تۇركىستان وبلىسىنداعى ەكولوگيالىق جاعداي سالىستىرمالى تۇردە قولايلى بولىپ سانالادى. وبلىس بويىنشا زياندى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ ناقتى كولەمى بيىلعى 9 ايدا 14,3 مىڭ توننانى قۇرادى. ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋ بويىنشا «جول كارتاسىنا» ەنگەن 21 ءىس-شارانىڭ 9-ى ورىندالعان. رۇقسات ەتىلمەگەن پوليگونداردىڭ ءوسۋى, قاتتى تۇرمىستىق قالدىق پوليگوندارىنىڭ نورمالارعا سايكەس كەلمەۋى – وڭىردە وزەكتى ماسەلە. كوسمومونيتورينگ اياسىندا بيىل وڭىردە 414 پوليگون انىقتالىپ, ونىڭ 87%-ى جويىلدى.
بۇل دەرەكتەر وبلىسقا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆتىڭ تۇرعىندارمەن كەزدەسۋىندە ايتىلدى. ورداباسى اۋدانىنداعى كىرپىش زاۋىتتارىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ تۋرالى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ شاعىمدارى بويىنشا 14 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 18 ەكولوگيالىق بۇزۋشىلىق انىقتالعان. ءتيىستى ۇيعارىمدار بەرىلىپ, 3,4 ملن تەڭگەدەن اسا سوماعا اكىمشىلىك ايىپپۇلدار سالىندى. كىرپىش زاۋىتتارىن قاتتى وتىننان تابيعي گازعا اۋىستىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى.
وڭىردە بالىق سالاسىن دامىتۋدىڭ ايتارلىقتاي الەۋەتى بار. ماسەلەن, بيىل ءوڭىر بويىنشا 6,6 توننا تاۋارلىق بالىق ءوسىرۋ جوسپارلانعان, جىل باسىنان بەرى 3,7 مىڭ توننا بالىق ءوسىرىلدى, تۇقى مەن فورەل ءوسىرۋ بويىنشا 3 تورلى جانە 16 توعان بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلدى. جالپى, وبلىستا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 104 سۋ ايدىنىنىڭ 86-سى تابيعات پايدالانۋشىلارعا بەكىتىلىپ بەرىلگەن. وڭىردە تاۋارلى بالىق وسىرۋمەن 126 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى اينالىسىپ جاتىر. بيىل 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 2 473 توننا بالىق ونىمدەرى وڭدەلىپ, 1 935 تونناسى شەت ەلدەرگە ەكسپورتتالدى. اكۆاوسىرۋ بويىنشا بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, بۇگىندە 31 شارۋاشىلىققا سۋبسيديا بەرىلدى. بۇعان قوسا ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى سۋبسيديالاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 226 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ, 68,3 ملن تەڭگەسى يگەرىلگەن.
ساپار بارىسىندا مينيستر ەرلان نىسانباەۆ وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات ابدۋاليەۆپەن بىرگە شاردارا اۋدانىندا بولدى. اۋدان بالىق وڭدەۋ بويىنشا وبلىس كولەمىندە كوش باستاۋشى ەكەنى بەلگىلى. بۇگىندە اۋداندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 8 700 توننادان اسا بالىق ءونىمىن وندىرۋگە قاۋقارلى 5 بالىق وڭدەۋ زاۋىتى بار. الدىمەن مۇزداتىلعان بالىق, فيلە ونىمدەرىن وندىرەتىن «جك جالعاسباەۆ» بالىق وڭدەۋ زاۋىتىنا بارعان مينيستر شارۋا قوجالىعى جۇمىسىمەن تانىستى. كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا ىستالعان جانە كەپتىرىلگەن بالىق تۇرلەرىن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءونىمنىڭ 90%-ى شەتەلدەرگە ەكسپورتتالىپ جاتىر. قۋاتى جىلىنا 1 مىڭ توننا قۇرايتىن زاۋىتتا 50 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. بيىل 9 ايدا وندىرىلگەن ءونىم كولەمى – 500 توننا. «دامۋ ايماق» باعدارلاماسى اياسىندا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىنعان. سونداي-اق مينيستر اۋدانداعى «حاميت» اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ بالىق وڭدەۋ زاۋىتىندا بولدى. كاسىپورىن ۆاككۋمدى, كەپتىرىلگەن, ىستالعان جانە تۇزدالعان بالىق پەن فيلە ونىمدەرىنەن جىلىنا 6 مىڭ توننا ءونىم وندىرەدى. ءوندىرىس ورنىندا 250 ادام جۇمىس ىستەيدى. شىعارىلاتىن ءونىم ەكسپورتقا ەۋروپا ەلدەرىنە باعىتتالعان. ال اقشەڭگەلدى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «بولاشاق» شارۋا قوجالىعىندا جايىن, تۇقى تۇقىمداس بالىق وندىرىلەدى. ءونىمنىڭ 50 پايىزى شەتەلدەرگە ەكسپورتتالۋدا. سونداي-اق مينيستر جىلىنا 350 توننا تۇقى, بەكىرە تۇقىمداس بالىق وسىرىلەتىن «VITA» جشس-نىڭ شارۋاشىلىعىندا بولىپ, تورلى شارباقتا بالىق ءوسىرۋ جۇمىسىمەن تانىستى.
وسىدان 29 جىل بۇرىن تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىندە كولەمى 88 گەكتار «بوتانيكالىق باق» قۇرىلعان ەدى. بوتانيكالىق باققا ەلىمىزدەن جانە جاقىن شەت ەلدەن 59 تۋىس, 28 تۇقىمداس, 127 تۇرگە جاتاتىن دەكوراتيۆتى, جەمىس-جيدەك, اعاش بۇتالى جانە گۇلدى وسىمدىكتەر ينترودۋكتسيالانىپ, ءوڭىردىڭ قاتال كليماتتىق جاعدايىنا بەيىمدەلگەن كوللەكتسياسى قۇرىلعان. باقتا اعاش جانە بۇتا وسىمدىكتەرىن ءوسىرۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن مەڭگەرگەن ماماندار جۇمىس ىستەيدى. مينيستر جاۋاپتى ماماندارعا بوتانيكالىق باققا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, وسىمدىكتەرگە ايرىقشا كۇتىم جاساۋ قاجەتتىگىن ايتتى. قالا اۋماعىنداعى «جاسىل بەلدەۋ» جۇمىسىن ارالاپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىسقان مينيستر قۋاڭشىلىق جاعدايىنا بەيىمدەلگەن جەرگىلىكتى اعاشتاردى ەگۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. تۇركىستاندا 2019-2022 جىلدارى قالا اينالاسىنان 7 700 گەكتار جەرگە «جاسىل بەلدەۋ» قۇرۋ جوسپارلانىپ, بۇگىنگى تاڭدا بۇل جۇمىستار 15 مىڭ گەكتارعا ورىندالدى. ونىڭ ىشىندە 8 مىڭ گەكتارعا جاپىراقتى اعاش, 7 مىڭ گەكتارعا سەكسەۋىل ەگىلگەن. الداعى ۋاقىتتا «جاسىل بەلدەۋ» اۋماعىن 30 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونداي-اق جۇمىس ساپارى بارىسىندا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ءوڭىر تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, مينيسترلىكتىڭ قىزمەتى سالاسىنداعى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تولعاندىراتىن كوپتەگەن سۇراققا جاۋاپ بەردى.
تۇركىستان وبلىسى