دەموگرافيالىق ءوسىم جوعارى وڭىردە ماۋەلى اۋلەتكە اينالعان, بۇگىندە وزگەلەر ۇلگى-ونەگە الار وتباسىلار قاتارى قالىڭ. بۇل ورايدا وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. قازاق حالقى ءۇشىن وتباسى – قاسيەتتى ۇعىم, قاستەرلى قۇندىلىق. ادام بالاسىنا بەرىلەتىن تاربيەنىڭ ەڭ نەگىزى وسى وتباسىندا قالىپتاسادى.
تۇركىستان وبلىسى اتا-انالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى, اقبايان تولباسىقىزى بالا ءبىلىم الاتىن مەكتەپ, قانداي ۇستازعا, تاربيەشىگە, قانداي ورتاعا تۇسەتىنى اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. «سول ءۇشىن اتا-انا ءوزىنىڭ قۇقىعىن ءبىلۋى قاجەت. اتا-انانىڭ بالانىڭ ءبىلىم وشاعىنا بارىپ, تاڭداپ, مۇعالىممەن سويلەسىپ, ءاردايىم ءجيى بايلانىستا بولۋعا, مەكتەپتە, بالاباقشادا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى بار. بالانىڭ قاۋىپسىز جەردە ءوسۋى – تولىقتاي اتا-انانىڭ قولىندا. بالانىڭ ورتاسى كوڭىلىنەن شىقپاسا, ۇيگە كوڭىلسىز كەلسە, سويلەسىپ باسقا مەكەمەگە اۋىستىرۋعا ارەكەت جاساعان ءجون. بىزدە كەرىسىنشە بالامەن ساناسپاي, اتا-انالار وزدەرىنىڭ ۇيىنە, جۇمىسىنا جاقىن مەكەمەلەرگە بەرىپ جاتادى. بىراق بالانىڭ ومىرىندە نە بولىپ جاتقانىنان بەيحابار وتىرامىز. ونىڭ ومىرىنە اسەر ەتەتىن پسيحولوگيالىق تراۆمالار بولىپ جاتقان جوق پا, بۋللينگ, كيبەربۋللينگە ۇشىراپ جاتقان جوق پا دەپ اتا-انا ءجىتى قاداعالاۋ كەرەك. بۇل بويىنشا اتا-انالارعا ارنالعان ارنايى كۋرستار بار. وبلىس كولەمىندە ءبىز بىرنەشە رەت بارلىق 17 اۋداندى ارالاپ, اتا-انالارمەن كەزدەستىك. 300-500 اتا-اناعا ءدارىس بەرىپ, بالا مەن اتا-انانىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى, بالانىڭ قاۋىپسىزدىگى – اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەكەنىن تۇسىندىرۋگە, تولىق قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋعا تىرىستىق. ەڭ كۇشتى تاربيە – ول مەكتەپ پەن اتا-انانىڭ ىنتىماقتاستىعى. اتا-انا مەكتەپتىڭ ءىس-شارالارىنا بەلسەندى قاتىسىپ, جينالىستارىنان قالماي بارسا, بالانىڭ اينالاسى قاۋىپسىز بولادى, بويىندا سەنىمدىلىك پايدا بولادى, اتا-اناسىنىڭ ۇنەمى قاسىندا ەكەنىن, ۇنەمى قولدايتىنىن سەزىنەدى. ەڭ قورقىنىشتىسى – اكەسى مەن ۇلى, اناسى مەن قىزى سىرلاسپايتىن وتباسىلار وتە كوپ. بالا – تەك ءۇيى, كيىمى, تاماعى توق بولسا بولدى دەپ قارايتىن جانسىز دۇنيە ەمەس. ۇنەمى رۋحاني بايلانىستى تالاپ ەتەتىن سەنىڭ كەلەشەگىڭ. ءبىز 5 ساعات مۇعالىم, 8 ساعات دارىگەر بولۋىمىز مۇمكىن, بىراق ءبىز 24 ساعات اتا-انا ەكەنىمىزدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بالالارىمىزبەن ارقاشان بايلانىستا بولىپ, كەز كەلگەن ساتتە مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداي ءبىلۋىمىز كەرەك», دەيدى اقبايان تولباسىقىزى.
