وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ مۇمكىندىگى

اسىرەسە ماقتالى اۋدانداردىڭ جۇرتى جوعارىدا ايتىلعان جوبا-جوسپارلاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا مۇددەلى جانە ءۇمىتتى. ماق­تا كلاستەرىن دامىتۋ ماقساتىندا ءشيت­تى ماقتانى ساتۋدان بولەك, ماقتا تال­شى­عىن تەرەڭ قايتا وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. وڭىردە جەڭىل ونەركاسىپ جەتەكشى سا­لاعا اينالىپ, اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى قولعا الىنادى. ال بۇگىندە ماقتاارال اۋدانىنداعى «Zhanassyl» ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى «اق التىن» جيناۋ ناۋقانىنا قىزۋ كىرىسكەن. يندۋستريالىق ايماقتا ورنالاسقان كاسىپورىن ماقتا قابىلداۋ كولەمىن 30 مىڭ تونناعا جەتكىزۋدى جوس­پارلاپ وتىر. ماقتاارال, جەتىساي اۋدان­دا­رىندا 12 ماقتا قابىلداۋ بەكەتى جۇ­مىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار ماقتا قا­بىل­داۋ پۋنكتتەرىندە 200-گە جۋىق شارۋا قوجالىعى تارتىلعان. ياعني 2 400 شارۋا­ قوجالىعى ماقتا تەرىمىنە قاتىسۋدا. كاسىپورىن ماقتانىڭ ءبىر كەلىسىن 250 تەڭگەدەن قابىلدايدى. ماقتا تەرىمى اياقتالعان سوڭ, زاۋىتتا وڭدەۋ جۇمىستارى جالعاسادى. وڭدەۋ پروتسەسى بارىسىندا ماقتا تالشىقتارى دايىندالىپ, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن ەۋروپا ەلدەرىنە ەكسپورتتالماق. جوعارىدا اتالعان ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى 2022 جىلى ىسكە قوسىلعان. بۇگىندە كاسىپورىندا 200 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. زاۋىت كۇنىنە 600 توننا تازا ماقتانى وڭدەپ شىعارادى. وعان قوسا 180 توننا ماقتا تالشىعى وڭدەلەدى. ناتيجەسىندە, جىلىنا شامامەن 65 مىڭ توننا ماقتا تالشىعى شى­عا­رىلادى. ماقتاارال اۋدانىنداعى ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ تاعى ءبىرى «Cotton ماقتا» جىلىنا 60 مىڭ توننا ماقتا وڭدەيدى. جوبا قۇنى – 3 ملرد تەڭگە. بيىل ىسكە قوسىلعان كاسىپورىن 20 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ال ماقتا تالشىعىن قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن «مىرزاكەنت»موز» جشس جىلىنا 65 مىڭ توننا ماقتا وڭدەپ شىعارادى. مۇندا 450 ادام جۇمىس ىستەيدى.

