مۇراپ

سۋدىڭ ءتيىستى مولشەردە جانە ۋاقتىلى جەتكىزىلۋىنە جاۋاپتى, ەگىستىكتەن مول ءونىم الۋعا تىكەلەي سەپ­تىگى تيەتىن, ارىق-اتىزدىڭ, ۇل­كەن كا­نالداردىڭ جاعدايىن جاق­سى بىلەتىن بۇل ماماندىق يە­لەرىن قازاق مۇراپ دەپ اتايدى. تۇر­كىستان وبلىسىنداعى كەلەس جانە سارىاعاش اۋداندارىنىڭ حالقى كەرىمباەۆتار اۋلەتىن وسى سۋ سالاسىن جەتىك بىلەتىن ماماندار رەتىندە دە جاقسى تانيدى. بۇل اۋلەت 40 جىلدان اسا سۋ شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. زەينەتكە شىققانىمەن جۇمىستان قول ۇزبەگەن وتاعاسى ساتتار الدانياز ۇلى – «قازسۋشار» رمك تۇركىستان فيليالى سارى­اعاش جانە كەلەس اۋداندارىنا سۋ جەتكىزۋمەن اينالىساتىن ون­دى­رىستىك بولىمشەدە قاتارداعى ين­جە­نەر, ۇلدارىنىڭ ۇلكەنى ەسەن­كەلدى – اتالعان فيليالدا سۋ شارۋاشىلىعىن جوسپارلاۋ جانە قارجىلىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى, ازامات ساتتار ۇلى – كەلەس اۋدانىنداعى «اقىلبەكساي» سۋ قويماسىنىڭ سۋ ولشەۋشى ينجەنەرى, سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ينجەنەرى مەدەت ساتتار ۇلى سارىاعاش ون­دىرىس­تىك بولىمشەسىن باسقارادى. جوعارى وقۋ ورنىن «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى پايدالانۋ» ماماندىعى بويىنشا بيىل بىتىرگەن روزا ساتتارقىزى دا وسى سالادا ەڭبەك ەتۋدى قالاعان. ايتپاقشى, ساتتار الدانياز ۇلىنىڭ كەلىنى ك ۇلىمكوز سۋ رەتتەۋشى بولىپ ەڭبەك ەتۋدە. «ۇل-قىزدارىڭىزدى بۇل مامان­دىق­قا ءوزىڭىز ۇگىتتەگەن بولارسىز؟» دە­گەن­بىز ساتتار اعامەن اڭگىمە ارا­سىندا.

«جوق, وزدەرىنىڭ تاڭداۋى. مە­نىڭ جۇمىسىمدى كورىپ وسكەن, بۇل ماماندىقتىڭ حالىققا وتە قاجەتتىگىن ءبىلىپ وسكەن ولاردىڭ تاڭداۋىنا قارسى بولعان جوقپىن. ايتپەسە, بۇگىندە كانال جاعالاپ جۇرگەندى, كۇرەك-كەتپەنمەن ارىق-اتىزداعى سۋدىڭ كەدەرگىسىز اعۋىن قاداعالاپ تىنىم تاپپايتىن جۇمىستى قالايتىن جاستار از. جاسىراتىنى جوق. ىلگەرىدە سۋ شارۋاشىلىعى ماماندارىنىڭ ايلىعى دا از بولاتىن. ون شاقتى جىل بولدى كوبەيە باستاعانىنا. قازىر وسى ەكى اۋداندا سۋ شارۋا­شى­لىعىن جاقسى بىلەتىن 3-4 اعا بۋىن وكىلى قالدى. جاستار ەندى-ەندى كەلىپ جاتىر. وقۋىن ءبىتىرىپ, ماماندىق الىپ كەلگەن جاستاردىڭ اۋىلدا قالاتىندارى دا از. ياعني جاس ماماندار كەلگەنىمەن تۇراق­تا­مايدى. مىسالى, بەسەۋىنىڭ ءبىر-ەكەۋى قالسا, شۇكىر دەيمىز. ۇلدا­رىم­نىڭ, قىزىمنىڭ وسى سالانى تاڭداعانىنا قۋانامىن, بۇل – سۇرانىسقا يە ماماندىق. تاعى ءبىر ماسەلە – جوعارى وقۋ ورىندارىندا سۋ شارۋاشىلىعىنا «ۋزكي سپەتسياليست», ياعني بەيىندى مامان دايارلاۋعا ءمان بەرىلسە», دەيدى ساتتار الدانياز ۇلى.