وتباسىنىڭ اقىل-كەڭەسشىسى, باعىت-باعدار بەرۋشىسى سانالاتىن اعا بۋىن بالا تاربيەسىندە ەڭبەكتىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتادى. بۇگىندە 5 ۇل-قىزىنان 14 نەمەرە, 4 شوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان ايتباي اقساقال ەڭبەكتى بۇكىل تاربيە جۇيەسىنىڭ كۇرەتامىرى دەپ ەسەپتەيدى. ء«بىزدى كەزىندە اكەمىز دە, شەشەمىز دە ەڭبەككە كوبىرەك باۋلىدى. مەنى تاربيەلەگەن سەيسەنبەك اتام 10 جاستان اسار-اسپاس باۋ-باقشا ەگۋگە, شاشىلىپ جاتقان دۇنيەلەردى ورىن-ورنىنا قويىپ جۇرۋگە ۇيرەتتى. بۇگىندە ادام ەڭبەگىن دە تەحنولوگيالار الماستىرىپ جىبەردى عوي. بالانى ەڭبەك ادامدارىنا قۇرمەتپەن قاراۋعا, حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ سالالارىنداعى ەڭبەك تۇرلەرىنە باۋلۋ, ولاردىڭ داعدىسى مەن ىسكەرلىگىن قالىپتاستىرۋ, بولاشاق ماماندىق تاڭداۋعا دايىنداۋ ماڭىزدى. وتباسىندا ءونىمدى ەڭبەككە تىكەلەي قاتىسۋى وقۋعا دەگەن ساپالى كوزقاراستى تاربيەلەۋدىڭ, جەكە ادامدى ادامگەرشىلىك جانە زيالىلىق جاعىنان قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ تابىلادى», دەيدى ايتباي سەيسەنبەكوۆ اقساقال. ال سوزاق اۋدانىندا تۇراتىن كۇلزادا التاەۆا ەڭبەككە ەرتە ارالاسقانىن, تاڭ اتا بيە ساۋىمىنا كىرىسكەندەرىن ەسكە الادى. بۇگىندە سەكسەن ءتورت جاستى ەڭسەرىپ, بالا-شاعاسىنىڭ ورتاسىندا باقىتتى عۇمىر كەشىپ وتىرعان كۇلزادا اجە كۇنىنە 40-50 بيە ساۋىپ, ونى شارۋاشىلىققا وتكىزگەندەرىن ايتادى. «قىس قىستاۋىمىز ۇشكوكشەنىڭ قۇمى بولسا, جازعى جايلاۋدا بەتپاققا شىعىپ كەتەتىنبىز. زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن شوپاندىق كاسىپتى سەرىك ەتتىك. قار مەن جاڭبىرعا, كۇننىڭ سۋىعى مەن ىستىعىنا قاراماي جۇمىس ىستەدىك. وتاعاسىنىڭ ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا تالاي قيىندىقتاردى جەڭە بىلدىك. ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ باتىر انا اتاندىم. ارقايسىسىنا شامامىز كەلگەنشە تاربيەمىزدى بەردىك. قازىر بارلىعى ءوز الدىنا شاڭىراق كوتەرىپ, ءۇيلى-باراندى بولدى. باستىسى ولاردىڭ بويىنا ادالدىقتى, ەڭبەكقورلىق قاسيەتتەردى ەگە بىلدىك. ءوزىم بىلەتىن ىستەردىڭ بارلىعىن, سيىر سۇتىنەن, بيە سۇتىنەن, تۇيە سۇتىنەن دايىندالاتىن جەڭسىك استاردى دايىنداۋدى كەلىندەرىمە ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەسپىن. ۋاقىت وتە كەلە ولار وسى تىرلىكتەردى مەنىڭ قولىمنان الىپ, وزدەرى دە كەرەمەت دايىنداۋدىڭ شەبەرى اتاندى», دەيدى كۇلزادا اجەي. ءيا, وتباسىندا ۇرپاق تاربيەسىندە ۇلگى-ونەگەنىڭ الار ورنى ەرەكشە. بۇل ورايدا وبلىستىق اتا-انالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى اقبايان جاقىپوۆا بۇگىنگى وتباسىنىڭ دۇرىس مودەلى – ەر مەن ايەلدىڭ ەكەۋى دە جۇمىس ىستەپ, بالالاردى بىرگە تاربيەلەۋى, ۇيدەگى جاۋاپكەرشىلىكتى تەڭ ءبولىسۋى دەپ ەسەپتەيدى.
ايتا كەتەلىك, وبلىس دەڭگەيىندە وتكەن «مەرەيلى وتباسى – 2023» ۇلتتىق كونكۋرسىنا 143 وتباسى ءوتىنىم بەرگەن. اۋدان, قالالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋدىڭ العاشقى كەزەڭىندە 31 وتباسى جەڭىمپاز اتاندى. ولاردىڭ اراسىنان وتباسىنداعى جاراسىمدىلىق پەن وزىندىك قارىم-قابىلەتتەرىمەن ەرەكشەلەنىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ قايتالانباس ۇلگىسىن كورسەتكەن 6 وتباسى جۇزدەن جۇيرىك شىعىپ, «مەرەيلى وتباسى – 2023» ۇلتتىق كونكۋرسىنىڭ وبلىستىق كەزەڭىندە توپ جاردى. ءبىرىنشى ورىندى 4 ۇل, 3 قىزدان 29 نەمەرە, 35 شوبەرە تاربيەلەپ وتىرعان, تولەبي اۋدانىنان ابيلداەۆتار وتباسى يەلەندى. ەكىنشى ءىى ورىندى ايتباەۆتار وتباسى (تۇلكىباس اۋدانى) مەن بەيسەنباەۆتار (تۇركىستان قالاسى), ءىىى ورىندى سمايلوۆتار وتباسى (قازىعۇرت اۋدانى), اقجاروۆتار وتباسى (شاردارا اۋدانى), ەرگەشوۆتەر وتباسى (سارىاعاش اۋدانى) يەلەندى. جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر اقشالاي جانە ارنايى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
تۇركىستان وبلىسى