تۇركىستان وڭىرىندە بىلتىر 362 مىڭ توننا ماقتا جينالعان بولاتىن, بيىل 300 مىڭ تونناعا جۋىق ماقتا جينالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. جاسىراتىنى جوق, بۇل سالا كەيىنگى جىلدارى جاعىمسىز سىرتقى فاكتورلاردىڭ قىسىمىنا ۇشىراپ وتىر. ەكسپورتقا ماقتا جەتكىزۋدىڭ بۇرىنعى لوگيستيكالىق تىزبەگى بۇزىلدى, ماقتا ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن شەتەلدىك ترەيدەرلەر تاراپىنان وتاندىق شيكىزاتقا سۇرانىس ازايعان. بيرجاداعى شيكىزاتتىڭ باعاسى تومەن. وسى ورايدا وزبەكستانمەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ شەڭبەرىندە «Global textile» كوم­پا­نياسىمەن توقىما كلاستەرىن قۇرۋ جو­نىندەگى بىرلەسكەن جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. كومپانيا وبلىس­تا توقىما بۇيىمدارىن ءوندىرۋدى جولعا قويۋعا نيەتتى. ماقتا سالاسىن توقىما جانە تىگىن ونەركاسىبىمەن تولىققاندى دامىتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا كۇش سالىنعان. تۇقىم شارۋا­شى­لىقتارى ماقتا وسىرۋشىلەردىڭ قا­جەت­تى­لى­گىنىڭ تەك 55 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. تاۋار وندىرۋشىلەردى جەرگىلىكتى ءوندىرىستىڭ تۇ­قى­مىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان اگرار­لىق سالانىڭ عىلىمي مەكەمەلەرىن اكىم­دىك­تىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ۇسىنىلدى. جالپى, وڭىردە ماقتا شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بارلىق مۇد­دەلى تاراپتىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇرلى ديا­لوگ الاڭىندا بىر­نەشە رەت تالقى­لان­عان بولاتىن. نەگىزگى سۋبسيديالاردان باسقا سالانى قولداۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانىپ جاتىر. مىسالى, تۇركيانىڭ ماقتا تۇقىمىن ءوندىرۋشى ءىرى كومپانيالارىمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە مىڭ توننا ەليتالىق تۇقىم جەتكىزۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەت­كىزىلدى. «نامانگان-77» تۇقىمدىق ءشيتى سىناما رەتىندە ەگىلدى. جۋىردا وڭىرگە ساپارى بارىسىندا شارۋالارمەن كەزدەسۋگە كەلگەن «Global textile» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى زەرتحانا ناتيجەسىمەن ءبولىسىپ, «نامانگان» ماقتاسى ەۋروپالىق سىنامالاردان وتكەن جانە بارلىق تالاپقا ساي ەكەنىن ءمالىم ەتتى. ماقتا-توقىما كلاستەرىمەن اينالىساتىن وزبەكستاندىق ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى – «Global textile» كومپانياسى ماقتاارال اۋدانىندا توقىما كومبيناتىن جانە لوگيستيكالىق ورتالىق اشپاق. شەتەلدىك كومپانيا 2 مىڭنان استام ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتيتىن 5 ءىرى كاسىپورىندى ىسكە قوسادى. كومپانيا 2023-2030 جىلدارعا ارنالعان «Global textile. Turkistan» جوباسىن دايىنداعان. قۇنى 50 ميلليون دوللار بولاتىن جوبا اياسىندا لوگيستيكا حابى, ماقتانى باستاپقى وڭدەۋ زاۋىتى, تريكوتاج ماقتا, ماتا بوياۋ جانە تىگىن فابريكالارى ىسكە قوسىلادى. وبلىس اكىمدىگى مەن ينۆەس­تور اراسىندا بىرلەسكەن جۇمىستار اتقارۋ بويىنشا جول كارتاسى ازىرلەنگەن. سوعان سايكەس بيىل ماقتاارال اۋدانىنداعى شارۋالارمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, 10 مىڭ گەكتارعا ماقتا ەگىلدى. ول ءۇشىن وزبەكستاننان ماقتانىڭ 300 توننا جوعارى ساپالى «سۇلتان» جانە «نامانگان» تۇقىم سۇرىپتارى جەتكىزىلدى. جوسپار بويىنشا كەلەسى جىلى ساپالى ماقتا ەگۋ كولەمى 20 مىڭ, ودان كەيىن بىرتىندەپ كوبەيىپ, 2026 جىلى 50 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلادى. ونى ماقتاارالدىق شارۋالاردان «Global textile group» كومپانياسى جوعارى باعادا ساتىپ الادى. ال جول كارتاسىنىڭ ەكىنشى جانە بەسىنشى كەزەڭدەرى ارالىعىندا ءتيىستى ينفراقۇرىلىمى بار ماقتا-توقىما كەشەنى مەن لوگيستيكالىق حاب جاساقتالادى. ايتا كەتەلىك, «Global textile» كومپانياسى – ماقتانىڭ شيتىنەن باستاپ ءجىپ ءيىرۋ, ماتا توقۋ, كيىم تىگۋگە دەيىنگى ارالىقتاعى كلاستەردى تولىق قامتيتىن ءوندىرىس الىبى. قازىرگى ۋاقىتتا كومپانيانىڭ تاشكەنت قالاسى مەن فەرعانا وبلىسىنداعى 15-كە جۋىق كاسىپورنىندا جالپى سانى 5 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى.