ءوڭىردىڭ سۋ شارۋاشىلىعىنداعى احۋالدى وتە جاقسى بىلەتىن س.كە­رىم­باەۆ كەلەس اۋدانىندا دۇ­نيە­گە كەلگەن. جامبىل گيدرومە­ليو­راتيۆتى-قۇرىلىس ينستيتۋتىندا وقىپ, ينجەنەر-گيدروتەحنيك ماماندىعىن العان. ءبىلىم ورداسى جولداماسىمەن الماتى وبلىسى شەلەك اۋدانى «قورام» كەڭشارىندا اعا اگرونوم بولىپ 1986 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەدى. تۋعان جەرىنە ورالىپ, 1986-1993 جىلدارى زاح-كەلەس سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەلەرى باسقارماسىنىڭ كەلەس اۋدانى بولىمىندە اعا تەحنيك, اعا ينجەنەر, ينجەنەر-گيدروتەحنيك قىزمەتتەرىن اتقارعان. ۇر­گەنىش قالاسىنداعى كسرو سۋ شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنە قاراستى بۇكىلوداقتىق ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا فيليالىندا وقىپ, دايارلىقتان وتكەن ساتتار الدانياز ۇلى 1993 جىلى جاڭادان قۇرىلعان كەلەس اۋدانى سۋ شارۋاشىلىعى جۇ­يە­لەرى باسقارماسىنىڭ باس ينجەنەرى بولىپ تاعايىندالدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەلىمىزدە بولعان ەكونوميكالىق قيىندىقتار كەزەڭىندە اۋداندا مەكەمەنىڭ تولىققاندى جۇ­مى­سىن, سۋ سالاسى ماماندارىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا قو­سىمشا جۇمىستار قولعا الىندى. وسى ەگىن ەگىپ, قوي اسىراۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋدا جانە كەڭشارلاردان سۋ جەتكىزىپ بەرۋ قىزمەت اقىسى ەسەبىنەن مەكەمەنى ارناۋلى تەحنيكالارمەن, كولىك قۇرالدارىمەن جابدىقتاۋعا باس ينجەنەر رەتىندە ايانباي ەڭبەك ەتتى. ال كەلەس پەن سارىاعاش اۋداندارى بىرىككەن كەزدە سارىاعاش سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەلەرى باسقارماسىندا ۋچاسكە باستىعى بولىپ 2008 جىلعا دەيىن قىزمەت اتقاردى. وسى كەزەڭدە ديقاندار, شارۋالار, اسىرەسە اۋدانداعى ەڭ شالعاي ورنالاسقان بىرلىك اۋىل وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى سۋ جەتكىزىپ بەرۋدى ۇيىمداستىرعان ساتتار الدانياز ۇلىن ىسكەر ازامات رەتىندە تاني ءتۇسىپ, العىسىن ايتقان-دى. جەكەشەلەندىرۋ كەزەڭىندە قۇرالعان شارۋا قوجالىقتارىنا سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋ, سۋ جەتكىزىپ بەرۋ كەلىسىمشارتىن ءتۇزىپ, ۋچاس­كەدە ىستەپ جاتقان ينجەنەرلەر مەن سۋ رەتتەۋشىلەردى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدە دە قوسقان ۇلەسى زور. وسىنداي ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى, ەڭبەكقورلىعى, ءاربىر ىسكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن بولمىسى ەسكەرىلگەن ساتتار الدانياز ۇلى 2008 جىلى «وڭتۇس­تىك­سۋشار» رمك سارىاعاش فيليالىنىڭ سۋ پايدالانۋ ءبو­لىمى باستىعى, فيليال باسشى­سى ورىنباسارى قىزمەتىنە تا­عايىن­دالدى. ال 2011 جىلى جاڭادان قۇرىلعان «قازسۋشار» رمك وڭتۇستىك قازاقستان فيليالى سارىاعاش وندىرىستىك بولىمشەسىنە اعا ينجەنەر قىزمەتىن اتقاردى. سارىاعاش جانە كەلەس اۋداندارى اۋماعىندا كەلەس وزەنى ارنا­سىندا ورنالاسقان كەسكەن, شو­شىم, وشاقتى, بەس-ابدال سۋ بوگەت­تەرىنىڭ توزىعى جەتكەن 24 سۋ تەمىر توسپا قاقپالارىن جاڭاسىنا اۋىس­تىرۋ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاستى. شاردارا اۋدانىنداعى ارناساي توعانىن سالۋعا, ۇلكەن كەلەس ماگيسترالدى سۋ جۇيەسىنە قاراستى ر-3 كانالىن قايتا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ ماقساتىندا جوبا جاساۋ, قارجى ءبولدىرۋ جۇ­مىستارىندا دا بەلسەندىلىك تا­نىتتى. «كازسۋشار» رمك تۇر­كىس­تان فيليالى باسشىلىعى كوپ جىلعى تاجىريبەسىن, ءبىلىمىن ەسكەرىپ 2020 جىلى سارىاعاش وندىرىستىك بولىمشەسىنە باسشى ەتىپ تاعايىندادى. سۋ شارۋاشى­لى­عىنداعى ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن سا­لا مينيسترلىگىنىڭ, اۋدان اكى­مىنىڭ العىسحاتتارىمەن, «سۋ شارۋاشىلىعى ۇزدىگى», «سۋ شار­ۋا­شىلىعى ارداگەرى», «سۋ سالاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر» توسبەلگىلەرىمەن ماراپاتتالدى.

