قوعام دەرتىمەن ىمىراسىز كۇرەسۋ كەرەك

وسىدان بىرەر جىل بۇرىن بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ دەرەك­تەرىندە دامۋشى ەلدەردە سىبايلاس جەمقورلىققا بايلانىستى شى­عىن كولەمى دامۋ ماقساتتارىنا ارنال­عان رەسمي كومەك كولەمىنەن ون ەسە اسىپ تۇسەتىنى تۋرالى ايتىلعان ەدى. پان­دەميا كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنەن تۋىندايتىن قاۋىپ ودان سايىن ۇدەي تۇسكەن. وكىنىشكە قاراي, تامىرىن جايعان پاراقورلىق ەل دامۋىنا نۇقسان كەلتىرىپ, قوعام­نىڭ كەجەگەسىن كەرى كەتىرىپ جاتقانى راس. حالىقارالىق قۇجاتتى 2008 جىلى راتيفيكاتسيالاعان ءبىزدىڭ ەلدە جەم­قور­لىقتى جۇگەندەۋ كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر.

بۇل جايىندا استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن «بۇۇ-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كونۆەنتسياسىنا 20 جىل: قوعام مەن مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتى­رەيىك» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا جينالعاندار مالىمدەدى. ايتالىق, ەلىمىز 2003 جىلى قابىل­دانعان بۇۇ سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى كون­ۆەن­تسياسىن 15 جىل بۇرىن راتيفيكاتسيا­لادى. وسى جىل­داردىڭ ىشىندە اتقارىلعان شارۋا كوپ. ماسەلەن, ءبىر عانا «جاڭارۋ» قوزعالىسى 10 جىل ىشىندە ءوز قاتارىنا زاڭگەر عالىمداردى, تاجىريبەلى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرىن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرىن, جۋرناليستەردى بىرىكتىرە الدى. سونداي-اق جاس ۇرپاق­تىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. الايدا اتقارى­لۋعا ءتيىس شارا ودان دا كوپ.

فورۋمعا جينالعان ۇكىمەت, پارلا­مەنت, كونستيتۋتسيالىق سوت, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ وكىلدەرى, عالىمدار, قوعام قاي­رات­كەرلەرى مەن جۋرناليستەر ۇيىم قىزمەتىنە وڭ باعا بەرە كەلىپ, سى­بايلاس جەمقورلىقتى تۋدىراتىن سە­بەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ بويىن­شا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت­تىگىن العا تارتتى. كەلەلى كەڭەس­­تە ەلدەگى سىبايلاس جەمقور­لىق­­قا قارسى زاڭنامانى دامىتۋ, حالىق­ارالىق شارتتاردىڭ نورمالارىن ۇلت­تىق زاڭناماعا ەنگىزۋ, قۇقىق قول­دانۋ تاجىريبەسىن باقىلاۋ, مەملە­كەت­­تىك ورگانداردىڭ اشىقتىعى, قو­عام­­دىق ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قۇقىقتىق مادەنيەتىن جانە جاستاردىڭ قۇقىق­تىق ساناسىن قالىپتاستىرۋداعى ىنتى­ماق­تاستىعىن ورناتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل تۋرالى و.ابدىكارىموۆ, ب.مامىراەۆ, ت.ب. قايراتكەرلەر ارنايى پىكىر ايتتى.

قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى زاڭ قابىلدادى. بۇل بو­يىنشا, بىرنەشە زاڭنامالىق اكتى مەن تۇجىرىمداما دا قولدانىسقا ەندى. ودان بولەك, مەملەكەت باسشىسىنا تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن ارنايى مەملەكەتتىك ورگان جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا قوعامدىق كەڭەستەر مەن ادەپ جونىندەگى كوميسسيا جۇمىسى جانداندى. «جاڭارۋ» رقب توراعاسى مەلس سەم­عاليەۆ العا قويعان ماقساتتارعا جەت­تىك دەۋ ءالى ەرتە ەكەنىن ايتا كەلىپ: ء«بىز وسى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, كون­فە­رەنتسيا قورىتىندىسى بويىنشا ۇسى­نىستار قابىلدادىق. قازىر مەم­لە­كەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى ەنگىزۋ تاجىريبەسى بار. دە­گەن­مەن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن از­ا­ماتتىق ۇيىم اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل تۇتاستىعى جوق», دەدى.

ونىڭ ويىنشا, مەملەكەتتىك لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جۇمىسىندا جاريالىلىق جەتىسپەيدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن قوعامدىق ينس­تي­تۋتتاردىڭ باقىلاۋى كوبىنەسە كورى­نەۋ سيپاتتا. ال قوعامدىق بىرلەس­تىكتەر­دىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى باس­تامالارى ارقاشان قولداۋ تابا بەر­مەي­دى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر­دىڭ ارا­سىنداعى قۇقىقتىق نيگيليزم فاكتىلەرى جويىلماي وتىر. جاۋاپتى تۇلعالار مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر تۋرالى قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان اقپاراتتى كەش حابارلايدى. ولاردىڭ قىسقارتىلعان اقپاراتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وقيعانىڭ سەبەپ-سالدارىن سىرتتاي پايىمداۋعا الىپ كەلەدى ەكەن. وسى ايتىلعانداردى كۇنى كەشە بولعان قاڭتار وقيعاسىنداعى كورىنىستەردەن انىق بايقاۋعا بولادى. بۇل دا مەملەكەت پەن بيزنەستەگى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تەرەڭدەپ كەتكەنىن كورسەتىپ بەردى.