شاردارالىق شارۋالار نارازىلىعىن ءبىلدىرىپ, كۇرە جولدى جاپقان بولاتىن. ىلگەرىدە. جيىن-تەرىم كەزىندە جەڭىلدەتىلگەن جانار-جاعارماي بەرىلمەي, قاجەتتىلىگى جوق كەزدە ۇسىنىلاتىنىنا نارازى ديقاندار تالاپ-تىلەگىن كۇرە جولدى جابا جەتكىزگەن-ءدى. سونداي-اق ءوڭىر ديقاندارى اۋىل شارۋاشىلىعىنا اۋاداي قاجەت تىڭايتقىشتاردىڭ قىمباتتىعىنا دا ءجيى شاعىمداناتىن. شارۋالاردىڭ دالا جۇمىستارىن ۋاقىتىندا جانە ساپالى جۇرگىزۋىنە قولدان جاسالعان مۇنداي كەدەرگىلەر وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كومەگىمەن وڭ شەشىمىن تاپقان.
سايلاۋشىلارىنىڭ توسىن شەشىمگە بارۋ سەبەبىن سارالاعان دەپۋتاتتار تاپشىلىق پەن قىمباتشىلىقتىڭ قولدان جاسالعانىن انىقتاپتى. مىسالى, جانار-جاعارماي ساتۋشىلارى ء«بىز ۇسىندىق, شارۋالار باس تارتتى» دەگەن ۋاجبەن بۇكىل ءونىمىن ساتىپ جىبەرىپ جۇرگەن. شارۋالارعا جانار-جاعارماي ءبولۋدىڭ كەستەسىن قايتا قاراعان ءماسليحات دەپۋتاتتارى قولدان جاسالعان تاپشىلىقتىڭ ءمان-جايىن ناقتى دەرەكتەرمەن جەتكىزگەننەن كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ماسەلە شەشىمىن تاپتى. ءماسليحاتتىڭ ارالاسۋىمەن شەشىلگەن تاعى ءبىر ماسەلە – تىڭايتقىشتاردىڭ قىمباتتىعى.
– قازاقستان بويىنشا سەليترانىڭ جالعىز ءوندىرۋشىسى بار. سول كومپانيادان سەليترا الۋعا مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بولىنەدى. مىسالى, ءبىر كەلىسى 180 تەڭگە تۇرسا, 80 تەڭگەسىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. سوندا شارۋالاردىڭ تىڭايتقىشتى تاسىمالداۋمەن قوسقانداعى شىعىنى 118 تەڭگەنى قۇرايتىن. الايدا اراعا دەلدالدار ءتۇسىپ كەتىپ, سەليترانىڭ باعاسى 140 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. كەلىسسوزدەر پايدا بەرمەگەن سوڭ شارۋالار شۋ كوتەرىپ, وسى ماسەلەمەن وبلىستىق ماسليحاتقا كەلدى. ارنايى جيىن وتكىزىپ, تىڭايتقىش وندىرۋشىسىنە باسسىزدىقتى توقتاتۋ جايلى قاتاڭ تالابىمىزدى جەتكىزدىك. «الدىن-الا قارجىسىن جيناپ, سەليترانى شەتەلدەن ەكى ەسە تومەن باعامەن الامىز. ال اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ارنايى حات جىبەرىپ, وتاندىق سەليترا وندىرۋشىگە سۋبسيديا بەرۋدىڭ توقتاتىلۋىن تالاپ ەتەمىز», دەپ شارت قويدىق. سودان كەيىن عانا سەليترا ءوندىرۋشى تاۋبەسىنە كەلىپ, باعانى ارزانداتتى, دەيدى تۇركىستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى, «Amanat» فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى نۇرالى ابىشەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ الدىنداعى ناقتى مىندەتتەردى اتاپ, دەپۋتاتتار ەلەكتوراتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدە كۇندەلىكتى قاجىرلى جۇمىسقا كوشىپ, كاسىبيلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان ەدى. جوعارىدا ەسكە سالىپ وتكەن, تاپشىلىق پەن قىمباتشىلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان باسقا دا يگى ىستەر دەپۋتاتتار تانىتقان كاسىبيلىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبىر كورىنىسى دەر ەدىك. سونداي-اق ءماسليحات دەپۋتاتتارى وبلىستىق باسقارما باسشىلارىنىڭ ەسەبىن تىڭداپ, اتقارىپ وتىرعان جۇمىسىن باعالاۋعا دا تىڭ كوزقاراسپەن كەلىپ وتىر. ياعني بايانداما تىڭداۋمەن شەكتەلمەي, دەپۋتاتتاردىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى كوميسسيا قۇرىلادى. ول كوميسسيا مۇشەلەرى وبلىستىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىن ارالاپ, سالانىڭ جاعدايىمەن ەتەنە تانىسادى. باسقارما باسشىسىنىڭ جۇمىسى قاناعاتتانارلىقسىز بولسا, شارا كورۋ ماسەلەسىن سەسسياعا شىعارادى.
