باجايلاپ قاراساڭ, اينالاداعى شاشىلىپ جاتاتىن پوليەتيلەن پاكەت پەن پلاستيك قۇتىلار قاراداي قۇتىڭدى قاشىراتىن بولدى. جىل سايىن جەر شارىندا ميلليونداعان توننا پلاستيك قالدىق جينالىپ, فلورا مەن فاۋنانىڭ تابيعي تەپە-تەڭدىگىن بۇزىپ, تىرشىلىككە تىكەلەي قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. بىرەۋلەرى ونى ورتەپ, كەيبىرى كومىپ الەك. الايدا ونى ەندى وندىرىستىك كادەگە جاراتىپ, «جاسىل» ەكونوميكاعا جۇمساۋعا بولاتىن ءتارىزدى.
ءيا, تابيعاتتا جۇزدەگەن جىلعا دەيىن ىدىرامايتىن پلاستيك قالدىقتارى جەر بەتى بىلاي تۇرسىن, تەڭىزدەر مەن مۇحيتتارعا جەتىپ, سۋ جاندىكتەرىنىڭ قىرىلۋىنا اكەلىپ سوقتى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل زيان بۇكىل ەكوجۇيەگە تارالىپ, ادامزاتتىڭ وزىنە دە كەرى اسەرىن تيگىزە باستادى. ال اياداي اياگوزدەگى مەكتەپ وقۋشىسى ارۋجان ونى كادەگە جاراتىپ, ناقتى وندىرىستىككە اينالدىرۋعا بولاتىنىن دالەلدەپ وتىر. دالىرەك ايتقاندا, اياگوز قالاسىنداعى №10 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى ارۋجان قابدۇلماراتوۆا بىرنەشە جىلدىق ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە پلاستيك قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, جول جابىنىن دايىنداۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلىن ۇسىندى. ونىڭ زەرتتەۋ جۇمىسى جاي عانا مەكتەپ جوباسى دەڭگەيىندە قالماي, ناقتى وندىرىستىك شەشىم رەتىندە قاراستىرۋعا لايىق ەكەنىن كورسەتتى.
جاس زەرتتەۋشى بۇل باعىتقا 7-سىنىپتان باستاپ بەت بۇرعانىن ايتادى. العاشقى تاجىريبە تۇرمىستىق پلاستيكتىڭ قاسيەتتەرىن زەردەلەۋدەن باستالسا, كەيىن ونى قۇرىلىس ماتەريالى رەتىندە قولدانۋدىڭ جولدارىن ىزدەۋگە كوشكەن. ناتيجەسىندە, پلاستيك قالدىقتارىن ارنايى وڭدەپ, اسفالت قۇرامىنا ەنگىزۋدىڭ وزىندىك ءتاسىلىن قالىپتاستىرعان.
«بۇل ءادىستىڭ باستى ارتىقشىلىعى – جول جابىنىنىڭ بەرىكتىگىن ارتتىرۋ. ماماندار مۇنداي تەحنولوگيامەن توسەلگەن جولداردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ورتا ەسەپپەن 12-18 جىلعا دەيىن جەتەتىنىن, ال ساپالى نۇسقالارى 20-25 جىلعا دەيىن شىدايتىنىن العا تارتادى. بۇعان قوسا, شىعىن كولەمى ءداستۇرلى اسفالتپەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن», دەيدى ونەرتاپقىش.
جوبانىڭ تاعى ءبىر قىرى – جول ساپاسىن باقىلاۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا ۇمتىلىس. ا.قابدۇلماراتوۆا كەلەسى كەزەڭدە اۆتونومدى روبوتتار جۇيەسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ تۇسىندىرۋىنشە, «ا» روبوتى جولداعى اقاۋلاردى انىقتايدى, ال «ۆ» روبوتى سول ولقىلىقتاردى جەدەل قالپىنا كەلتىرەدى. بۇل ءتاسىل جوندەۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ, قارجى شىعىنىن ازايتادى.
بۇل باستاما تەك تەحنيكالىق جاڭالىق دەۋىمىز اعاتتاۋ بولار. ارۋجاننىڭ ايتار ويىندا ەكولوگيا مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرۋعا دەگەن ناقتى تالپىنىس جاتقان ءتارىزدى. پلاستيك قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ ارقىلى قورشاعان ورتاعا تۇسەتىن سالماق ازايادى, ال جول قۇرىلىسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلمەك.
مۇنداي جاڭالىق جاھان جۇرتشىلىعىندا دا ازداپ كەزدەسەتىنىن بايقايمىز. بۇگىنگى عىلىمي تەحنولوگيالىق «جاسىلداندىرۋ» جاڭالىقتارىنا قاراعاندا, ءۇندىستان بۇل تەحنولوگيانى ەپتەپ ەنگىزىپ, ونداعان مىڭ شاقىرىم جولعا پلاستيك قوسىپ ۇلگەرگەن كورىنەدى. دەرەكتەرگە سايكەس, ءبىر شاقىرىم جولعا شامامەن ءبىر توننا قالدىق جۇمسالادى ەكەن. ال ۇلىبريتانيا مەن نيدەرلاند ەلى بۇل ءتاسىلدى تاجىريبەلىك جانە يننوۆاتسيالىق دەڭگەيدە سىناپ, ءبىرى اسفالت قۇرامىن كۇشەيتسە, ەكىنشىسى تولىق پلاستيك پانەلدەردەن جول جاساۋدىڭ بالاما مودەلىن قولدانىپ وتىر. سونىمەن قاتار بۇل باعىت گانا, ەفيوپيا, اقش سەكىلدى ەلدەردە دە قاناتقاقتى جوبالار ارقىلى سىنالىپ جاتقان سىڭايلى.
اباي وبلىسى,
اياگوز قالاسى