ءساتتى ساپار ساپالى جولدان باستالادى

دەمەك جول قۇرىلىسىنا, ونىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلە كۇن تارتىبىندە تۇرعانى كەز­دەي­سوق ەمەس. وعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن الىسقا بارماي-اق, ءباسپاسوز بەت­تەرىن­دەگى جاريالانىمدارعا كوز جۇگىرتسە بولعانى.

ءبىزدىڭ جولداردىڭ ساپاسى­نىڭ سىن كوتەرمەيتىنىنە دۇ­نيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم­نىڭ ارنايى رەيتينگىندە قازاق­ستاننىڭ 137 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن كەنيا, تانزانيا سەكىلدى ەلدەردەن كەيىنگى 93-ورىنعا جايعاسۋى دالەل بولا الادى. مىسالى, جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىن زەرتتەۋدىڭ نəتيجەسى بو­يىنشا بۇل جولداردىڭ 18 مىڭ شاقىرىمىنىڭ نەمەسە 26%-نىڭ عانا اسفالت-بەتون جابىنى­­­نىڭ بول­عانى, ال قالعان 74%-ىنا قيىر­شىق تاس پەن توپىراق­تىڭ توسەل­گەنى انىقتالعان. ەلىمىزدەگى جولى جوق نەمە­سە جول قۇرىلىسىنا قاتىستى داۋ-دامايى كوپ وبلىستار­دىڭ بەستىگىنە باتىس قازاق­ستان, قىزىلوردا, قوستاناي, قاراعاندى جəنە اقتوبە وبلىس­تارى ەنىپ وتىر.

كورىپ وتىرعانىمىزداي, ەلىمىزدە اۆتوجولدار ساپاسى ەڭ ناشار وڭىرگە باتىس قازاقستان وبلىسى جاتادى ەكەن. بۇل وڭىردەگى 5 140 شاقىرىمدىق جەرگىلىكتى جولدىڭ 71,3%-ى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن كەرەك ەتەدى. بۇل – قازاقستانداعى ەڭ ناشار كورسەتكىش. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى سالىنىپ, ەلۋ جىلداي كۇردەلى جوندەۋ دەگەندى كورمەگەن جولدار جاڭبىر جاۋسا باتپاققا شىلانىپ, ءجۇرۋدىڭ ءوزى مۇمكىن بولماي قالادى. مۇندا بىرنەشە اۋدان مەن وبلىس ورتالىعى اراسىندا ءالى كۇنگە دەيىن اسفالت جوق. تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق احۋالىن جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزە مە دەگەن جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەنى, ءتىپتى جاڭادان سالىنىپ جاتقان جولدارىنىڭ كەيبىرىنىڭ تالاپقا ساي بولماۋى ونسىز دا قيىن جاعدايدى ودان بەتەر ۋشىقتىرۋدا.

قارجىنىڭ تاپشىلىعى, ديزەل مەن قۇرىلىس ماتەريالدارى باعاسىنىڭ تۇراق­سىزدىعى جول قۇرىلىسى شىعى­نىنىڭ وسۋىنە سەبەپ بولىپ وتىر. ءبىر وكىنىش­تىسى, الەمدەگى گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى كەيبىر قۇرىلىس ماتەريالدارى دا كۇرت قىمباتتادى. مəسەلەن, 2022 جىلعى ماۋسىمدا بيتۋمنىڭ تونناسى 160 مىڭ تەڭگەدەن 250 مىڭ تەڭگەگە ءوسىپ كەتسە, ارماتۋرانىڭ ءبىر تونناسى 150 مىڭ تەڭگەدەن 450 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن. وسىدان بارىپ, ەلىمىزدەگى 1-3-ساناتتاعى جولداردىڭ ءبىر شاقىرىمىنا 1-4 ملن دوللارعا دەيىن قارجى جۇمسالاتىن بولدى. ال ەندى وتاندىق بيتۋمنىڭ ساپاسىنا كەلەر بولساق, پاۆلودار زاۋىتىنان شىعىپ, وبلىس بويىنشا جولعا توسەلگەن بيتۋمنان 31 سىناما الىپ, تەكسەرگەن كەزدە, ونىڭ 18-ءى تالاپ ەتىلگەن نورماتيۆتەرگە سəيكەس بولماي شىققان. ال ونىڭ قىزۋعا توزىمدىلىگىن زەرتتەۋ بارىسىندا ماتەريالدىڭ تسەلسي بويىنشا 25 گرادۋس ىستىقتا سوزىلۋ قاسيەتىنەن ايىرىلاتىنى انىقتالعان. ەندەشە, بۇل –  جولعا توسەلگەن بيتۋمنىڭ توزۋعا قارسى قابىلەتى تومەن دەگەن ءسوز. مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى, اسفالت زاۋىتتارى جəنە بيتۋم قويمالارىنان 900-گە جۋىق جول بيتۋمىنىڭ ۇلگىسىن پايدالانىپ, سىناپ كورۋدىڭ ناتيجەسىندە 232 سىنامانىڭ, ياعني 26%-ىنىڭ ساپا ستاندارتتارىنا سəيكەس كەلمەيتىنى بەلگىلى بولدى. 2022 جىلى ۇلتتىق ساپا ورتالىعى جول قۇرىلىسى ماتەريالدارىنىڭ 29 مىڭ ۇلگىسىنەن سىناما الىپ, ونىڭ بارىسىندا رەسپۋبليكالىق جەلى بويىنشا 13% (1 166), جەرگىلىكتى جەلى بويىنشا 30% (6 234) سəيكەسسىزدىك انىقتاپتى. وسىنىڭ بارلىعى بيلىك پەن مۇناي وڭدەۋ كومپانيالارىنىڭ نارىقتى باقىلاۋداعى دəرمەنسىزدىگىن دəلەلدەيدى.

بيتۋمنىڭ ءوزى ماۋسىمدىق ءونىم رەتىندە ناۋرىزدان قاراشاعا دەيىنگى ارالىقتا عانا وندىرىلەدى. ال بىزدەگى وتاندىق جول قۇرىلىسى سالاسىنا جىل سايىن شامامەن 1,7 ملن توننا بيتۋم قاجەت ەكەن. ونى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدىڭ ءوزى كۇردەلى ۇدەرىس بولعاندىقتان, مىسالى, ءبىر توننا مۇنايدان 90 كگ بيتۋم الىنادى دەسەك, ءبىر توننا بيتۋمدى دايىنداۋعا 11 توننا شيكىزات قاجەت كورىنەدى. دايىن بيتۋم­نىڭ 70 پايىزى كəسىپورىن اۋماعى­نان ارنايى اۆتوكولىكتەر ارقىلى, وزگەسى تەمىرجول كولىگىمەن تاسىمالدانادى. ال اتىراۋ وڭىرىندە قيىرشىق تاس شىعارا­تىن كارەرلەردىڭ جوقتىعىنان اقتوبە, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان تاسىمالدانادى. ەلدەگى اسفالت-بەتون شىعاراتىن زا­ۋىت­تار ەسكىرگەن, مامان­داردىڭ تاپشى­لىعى تاعى بار.