جۋىردا دەپۋتاتتار وبلىس سپورتىنىڭ احۋالى مەن اتقارىلعان جۇمىستارىن سارالاپ, بىرقاتار كەمشىلىكتى انىقتاعان. ءبىر عانا مىسال, وبلىس كولەمىندە دەنى دۇرىس ستاديون نەكەن-ساياق ەكەنىنە ماسليحاتتاعى تۇراقتى كوميسسيا مۇشەلەرى اۋدان, قالالارداعى سپورت نىساندارىن ارالاۋ بارىسىندا كوز جەتكىزگەن. باسقاسىن ايتپاعاندا, وبلىس ورتالىعى تۇركىستان مەن وعان جاقىن كەنتاۋداعى ستاديوندار وڭىپ تۇرعان جوق. ءبىرى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە, جوندەۋدەن وتكەندەرىنىڭ وزىندە پروبلەماسى بار. ەسكىسى بار, جاڭاسى بار فۋتبول الاڭدارى جوندەۋدى قاجەت ەتىپ تۇرعاندىقتان تۇركىستاندىق كاسىبي كوماندالار كەزدەسۋلەرى مەن جاتتىعۋلارىن شىمكەنتتە وتكىزۋگە ءماجبۇر بولعان. وسى سىندى بىرقاتار كەمشىلىك بويىنشا ءماسليحات جۋىردا وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى باسشىسىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى وبلىس اكىمىنە ۇسىنىس بىلدىرگەن.
– باسقارما باسشىسىنىڭ جۇمىسى دەپۋتاتتاردىڭ كوڭىلىنەن شىققان جوق. بۇرىن-سوڭدى ءماسليحات تاراپىنان قانداي-دا باسقارمانىڭ باسشىسىنا شارا كورىلسىن دەگەن ۇسىنىس جاسالماعان ەدى. ءبىز وسىعان العاش رەت قول جەتكىزىپ وتىرمىز. بۇگىنگى قوعام جاڭاشىلدىقتى تالاپ ەتەدى. ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ قولعا الىنۋى – وسىنىڭ ايعاعى. حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق ءتۇرۋ, كەمشىلىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭاشا ءادىس-تاسىلدەرى قالىپتاسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. جاڭا قۇرامداعى ءماسليحاتتىڭ العاشقى قادامدارىنان-اق وزگەرىستى بايقاۋعا بولادى. مەنىڭ 17 جىلدىق دەپۋتاتتىق تاجىريبەم بار. ياعني ءماسليحاتتىڭ الدىڭعى قۇرامدارىمەن سالىستىرىپ ايتا الامىن. قازىرگى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتار وتە ءبىلىمدى, ارقايسىسى – تۋعان جەرىنىڭ پاتريوتى. ارقايسىسى ءوزى سايلانعان ايماقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن, سايلاۋشىلارىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جاقسى بىلەدى ءارى سولاردى شەشۋگە بارىن سالۋدا. جالپى, ەلدiڭ الدىندا تۇرعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتiك مiندەتتەردi ورىنداۋعا ىقپال ەتۋدە جەرگىلىكتى ءماسليحات ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. مىسالى, جىل باسىنان بەرى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ 4 سەسسياسى وتكىزىلىپ, ءتۇرلى سالالارعا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى رەتتەيتىن 53 شەشىم قابىلداندى. وبلىستىڭ جىلدىق بيۋدجەتى 2 رەت ناقتىلاندى. بيىلعى بيۋدجەت كولەمى 1 ترلن 325 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل سومانىڭ جارتىسىنان استامى الەۋمەتتىك سالاعا ءبولىندى. بۇل ءوز تۇسىندا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قاتىستى بىرقاتار مىندەتتەردى شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزدى, دەيدى ن.ابىشەۆ.