وزبەكستاندىق تاعى ءبىر كومپانيا, ياعني «Orient pro» تۇركىستان وبلىسىندا تاۋلىگىنە 30 مىڭ شارشى مەتردەن استام كەراميكالىق پليتكا شىعاراتىن زاۋىت سالماق. ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇنى – 17 ملرد تەڭگە. جاڭا زاۋىتتا 700-گە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. اتالعان كومپانيا تۇركىستانعا اۋقىمدى ينۆەستيتسياسىن سالىپ, بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرماق. وڭىردە ينۆەستيتسيا تارتۋ, كاسىپورىندار اشۋ, بيزنەس سالاسىندا بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر قارقىندى جۇر­گىزىلۋدە. جۋىردا وبلىسقا رەسمي ساپارمەن كەلگەن چەحيا رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى مارەك ۆىبورنى جانە چەحيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاق­ستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى پاۆول شەپەلياك باستاعان بيزنەس وكىلدەرى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىمەن كەز­دەسىپ, ەكىجاقتى بايلانىستاردى نى­عايتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. ء«بىزدىڭ وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىنشا ەلىمىزدە كوش باستاپ تۇر. ماقتا وسى وڭىردە عانا وسىرىلەدى. وسى باعىتتا ارىپتەستىك ورناتۋعا بولادى. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋعا مۇمكىندىك مول», دەدى دارحان ساتىبالدى كەزدەسۋدە. سونداي-اق تۇركىستاندا قازاقستان مەن چەحيانىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى, ۇلت­تىق كومپانيالارى مەن ىسكەر توپتارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن چەح-قازاقستان بيزنەس-فورۋمى ءوتتى. فورۋم بارىسىندا ينۆەستيتسيا سالۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, توقى­ما سالاسى, تاماق ونەركاسىبى جانە وزگە دە سالالار بويىنشا ۆ2ۆ فورماتىندا كەزدەسۋلەر ءوتتى. چەحيالىق دەلەگا­تسيا­عا تۇركىستاننىڭ كورىكتى ورىندارى كورسەتىلىپ, تۋريستىك الەۋەتى دە تانىستىرىلدى. تۇركىستان وبلىسى مەن چەحيا مەملەكەتى اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2022 جىلى 2 ملن اقش دوللارىن قۇراعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىش ۇلعايادى دەگەن سەنىم بار. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرجىگىت مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى وبلىس باسشىلىعى 10 ەلدىڭ 80-گە جۋىق وكىلىمەن كەزدەستى. اتاپ ايتقاندا, تۇركيا, قىتاي, وزبەكستان, رەسەي, گەر­مانيا, يتاليا, جاپونيا, كورەيا, چە­حيا, گرۋزيا وكىلدەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇر­گەن. ونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيا تارتۋ با­عى­تىن­دا سىرتقى بايلانىستاردى ورناتۋ ماقساتىندا 30 شەتەلدىك ينۆەستورمەن جانە 10 رەسمي دەلەگاتسيامەن كەزدەسۋلەر وتكەن.

ءوڭىردىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن دامىتۋ­عا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرنەشە ماڭىزدى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋدا وتاندىق ين­ۆەس­تورلاردىڭ دا ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. مىسالى, وڭدەۋ سالاسىندا «ساۋتس ويل» كومپانياسىنىڭ «سوزاق فوسفات» فوسفوريت ءوندىرۋ جانە «ساستوبە يننوۆاتسيالىق كەشەنى» كاۋستيكالىق سودا, «ستاندارت پەتروليۋم» مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سياقتى ين­ۆەستيتسيالىق جوبالار ىسكە اسقان جاع­دايدا, ءوڭىردىڭ ونەركاسىپ سالاسىنداعى شىعارىلاتىن ءونىم كولەمىنىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. وتاندىق ينۆەس­تورلار تاراپىنان ورداباسى اۋدانىندا مۇناي ونىمدەرىن وڭدەۋ زاۋىتى سالىندى. 650-دەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن ءوندىرىس ورنىندا جىلىنا 2 ملن توننا ءونىم وندىرىلەدى. تۇلكىباس اۋدانىندا كاۋستيكالىق سودا, پۆح, كالتسي كاربيدى, اك تسەمەنت ءوندىرۋ زاۋىتى سالىنىپ جاتىر. بۇگىندە زاۋىتتىڭ ينفراقۇرىلىمى جاساقتالۋدا. سوزاق اۋدانىندا فوسفوريت كەندەرىن وڭدەۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلعاندا مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. قازىعۇرت اۋدانىنداعى وگەم وزەنىندە كاسكاد گەس قۇرىلىسى قار­قىن­دى. تۇلكىباس اۋدانىندا كومپانيا قۋاتى 320 مۆت گاز ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىلۋدە.

ايتا كەتەلىك, تۇركىستان وبلىسىندا جالپى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ 44,6% ۇلەسى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تيەسىلى. بيىل بۇل سالا­داعى ءونىم كولەمىن 422,2 ملرد تەڭ­گەگە جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ونەركاسىپ سا­لا­سىندا 14,3 مىڭ ادام جۇمىسپەن قام­تىلعان. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 2023 جىلى جالپى سوماسى 26,1 ملرد تەڭگەگە 540 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرايتىن 20 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى تاڭدا جالپى 5,4 ملرد تەڭگەگە 6 جوبا 215 جاڭا جۇمىس ورنى­مەن ىسكە قوسىلدى.

تۇركىستان وبلىسى