تاجىريبەلى مامان اۋدان شار­ۋا­­شىلىقتارىن سۋمەن قام­تا­ماسىز ەتۋگە قاتىستى وزەكتى ما­سە­لەلەردىڭ بارىن دا جوققا شى­عار­مايدى. ويماۋىت سۋ بوگە­تىنىڭ احۋالىنا الاڭدايدى. «اقىل­بەكساي» سۋ قويماسىنىڭ ءتيىمدى پايدا­لا­نىل­عا­نى­نا مۇددەلى ەكەنىن ايتادى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولدا­ۋىن­دا سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىنە, ونى ۇنەمدەۋگە قاتىستى بىرقاتار باستاما كوتەردى. بۇل حالىقتان قولداۋ تاۋىپ جاتىر. جەكە مينيسترلىكتىڭ قۇرىلۋى دا كوپ جايتتى اڭعارتادى. ياعني الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ سۋ شارۋاشىلىعىندا اۋقىمدى وزگە­رىستەر بولارى انىق. كەلەس اۋدا­نىنداعى 1986 جىلى سالىنعان ويماۋىت سۋ بوگەتى 1994 جىلى قۇلاعان. 2002 جىلدان بەرى جاي توعان رەتىندە پايدالانىلىپ كەلەدى. ياعني سۋ بوگەتى – اپاتتىق جاعدايدا. ايتقان جەردەن اۋلاق, بۇزىلسا, بىرقاتار اۋىلدى سۋ باسۋ قاۋپى بار جانە 2 700 گەكتار جەر سۋسىز قالۋى مۇمكىن. جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ەڭ كۇردەلى ماسەلە. بۇل بويىنشا كەيىنگى جىلدارى ارەكەت جاسالۋدا, شەشىمىن تابار دەگەن ۇمىتتەمىز», دەيدى ساتتار الدانياز ۇلى.

ساتتار اعامەن اڭگىمە بارىسىن­دا ەسىمىزگە شىڭعىس ايتما­توۆ­تىڭ «مۇراپ» اڭگىمەسىندەگى كەيىپ­كە­رى­نىڭ: «سۋ – بىرەۋلەرگە تەگىن سۋ كورىنگەنمەن, ءبىز ءۇشىن التىنمەن تەڭ... سۋ دەگەن – كوزدەگەن ماقسات, ار­قالاعان بەينەتىمىز...», دەگەن ءسوزى ەسىمىزگە تۇسكەن-ءدى. التىن­مەن تەڭ سۋدىڭ بەينەتىن ارقا­لا­عان كەرىمباەۆتار اۋلەتىنىڭ ما­ماندىققا دەگەن ادالدىعى جاس­تار­عا ۇلگى.

تۇركىستان وبلىسى