سونداي-اق توراعا قوعامدىق قابىلداۋدى كابينەتتە ەمەس, ەلدى مەكەندەرگە بارىپ, قاراپايىم كوپشىلىكتىڭ ورتاسىندا وتكىزۋگە, دالىرەگى, حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىن تىڭداپ قانا قويماي, كوزبەن كورە ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋدىڭ كوشپەلى فورماتىنا بەت بۇرىپ جاتقان ارىپتەستەرىنىڭ از ەمەس ەكەنىن ايتادى. دەپۋتاتتار 100-دەن اسا قوعامدىق قابىلداۋ وتكىزسە, تۇرعىنداردى تولعاندىراتىن ماسەلەلەر بويىنشا وبلىستىق ءماسليحاتتا ن.ابىشەۆتىڭ توراعالىعىمەن 6 جيىن وتكىزىلىپ, ءتيىستى ورگاندارعا 17 حاتتامالىق ۇسىنىس بەرىلگەن. بۇگىندە ول ۇسىنىستاردىڭ 8-ءى ورىندالىپ, 9-ى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
«ارينە, دەپۋتاتتار حالىقپەن تىعىز بايلانىستا بولۋعا ءتيىس. دەگەنمەن قايتا-قايتا كەزدەسۋ ۇيىمداستىرا بەرىپ, تۇرعىنداردىڭ مازاسىن الا بەرۋگە دە بولمايدى دەپ ەسەپتەيمىن. قازىر اۋدان باسشىلارى تۇراقتى تۇردە ەلمەن ەسەپتى كەزدەسۋلەردى وتكىزىپ تۇرادى. وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنان بولەك اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا بار, ولار دا سايلاۋشىلارىن جيناپ, باسقوسۋلاردى وتكىزەدى. تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ جۇرگەن ساۋالداردى ارىپتەستەرىم جاقسى بىلەدى. سوندىقتان ءبىز ۋاقىتتى حالىقپەن كەزدەسۋگە ەمەس, حالىقتىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە جۇمساعانىمىز ءجون. دەپۋتاتتارعا قويىلاتىن تالاپتار بار. قازىر ءماسليحات جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزگەلى وتىرمىز. ماسەلەن, سەسسيا نەمەسە تۇراقتى كوميسسيانىڭ وتىرىستارىنا قاتارىنان ەكى رەت سەبەپسىز قاتىسپاعان دەپۋتاتقا شارا كورىلەدى. ءۇش رەت كەلمەيتىن بولسا, ونىڭ دەپۋتاتتىق مانداتىن قايتارۋ تۋرالى ۇسىنىستى سايلاۋ كوميسسياسىنا بەرەمىز. وسىندا وتىرىپ كەيبىر دەپۋتاتتار مالىمدەمە جاسايمىن دەپ شەكتەن شىعىپ, ارتىق ءسوز ايتادى. باسقا ادامنىڭ قۇقىعىن تاپتاۋعا جول بەرە المايمىز. بۇل دا – دەپۋتاتتىق ەتيكا مەن ادەپ ماسەلەسىنە تىكەلەي قاتىستى دۇنيە. جالپى, دەپۋتاتتارعا سەسسيادا ەڭسەسىن تىك ۇستاپ, پىكىرىن ەركىن ايتۋعا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان, قۇقىق بەرىلگەن. ەشكىمگە شەكتەۋ قويىلمايدى. ارىپتەستەر ءار سەسسيالاردا وي-پىكىرىن بۇكپەسىز ايتىپ تا ءجۇر. تۇراقتى كوميسسيالاردا ماسەلەلەر اشىق تالقىلانادى. ءماسليحاتتىڭ بۇرىنعى شاقىرىلىمدارىنداي ەمەس, قازىر ەركىندىك بار», دەيدى وبلىستىق ءماسليحات توراعاسى.
بيىل ءماسليحات دەپۋتاتتارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا 154 دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان. ونىڭ 86-ى نەمەسە 56%-ى قاناعاتتاندىرىلىپ, ورىندالعان. ال قالعان 68-ءى ورىندالۋ ۇستىندە نەمەسە ولارعا زاڭناما تالاپتارىنا سايكەس تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلگەن. دەپۋتاتتىق ساۋالداردا نەگىزىنەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, قۇرىلىس, ينفراقۇرىلىم, قارجى جانە ەكونوميكا, ءبىلىم, دەنساۋلىق جانە الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن.