مۆت بولاتىن يكەمدى گەنەراتسيالاۋ رەجىمى بار ارالاس تسيكلدى گاز ستانساسىنىڭ نەگىزىندە ەلەكتر ستانساسىن سالۋ, ءتۇستى رۋدالاردى جانە مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ ونەركاسىپ قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا كەنتاۋ بايىتۋ كومبيناتىن ىسكە قوسۋ, جەتىساي اۋدانىندا توقىما, بايدىبەك اۋدانىندا قۇس فابريكالارىن قۇرۋ جانە تاعى باسقا باعىتتا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, كەلىسىمدەر جاسالدى. ال «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تاماق ونەركاسىبىن دامىتۋ» جايىندا پانەلدىك سەسسياسى وتىرىسىندا سالانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن سىرتقى نارىقتارعا شىعۋ جولدارى تالقىلاندى.

«اگروونەركاسىپتىك كەشەن وبلىستىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ 30%-ىن قۇرايدى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, كليماتتىق جاعدايلارى بويىنشا وبلىس اگرارلىق سالانى دامىتۋ ءۇشىن, سونداي-اق جۇمىس كۇشىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ەڭ قولايلى ءوڭىر بولىپ ەسەپتەلەدى. وبلىستا 100 مىڭعا جۋىق اگروقۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى, سونىمەن قاتار ميلليوننان اسا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاع­دايى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تىكەلەي باي­لا­نىستى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كومە­گى­مەن سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دىلىعى ايتارلىقتاي ءوستى. 5 جىل ىشىندە اگرارلىق سالاعا شامامەن 1 ملرد دوللار كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. الەم­دە حالىق سانىنىڭ وسۋىنە, ساپالى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا سۇرانىستىڭ ارتۋى­نا­ بايلانىستى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جا­ڭا فورماتتا دامىتۋ وزەكتى ماسەلەگە اي­نال­دى. وسىعان بايلانىستى وڭىردە بۇل سالا­نىڭ بىرنەشە باعىتىن دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىن­باسارى ەرمەك كەنجەحان ۇلى.

وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىل­دا­رىن ارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. سۋار­مالى سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ ۇنەم­­دەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋ جۇمىس­­تارىنا كۇش سالىنعان. سونى­مەن قاتار باسەكەگە قابىلەتتى ەكس­پورت­قا باع­دار­لان­­عان قايتا وڭدەۋ سالاسى دامىپ جاتىر. وبلىس ۇلەسىنە رەسپۋب­لي­كانىڭ سۋارمالى جەر­­لەرىنىڭ 1/3 بولىگى تيەسىلى. رەسپۋبليكا حال­قىن وتاندىق ونىم­مەن قامتاماسىز ەتۋ­دەگى وبلىستىڭ ۇلەس سالماعى جوعارى. مى­سا­لى, وبلىس ۇلە­سى­نە وندىرىلگەن شيكى ماق­تا­نىڭ 100%-ى, ءجۇزىم­نىڭ 74%-ى, باق­شا­ دا­قىل­دارىنىڭ 59%-ى, جەمىس­تەردىڭ 35%-ى, جۇگەرىنىڭ 25%-ى, كوكو­نىس­تەردىڭ 23%-ى تيە­سىلى. جىلىجاي شارۋا­شىلىعى جانە قار­قىن­دى باۋ-باقشا شارۋا­شىلىعى جۇيە­ل­­ى تۇر­دە دامىپ كەلەدى. جىل سايىن وبلىستا 3 ملن توننادان اسا كوكو­نىس جانە باقشا دا­قىل­­دارى, 800 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار, 200 مىڭ توننا جەمىستەر مەن ءجۇزىم, 300 مىڭ توننا ءشيتتى ماقتا وندىرىلەدى. مال­ شارۋاشىلىعى كورسەتكىشتەرى بو­يىن­شا وبلىس – رەسپۋب­ليكادا الدىڭعى قا­تار­دا. ەلىمىزدە وبلىس ۇلەسىنە ءىرى قارا مال با­سىنىڭ 14%-ى, ۇساق مالدىڭ 23%-ى,­ جىل­قى­نىڭ 11%-ى, تۇيەنىڭ 14%-ى, وندى­رىل­گەن ەت­تىڭ 11%-ى جانە ءسۇتتىڭ 12%-ى تيە­سىلى. سون­داي-اق وبلىس ۇلەسىنە ەلدەن ەكس­پورت­تا­لا­تىن ءىرى قارانىڭ 85%-ى, قوي ەتى­نىڭ 60%-ى تيەسىلى. بيىلدىڭ 10 ايىندا 10 تون­نا ءىرى قارا ەتى, 4,6 مىڭ توننا قوي ەتى ەكس­­پورتتالدى.

­

جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكىشى

ينۆەستيتسيا تارتۋ ناتيجەسىندە اشىل­عان ءاربىر كاسىپورىن نەمەسە ءوندىرىس جەرگى­لىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا سەپ­تىگىن تيگىزەرى انىق. بۇعان قوسا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءتۇرلى باعدارلامالاردىڭ جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەستە الار ورنى ەرەكشە. وبلىستا بيىل 109,7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ بويىنشا «وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى» بەكىتىلگەن. ونىڭ 72,4 مىڭى – تۇراقتى, 37,4 مىڭى – ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى. بيىل «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان ۇلتتىق جوبانى» جۇزەگە اسىرۋعا جالپى 109,6 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا جولداندى. ونىڭ ىشىندە 39,1 مىڭ ادام تۇراقتى, 35,9 مىڭ ادام سۋبسيديالانعان ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلعان. وبلىستىق جۇمىس­پەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋ­مەت­تىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمە­تىنشە, بيىلعى 17 قاراشاداعى دەرەك بويىن­شا رەسپۋبليكا كولەمىندە ۇلتتىق جوبالار نەگىزىندە 47,5 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلسا, ونىڭ ىشىندە تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 3 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ 82 پايىزىنا زەينەتاقى اۋدارىمدارى ءتۇسىپ, 97 مىڭنان اسا ازاماتپەن ەلەكترون­دىق ەڭبەك كەلىسىمشارتى تۇزىلگەن. بۇل كور­سەت­كىش بويىنشا تۇركىستان ءوڭىرى ەلىمىزدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر.

بيىل 466 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 5 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. ونىڭ بۇگىنگى تاڭعا 411 جوباسى باستالىپ, جالپى 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. «ەڭبەك» باعىتى اياسىندا جالپى 75,1 مىڭ ازامات تۇراقتى جانە سۋبسي­ديالانعان جۇمىسپەن قامتۋ شارا­لا­رى­نا جولداندى. جاڭا بيزنەس يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋدى قولداۋ ماقساتىندا 2,3 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ, 1 688 تۇرعىنعا مەملەكەتتىك گرانت بەرۋ كوزدەلدى. گرانت بەرۋدىڭ 3 كەزەڭى وتكىزىلىپ, 11,3 مىڭ ادام ءوتىنىش قالدىرعان. ناتيجەسىندە, 1 688 ادام گرانت الىپ, ءوندىرىس سالاسى, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, مال شارۋاشىلىعى, قۇس شارۋاشىلىعى, كوكونىس ونىمدەرى, قولونەر بۇيىمدارى, تاماق ءوندىرىسى سالالارى بو­يىنشا ءوز كاسىپتەرىن اشىپ جاتىر. بيىل قانات­قاقتى جوبا رەتىندە گرانت الۋشىلارعا ءبىر باعىتتا كاسىپ اشۋ ۇسىنىلعان. اتاپ ايت­قاندا, سايرام اۋدانىندا ءبىر كوشەنىڭ بويىندا ورنالاسقان 20 ازامات كۇركە تا­ۋىق­ اسىراۋمەن, سارىاعاش اۋدانىندا 40 تۇر­عىنى تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن قۇل­پى­­ناي وندىرۋمەن, شاردارا اۋدانىندا 20 ازا­­مات تىگىنشىلىكپەن, تۇركىستان قالا­سىن­دا 11 تۇر­عىن قولونەر بۇيىمدارىن وندى­رۋ­مەن اينا­­لىسىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ ساي­لاۋ­الدى تاپسىرماسى نەگىزىندە بيىل 35 جاس­قا تول­ماعان 594 تۇرعىنعا 2,5 پايىزدىق وسىم­مەن 5 ملن تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن نە­سيە­ بەرۋ جوسپارلانعان ەدى. وسى ماقساتتا 2,9 ملرد تەڭگە قارجى قارالعان. بۇگىندە 933 جوبا كونكۋرستىق كوميسسيا قاراۋىنا ۇسى­­­­نىلىپ, ناتيجەسىندە 583 ادامنىڭ جو­با­­سى 2772,7 ملن تەڭگەگە ماقۇلداندى, 490 ادامعا 2236,7 ملن تەڭگەگە قارجىسى اۋدا­­­رىل­عان. وسى جانە وزگە دە جۇمىستار ار­قى­لى بيىل وڭىردە ااك الۋشىلاردىڭ سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22%-عا­ تومەندەگەن.

ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, ونىڭ ىشىندە اۋماقتىق دامۋىنا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا اۋدانداردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار وڭ سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. مىسالى, ورداباسى اۋدانىندا جىلدىق قۋاتى 10 مىڭ توننا اليۋميني پروفيل بۇيىمدارىن شىعاراتىن «Gold Aluminium» زاۋىتى بار. «بادام» يندۋس­تريالدى ايماعىندا ورنالاسقان زاۋىتتىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 3 ملرد تەڭگە. جوبانىڭ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ءوز قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ, بيىل مەملەكەتتىك قابىلداۋدان ءوتتى. كاسىپورىن جىل سوڭىنا دەيىن 100 جاڭا جۇمىس ورنىمەن ىسكە قوسىلادى. زاۋىتتا بويالعان جانە بويالماعان اليۋميني پروفيلدەرى شىعارىلادى. ال اقبۇلاق اۋىلىندا «Kazkioti» زاۋىتى جىلىنا 2000 دانا تەحنيكا شىعارۋعا قاۋقارلى, 50 ادام جۇمىس ىستەيدى. زاۋىت «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ» مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان ەدى.

بۇگىندە ورداباسى يندۋستريالدى ايما­عىن­دا قۇراستىرىلاتىن تراكتورلارعا سۇرا­نىس جوعارى. كاسىپورىن باسشىسىنىڭ اي­تۋىنشا, زاۋىت تراكتوردىڭ 5 ءتۇرىن جيناپ شىعارىپ جاتىر. بيىل 200 تراكتور جي­نا­لىپ, ونىڭ 175-ءى ساتىلدى. «Kazkioti» كوم­پا­نياسى ىسكە قوسقان باعدارلاما شارتتارى بويىنشا 15 پايىزدان باستاپ الدىن الا تولەم جاسالادى. ليزينگ مەرزىمى – 3 جىل­دان 10 جىلعا دەيىن. زاۋىت قازىرگى تاڭدا تۇركىستان وبلىسىنا عانا ەمەس, شىمكەنت, تاراز, الماتى, قىزىلوردا, ورال مەن اقتوبە قالالارىنا تراكتورلارىن­ جونەلتۋدە. سونداي-اق بادام اۋىلىندا «Bokei» تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان قىش­ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. ءوندىرىس ورنى بۇگىندە تاۋلىگىنە 100 مىڭ دانا قىش وندى­رە­دى. يتاليا, جاپونيا, فرانتسيا, رەسەي سياق­تى مەملەكەتتەردە جاسالعان زاماناۋي­ قون­دىرعىلارمەن جابدىقتالعان زاۋىت تۇر­كىستان وبلىسىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ وزگە دە ايماقتارىن ساپالى كىرپىشپەن قامتۋعا قاۋ­قارلى. ءوندىرىس ورنىندا بۇگىندە 30 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ال سايرام اۋدانىندا جۋىردا 1000 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىسىنىڭ كاپسۋلاسى سالىندى.