دەسەك تە, جول قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن مەكەمەلەر پايدالانىپ وتىرعان ماتەريالداردى زەرتحانالىق تەكسەرۋدىڭ ناتيجەلەرى دە ولاردىڭ ساپاسىنىڭ ستاندارتقا ساي ەمەس ەكەنىن كورسەتىپ وتىرعانى اقيقات. جول قۇرىلىسىنا ساپاسىز بيتۋم, قيىرشىق تاس əكەلۋ دەرەگى تىركەلگەن. قۇرىلىس ماتەريالدارى ورنالاسقان وندىرىستىك بازالاردا بەتون, تەمىر, اعاش, قۇرىلىسقا قاجەتتى زاتتار, قارا ءتۇستى سۇيىق مايلاردى جينايتىن تەمىر بوشكەلەر اشىق-شاشىق كۇيىندە ساقتالىپ, قالدىقتاردى جيناۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتالعان ورىنداردىڭ بولماۋى دا جۇمىستى قيىنداتادى. وسى كەلەڭسىزدىكتىڭ سالدارىنان توسەلگەن اسفالت-بەتون جابىندىسىنىڭ تومەنگى قاباتى بۇزىلىپ, شوگىپ, ءتىپتى ونىڭ تومەنگى قاباتى بىركەلكى بىرىكپەيتىن بولعان. انىقتالعان كەمشىلىكتەردىڭ باسىم بولىگىندە نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتار جوق بولسا, ال قۇرىلىس نىساندارىندا تەحنيكالىق قاداعالاۋ جولعا قويىلماعان. الايدا جول قۇرىلىسىنداعى وسى اقاۋلار ءالى جويىلماي كەلەدى. ەگەر جوباعا سəيكەس كەيبىر جول نەگىزىنىڭ جوعارى قاباتىنا 5-40 فراكتسيالى قارا قيىرشىقتاستىڭ ورنىنا 0-40 فراكتسيالى قارا قيىرشىقتاس توسەلىپ جاتسا, ودان نە كۇتۋگە بولادى. ياعني جول جابىندىسىنىڭ تومەنگى قاباتىنا توسەلگەن اسفالت-بەتون­نىڭ قالىڭدىعى تالاپقا سəيكەس كەل­مەيتىنى, اسفالت-بەتون توسەۋدە جىك­تەرى­نىڭ تەگىستىگى ساقتالمايتىنى انىق. جول قۇ­رىلىسىنا پايدالاناتىن ينەرت­تى ماتە­ريالداردىڭ ساپاسىنا مəن بەرىل­مەي, مەردىگەرلەر مەن شامادان تىس اۋىر سال­ماقتى جۇك تيەيتىن كولىك يەلەرى بەلگى­لەن­گەن مولشەردەن əلدەقايدا ارتىق جۇك تيەپ, وزىمبىلەمدىككە جول بەرىپ, ەشكىم­نەن قايمىعار ەمەس. بۇل جەردە سول ماتە­ريال­داردىڭ تىعىزدىعى, سۋعا قانىعۋ كوەف­في­تسيەنتى نورما تالابىنا قايشى كەلىپ وتىر­عانى دا شىندىق.

سونىمەن قاتار قازىرگى ۋاقىتتا جول جوندەۋ جۇمىستارىنا قاتىساتىن سۋبەك­تى­لەردىڭ ءتيىستى تەحنيكاسى جانە ماماندارىنا قاتىستى قيىندىق پەن كۇدىك تە جوق ەمەس. تىپتەن ولاردىڭ بار-جوقتىعىن ەشكىم دە تەكسەرىپ جاتقان جوق. سول سەبەپتى كونكۋرستى ۇتىپ العان باس مەردىگەر ءوز مىندەتتەمەلەرىن ءۇشىنشى تۇلعاعا بەرىپ قۇتىلۋى سالدارىنان, جۇمىس اياقتالعاندا ونىڭ ساپاسىن كىمنەن سۇراۋدى بىلمەي دال بولاسىڭ. بۇل ءىس جۇزىندە جولداردىڭ ءبولىپ-ءبولىپ پايدالانۋعا بەرىلۋى, بەرىلگەن بولىكتەرىندە جول جيەكتەرىنىڭ جاسالماۋى جəنە پايدالانۋداعى جول­­دار­دىڭ تومەن ساپاسى جول-كولىك وقي­عاسى كور­سەت­كىشتەرىنىڭ جىل سايىن وسۋىنە تىكەلەي سەبەپشى بولىپ وتىر. 2022 جىل­دىڭ 9 ايىنداعى 10 مىڭ ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋدىڭ ناتيجەسىندە اۆتوجولداردى جوندەۋمەن اينالىساتىن مەردىگەر ۇيىم­داردىڭ قىزمەتىندە 5,1 مىڭ زاڭ بۇزۋ­شىلىق تىركەلگەن. وسىدان شىعار, رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار جول­داردىڭ شامامەن 12 مىڭ شاقىرى­مىنا رەكونسترۋك­­تسيا جاساۋدىڭ قاجەتتىگى تۋىنداپتى. بۇل – ءىس جۇزىندە وسى جولداردىڭ شامامەن 50 پايىزىنا تەڭ. وسىنداي جولداردى قاناعاتتانارلىق دەپ ايتۋعا اۋىز دا بارمايدى. ەگەر قاردىڭ ۇستىنە اسفالت توسەلسە نەمەسە اسفالتتى جولعا شا­شىپ تاستاۋ سياقتى وقيعالار ورىن السا, اۋىل تۇرعىندارى جەرگىلىكتى بيلىك­تەن قايىر بولماعان سوڭ جولداردى ءوز بەتىن­شە جوندەسە, ول جولداردىڭ ساپاسى قايدان دۇرىس بولىپ, پروبلەما قالاي شەشىلسىن...

قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي جول جوندەۋ جانە جاڭا جول سالۋ سالاسىندا جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنىڭ وسى ۇدەرىستىڭ بارلىق كەزەڭىندە ورىن الىپ, ءوزىنىڭ كەرى əسەرىن تيگىزىپ وتىرعانىنىڭ دالەلى بولا الادى. سوندىقتان باسپاسوزدە وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كوپتەگەن فاكتىسى تۋرالى ماتەريالدار ءجيى جارىق كورىپ وتىر. ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق باق-تا جول ساپاسىنا قاتىستى 900 سىني ماقالا شىعىپتى. شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى جولدارعا بايلانىستى. قالا مەن اۋىل اراسىنداعى جولدىڭ ساپاسىنا كوڭىلى تولماعان جۇرت ەرەۋىلگە شىعىپ, كولىك جولىن جاۋىپ تاستاعان كەزدەر دە كەزدەسەدى. جول قۇرىلىسى سالاسىندا ورىن العان جەمقورلىق تəۋەكەلى كوبىنە مىندەتىنە ىقىلاسسىز مەردىگەرلەردىڭ مۇددەسىن ۇنەمى قورعاشتاۋدىڭ نəتيجە­سىندە جəنە ساپاسىز جۇمىستاردىڭ سول كۇيىندە قابىلدانۋىنان تۋىندايدى. نəتيجەسىندە جول سالۋ مەن جوندەۋگە قاتىستى كونكۋرستاردىڭ كوبىن جىل سا­يىن ءبىردى-ەكىلى كومپانيالار ۇتىپ الادى دا, تەحنيكاسى مەن باسقا دا مۇمكىندىكتەرى جەتىسپەگەندىكتەن, جوس­پاردى ۋاقتىلى ورىنداپ, جولداردى دەر كەزىندە تاپسىرۋعا شاماسى كەلمەي, ماسەلەنى ساعىزداي سوزادى. ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ساپاسىز ورىندالعان جۇمىستى امالسىزدان وڭ قورىتىندىسىز قابىلداۋعا بارادى. وسىنداي ءبىر كۇندىك كومپانيالار كوبىنە باسقا وڭىرلەردەن كەلىپ-اق كونكۋرستى ۇتىپ الادى. بۇعان جوعارىدا ايتىلعان ەل ىشىندەگى ۇلكەن, كىشى جولداردىڭ قاناعاتتانارلىقسىز دەڭگەيدە جوندەۋ مەن قۇرىلىس جۇمىسىن ورىنسىز جوس­پارلاۋ, يننوۆاتسيالىق əدىستەردىڭ ەنگىزىل­مەۋى جəنە قولدانىلاتىن قۇرىلىس ماتەريال­دارىنىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگى تىكەلەي əسەر ەتەدى.

سوندىقتان اۆتوجول ينفراقۇرى­لىمى ماسەلەلەرىنە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ ارالاسۋىنا تۋرا كەلدى. ول جول جوندەۋگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ 44%-ى­­نا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قورىتىن­دى­سى­نىڭ جاسالماعانىنا, ياعني 464 ملرد تەڭگەنىڭ 263 ملرد-ى بويىنشا عانا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قورىتىندىسىنىڭ جاسالعانىن اتاپ كورسەتكەن. وكىنىشكە قاراي, ءدال وسىنداي پروبلەما رەسپۋبليكا كولەمىندە وزەكتى بولىپ تۇر. پرەزيدەنتتىڭ قاتاڭ سىنىنان كەيىن «Əدىلدىكتى تالاپ ەت» اكتسياسى باس­تالىپ, ونى «Əدىلدىك جولى» قوعامدىق ۇيىمى مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتىك تىكەلەي قاداعالاۋعا العان بولاتىن.