«تۇركىستان بگق» جشس-نىڭ مانەۆر­لىك گەنەراتسيالاۋ رەجىمى بار بۋ-گاز قون­دى­ر­­عىسى بازاسىندا ەلەكتر ستانساسى­نىڭ قۇرى­لىسىن جۇزەگە اسىرۋعا 700 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بىرەگەي جوبا تەك تۇركىستان وڭى­رىندە عانا ەمەس, جالپى ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا مۇم­كىن­دىك­ بەرەدى. جوبانى وبلىس اكىمدىگى مەن «سامۇرىق-قازىنا» اق بىرلەسە جۇزەگە اسى­رىپ جاتىر.

«وبلىس تاريحىنداعى ەڭ ءىرى جوبا مەم­­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىن­دە­گى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى­ نەگىزىندە جۇزەگە اسادى. ماڭىزدى جوبا جۇزەگە اسقاندا وڭىرىمىزدە ەنەرگيا تاپ­شى­لىعى تولىق شەشىلەدى. سونىمەن قاتار ءىرى كاسىپورىندار مەن ءوندىرىس تە قارقىندى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءوندىرىس ورنىندا بولعان وبلىس اكىمى د.ساتىبالدى.

بۇگىندە وبلىسقا قاجەتتى ەلەكتر قۋاتى 320 مۆت بولسا, اتالعان جوبا ارقىلى قاجەت­تى­لىكتەن ءۇش ەسە ارتىق ەلەكتر وندىرىلمەك. وسى ارقىلى ءوڭىر ەنەرگيا تاپشىلىعىن رەتتەپ قانا قويماي, وزگە ايماقتاردى دا قامتاماسىز ەتە الادى. جاڭا بۋ-گاز ەلەكتر ستانساسىنىڭ ەرەكشەلىگى – قورشاعان ورتاعا زيانى جوق. ەلەكتر ستانساسىنىڭ نەگىزگى جابدىقتارى ەۋروپادان, ياعني گەرمانيا, يتاليا, چەحيا ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. ستانسا قۇرىلىسىن كەلەسى جىلى باستاپ, 2026 جىلى تولىق ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن سايرام اۋدانىنان 60 گەكتار جەر ءبولىندى. قۇرىلىس جۇمىسى كەزىندە 2000-نان اسا ۋاقىتشا جۇمىس ورنى اشىلسا, قوندىرعى تولىق ىسكە قوسىلعاندا 370-كە جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. سونداي-اق سايرام اۋدانىندا «Tukistan ماي» ساۋدا ماركاسىمەن كۇنباعىس مايىن وندىرەتىن كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. جىلىنا 1 200 توننا ماي وندىرەتىن ءوندىرىس ورنىندا 30 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. سەرىكتەستىك ءونىمىنىڭ 70%-ىن ەلىمىزدىڭ قالالارىنا, قالعان 30%-ىن وزبەكستان, قىرعىزستان, قىتاي ەلدەرىنە ەكسپورتتايدى.

ساپالى ينفراقۇرىلىمنىڭ يگىلىگى

ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن­دا­ تۇر­عىنداردىڭ ينجەنەرلىك ينفرا­قۇ­رى­لىم­مەن, ياعني ساپالى اۋىز سۋ, تابيعي گاز­­بەن قامتاماسىز ەتۋ دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. پرەزيدەنت جولداۋىندا ينفرا­قۇ­رى­لىم­نىڭ ابدەن توزۋى حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنى اي­تىل­عان جانە بۇل باعىتتا بىرقاتار مىندەت جۇك­تەلگەن بولاتىن. بۇل ورايدا وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردى ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ باعى­تىن­داعى جۇمىستار جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