جولداردىڭ ساپاسىنا قاتىستى پروبلەمالار جوبانى دايىنداۋ كەزىندەگى زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ تاراپىنان جىبەرىلەتىن قاتەلىكتەردەن باستاۋ الادى. ونىڭ ىشىندەگى ورەسكەلدەرىنە جەردىڭ جاعدايىن زەرتتەپ, تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ ءۇستىرت جۇرگىزىلۋى جاتادى. ناتيجەسىندە جەردىڭ ىلعالدىلىق قاسيەتتەرىنە قاتىستى ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلمەيدى. جوبانى مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزۋ كەزەڭىندە دە زاڭ بۇزۋشىلىق كوپ ورىن الىپ وتىر. 2021 جىلى «مەملەكەتتىك ساراپتاما» 3 700 قورىتىندى جاساسا, ونىڭ ىشىندە اۆتوجول بويىنشا 600 جوباعا عانا باعا بەرىلگەن ەكەن. ءدال وسىنداي جاعداي مەردىگەر ۇيىمدى انىقتاۋ مەن قۇرىلىس نارىعىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ رəسىمدەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە ءىرى كومپانيا­لار ەڭ تومەن باعا ۇسىنۋ ارقىلى جەڭىمپاز بولىپ شىعۋ «تəجىريبەسىنىڭ» كۇش الۋىنا اكەلىپ وتىر. بۇل جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى تومەن­دەتىلگەن باعامەن قوسالقى مەردى­گەردى تارتۋعا, ونىڭ ساپاسىز ورىندالۋىنا نەمەسە مەرزىمىنىڭ كەشىكتىرىلۋىنە جول بەرەدى. ويتكەنى تەندەردى ۇتىپ العان كومپانيا ۋاقىتىسىندا جۇمىسقا كىرىسپەي, بيۋدجەتتى يگەرۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرۋشى مەن مەردىگەر جۇمىسىن جىل سوڭىنا قاراي باستاپ, اكتىنى جابۋ ءۇشىن ونى ساپاسىز جانە شالا-پۇلا اتقارادى.

جوبالاردىڭ دۇرىس ىسكە اسىرىل­ماۋىنىڭ كەلەسى ءبىر سەبەبىنە ساپالى ينجەنەرلىك قىزمەت پەن تەحنيكالىق قاداعالاۋ قىزمەتى قۇرىلىس جۇرگەن ۋا­قىتتا جəنە كەپىلدىك كەزەڭىندە جاۋاپ­كەر­شىلىك كورسەتپەيتىنىن جاتقىزۋعا بولادى. وسىدان بارىپ ولاردىڭ اراسىندا جول سالاسىندا ءتيىستى تəجىريبەسى مەن ءبىلىمى بولماسا دا, قىزمەت كورسەتە بەرەتىندەردىڭ سانى ارتىپ وتىر. 2022 جىلى جەرگىلىكتى جولداردىڭ ساپاسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ بارىسىندا 9 مىڭعا جۋىق سىناما الىنىپ, ولاردىڭ 2,5 مىڭى نەمەسە 28%-ى تالاپتارعا سəيكەس كەلمەگەن. وسىعان قاراماستان, تاپسىرىس بەرۋشىلەر وبەكتىلەردى قابىلداپ جىبەرىپ, ول كەي وڭىردە قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا دەيىن جەتكەن. قىسقاسى, قاي ءوڭىردىڭ جولى تۋرالى ءسوز قوزعاساق تا, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنى بەلگىلى. سوندىقتان وڭىرلەر اراسىن جالعايتىن جولداردى بىلاي قويعاندا, قالا ىشىندەگى جولداردىڭ ءوزى جىل سايىن ءسۇرىلىپ, قايتادان توسەلىپ جاتاتىنىنا حالىق كۋا.

اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىنا كەرى əسەر ەتەتىن تۇيتكىلدەردىڭ قاتارىندا كليماتتىق جاعدايلاردان بولەك, شەتەل­دىك تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, كادر تاپشىلىعى, جولداردى سالۋ جəنە پايدالانۋ كەزىندە توزىعى جەتكەن تەحنيكانى پايدالانۋ, يمپورتتىق قوسالقى بولشەكتەر مەن قوسپالارعا تولىقتاي تاۋەلدىلىكتى كىرگىزۋگە بولادى. قازاقستاندا اۆتوجول سالاسىنداعى كەيبىر كəسىپ يەلەرى مۇلدەم جوق ەكەن. قازىر ەلىمىزدە اۆتوجول ماماندارىن دايارلايتىن 8 جوعارى وقۋ ورنى جۇمىس ىستەسە دە, كەيىنگى جىلدارى رەسپۋبليكا بويىنشا اۆتوجولشى ماماندىعىن العانداردىڭ سانى وسەر ەمەس. ويتكەنى ولاردىڭ بəرىندە اۆتوجول سالاسىنا قاجەت ماماندار جاناما عانا وقىتىلاتىن كورىنەدى. مىسالى, 2010-2022 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا اۆتوموبيل كولىگى ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرانى نەبəرى 253 ادام عانا ءبىتىرىپتى. بۇعان قۇرىلىس جانە عيماراتتار سياقتى ماماندىقتاردىڭ بىرىكتىرىلۋى دە ىقپال ەتكەن سياقتى. ونىڭ ۇستىنە م.تىنىشباەۆ اتىنداعى قازاق كولىك جəنە كوممۋنيكاتسيالار اكادەمياسى قۇرىلىپ, جول قۇرىلىسشىسى ماماندىعى كولەڭكەدە قالىپ, بەيىندى وقىتۋ, əسىرەسە پəندىك ءبولىم قىسقارتىلعان. وسىدان بارىپ, ستۋدەنتتەردى وقىتۋعا ءوندىرىس قىزمەتكەرلەرىن تارتۋ دا مۇمكىن بولماي, پراكتيكالىق ءبىلىمنىڭ جەتىسپەۋى سەزىلۋدە. ياعني ءىس جۇزىندە جول سالۋشى مامانىن ەشبىر وقۋ ورنى دايارلاي المايتىنداي جاعداي تۋعان. جولشى ماماندارىن دايارلاۋدا سالاارالىق تىعىز بايلانىس تا السىرەپ, جولداردى جوبالاۋ كەزىندە گەولوگيا, گيدرولوگيا جانە گەودەزيا ماسەلەلەرىن زەردەلەۋگە كوپ ءمان بەرىلمەيتىن بولعان.

كۇتىمنىڭ جوقتىعىنان جانە تاسجولداردى پايدالانۋ جاعدايىنىڭ ناشارلىعىنان بارىپ جاڭا سالىنعان جولداردىڭ ءوزى كوپ ۇزاماي تاس-تالقانى شىعىپ جاتادى. ەگەر حالىقارالىق نورماتيۆتەرگە سايكەس جولدار ءəربىر 5 جىل سايىن ورتاشا جوندەۋدەن ءوتۋى كەرەك بولسا, وكىنىشكە قاراي, بىزدە بۇل جۇمىسقا كوپ كوڭىل بولىنبەيدى. جىلداپ جوندەلمەي, توزىعى ابدەن جەتكەندىكتەن, جول مəسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىلمەي قالا بەرۋدە. قازاقستاننىڭ كەيبىر اۋىلدارىندا جول مۇلدەم جوق دەسە دە بولادى. سالادا وسىنداي قيىن جاعداي قالىپتاسسا دا سالىنعان جولداردىڭ كەپىلدىك مەرزىمىنىڭ ءبىر جىلدان اسپاۋى كۇلكى تۋدىرادى. ال ورتاشا دەڭگەيدە جوندەلگەن جولدار ارادا ءبىر جىل وتپەي بۇزىلىپ جاتادى. ونىڭ سەبەبى جوندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا 15 سم نەگىز قالانىپ, ونىڭ ۇستىنە 5-6 سم قالىڭدىقتاعى اسفالت جامىلعى توسەلەتىندىگىندە بولسا كەرەك. سوندىق­تان كەيبىر جولداردى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاسجولدار دەۋگە كەلمەيدى. ويدىم-ويدىم بولعان جولدارمەن جەڭىل كولىكتىڭ ءجۇرۋى مۇمكىن ەمەس. ولاردى قىستا قار باسىپ قالسا, كوكتەمگى سۋ تاسقىنى مەن كۇزدەگى باتپاق ەزىپ جىبەرەدى. جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىزدىعىنان جول توسەنىشتەرى ويى­لىپ, تەرەڭدىگى 40 سم-گە جۋىقتايتىن شۇڭقىرلار پايدا بولۋدا. جولدىڭ ساپاسىنا سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى جوندەۋ ماسەلەسى دە اسەر ەتەدى.

قورىتا ايتقاندا, جىل سايىن جول جوندەۋ جۇمىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان قىرۋار قارجىنىڭ بولىنۋىنە قاراماستان, ءبىر جول جوندەلسە, ەندى ءبىرىنىڭ ءب ۇلىنۋى تۇرعىنداردى الاڭداتاتىنى انىق. ەندەشە, حالىقتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جارقىن بولاشاققا قادام باسۋ ءۇشىن تەك جولى باردىڭ عانا جولى بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.

جاپسارباي قۋانىشەۆ,

قوعام قايراتكەرى