بۇگىندە اۋىز سۋمەن, تابيعي گازبەن تولىق قامتىلعان اۋىل, اۋداندار قاتا­رى­ كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, جۋىردا تولە­بي اۋدانىنداعى قاسقاسۋ اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارىنا تابيعي گاز نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. اتالعان نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى مەردىگەر مەكەمە «اzia RC» جشس تاراپىنان 2021 جىلى باستالعان. گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 66,1 شاقىرىم. قازىرگى ۋاقىتتا 3 گاز رەتتەۋ پۋنكتى, 687 گاز رەت­تەۋشى شكاف بەكەتى ورناتىلدى. بۇدان بولەك, جوبادا قارالماعان 105 ۇيگە قوسىمشا گاز قۇبىرى تارتىلدى. قاسقاسۋ, جوعارعى قاسقاسۋ, كەرەگەتاس ەلدى مەكەندەرىنىڭ گاز قۇبىرلارى سىعىمداۋ­دان ءوتىپ, ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە, 1 021 ابونەنت نەمەسە 5 200 تۇرعىن گازبەن قامتىلادى. اۋدان­دى گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 100 پا­يىزدى قۇرايدى. جاۋاپتى ماماندار­ تارا­پىنان قۇجاتتاندىرۋ بو­يىنشا تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇگىن­دە ەلدى مەكەندەردەگى 574 ءۇي گازعا قوسى­لىپ­ ۇلگەردى. ونىڭ ىشىندە 15 وتباسىنا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن گاز قۇبىرىن ۇيگە دەيىن تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق ورداباسى اۋدانى تورتكۇل ەلدى مەكەنىندە دە تابيعي گاز بەرۋ نىسانى ىسكە قوسىلدى. اتالعان نىساننىڭ قۇرىلىس جۇ­مىستارى 2022 جىلى قىركۇيەك ايىندا باس­تا­لىپ, بيىل قاراشا ايىندا اياقتالدى. قۇجات­تان­دىرۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعان سوڭ, اۋىلداعى 1 497 ءۇي نەمەسە 7 631 تۇرعىن گازبەن قامتىلادى. ورداباسى اۋدانى بو­يىنشا 57 ەلدى مەكەننىڭ 9-ى تابيعي گازبەن قامتىلعان. قامتۋ دەڭگەيى 21,6% نەمەسە 25 568 حالىقتى قۇرايدى. بيىل 14 ەلدى مەكەندى تابيعي گازعا قوسىپ, قامتۋ دەڭگەيىن 45,1%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە قاراقۇم ­اۋىلىندا تابيعي گاز نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 3 536 تۇرعىن «كوگىلدىر وتىنمەن» قامتىلدى. قالعان 11 ەلدى مەكەن 2024 جىلى تابيعي گازعا قوسىلادى.

ال قازىعۇرت اۋدانىنداعى 62 ەلدى مەكەننىڭ 60-ى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 38 ەلدى مەكەنىندە 24 ساعات اۋىز سۋ بەرىلەتىن بولسا, 19 ەلدى مەكەنىندە ۋاقىتپەن, 3 ەلدى مەكەنى بۇلاق كوزىنەن اۋىز سۋ پايدالانادى. تىرشىلىك ءنارىن ۋاقىتپەن قولدانىپ كەلگەن قىزىلديحان ەلدى مەكەنى ەندى اۋىز سۋدى تاۋلىك بويى پايدالانا الادى. ەلدى مەكەندەگى اۋىز سۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ جۇمىستارى بىلتىر باستالعان. قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل اياقتالىپ, 430 شاڭىراق تازا اۋىز سۋ تۇتىنادى. قازىرگى تاڭدا ۋاقىتپەن سۋ ىشەتىن ەلدى مەكەندەردى تولىققاندى تىرشىلىك نارىمەن قامتۋدىڭ كەشەندى كارتاسى بەكىتىلگەن. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا اۋىز سۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن وگەم وزەنىنەن باستاۋ الاتىن سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. اۋقىمدى جوبا قازىعۇرت اۋدانىنان بولەك, سارىاعاش پەن كەلەس, ماقتاارال مەن جەتىساي اۋدانى تۇرعىندارىن دا ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋعا قاۋقارلى.

تۇركىستان وبلىسى