سەگىزىنشى نوتا

جەتى نوتانىڭ قۇدىرەتىنە تابىنباۋ مۇمكىن ەمەس. نوتا اتاۋلارىنىڭ ينتەرپرەتاتسياسىنداعى سۇراپىل كۇشتىڭ كيەسىنە باس يەسىز: Do – Dominus – قۇداي; Re – rerum – ماتەريا; Mi – miraculum – تاڭعاجايىپ; Fa – familias رlanetarium – كۇن سيستەماسى; Sol – solis – كۇن; La – lactea via – قۇس جولى; Si – siderae – اسپان. قاراپ وتىرساڭىز, بۇكىل الەمدى تەربەتىپ تۇرعان جەتى نوتا جاراتقان مەن جاراتىلىستىڭ بارلىق ەلەمەنتتەرىنە نەگىزدەلگەن. مۋزىكا قۇدايدىڭ ۇلى جاراتىلىسىمەن ەگىزدىڭ سىڭارىنداي ەكەنىنە وسىدان كەيىن كۇمان كەلتىرۋ مۇمكىن بە؟

قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن تولاعاي تالانت تولەگەن مۇحامەدجانوۆ تۋرالى ماقالانى جازۋعا وتىرعاندا بارىنەن بۇرىن وسى وي كەلدى. ايتارى جوق, كومپوزيتور تۋرالى جازۋ قيىننىڭ قيىنى. ولاي دەيتىنىم, دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي ورگانيكالىق بايلانىستاعى ءدال وسى مۋزىكا مەن جاراتىلىستى جەرىنە جەتكىزىپ جازۋدان ابىروي تابۋ وڭاي ەمەس. ال كامەرالىق مۋزىكانىڭ تابيعاتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن قازاق كومپوزيتورى تۋرالى جازۋ ودان دا قيىن. نەگە؟ نەگەسى سول, سيقىرلى سازدىڭ سىرىن سارقىپ ىشكەن سۇڭعىلانىڭ تۇلا بويى تۇنعان تالانتىن اڭگىمەگە ارقاۋ ەتۋ ەكى ەسە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. تۋعان حالقىنىڭ ءتول ونەرىنىڭ (كۇي) تامىرىنان اجىراماي, الەمدىك وركەنيەتكە (كلاسسيكالىق مۋزىكا) باتىل ۇمتىلعان كومپوزيتور قازاقتىڭ تاريحىندا ساۋساقپەن سانارلىق. تولەگەننىڭ تۆورچەستۆوسىندا انىق بايقالاتىن سول سينتەزدى اشىپ كورسەتۋ وڭايعا سوقپاسىن ءىشىم سەزەدى. بىراق ونىڭ كامەرالىق مۋزىكاسىنىڭ پوليفونيالىق بولمىسى مەن ۇلتتىق ناقىشقا تولى قاتپارلارىنىڭ جۇمباعىن قوپارۋعا سان سالالى تۋىندىلارى ءبارىبىر جەتەلەپ تۇرادى. ول كەسەك كومپوزيتور رەتىندە ەڭ الدىمەن وسىنىسىمەن قۇندى.

تولەگەننىڭ شوقتىعى بيىك شىعار­ما­لارىن ءسوز ەتكەندە اۋىزعا ىلكى ساتتە ىلىگەتىن «بالالىق شاق» تۋىندىسى كومپوزيتوردىڭ قۇلاعىنا قۇداي قۇيىپ كەتكەن قۇدىرەتتى كومپوزيتسيا ەكەنىنە ەشكىمنىڭ داۋى بولا قويماس. پەرىشتە جۇرەگىنىڭ ىرعاعىنداي اۋەزدى اۋەن سالعان بەتتەن ەلىتىپ اكەتەدى. ونىڭ العاشقى اككوردتارىنان-اق داربازاسى ايقارا اشىلعان جۇماقتىڭ تورىنە وزعانداي كۇيگە بولەنىپ سالا بەرەسىڭ. ءاي, ءبىر سوسىن... اق شاعالا كوڭىلمەن قالىقتاي جونەلەسىڭ. دىبىستان ورىلگەن ورنەك الەمىنە ەنىپ كەتكەنىڭدى دە قاپىسىز سەزىنەسىڭ. اينالاڭداعى جۇرەگىڭدى جارالايتىن جاماندىق اتاۋلىدان ادا بولىپ, جانىڭ .... بيلەي جونەلەدى. جۇرەك قىلىن شەرتە بىلگەن شىمىر شىعارما تۇلا بويىڭا تازالىق پەن اقىقتىقتى ءاپ-ساتتە ءۇيىپ-توگىپ تاستايدى. ارتتا قالعان بالالىق شاعىڭ قۇلاعىڭدا جاڭعىرىپ تۇرادى. ەرتەگىدەي ۇيىتا جونەلەتىن عاجاپ مەلوديا ۋاقىتتى كەرى اينالدىرىپ, سەنى بالالىقتىڭ بازارىنا قۇيىنداي الا جۇگىرگەندە جۇرەگىڭ كومەيىڭنەن شىعىپ كەتەردەي شاتتىق پەن باقىتقا بولەنىپ, ارىڭ مەن جانىڭدى جاڭا عانا جاۋعان جاڭبىر سۋى تازارتىپ كەتكەندەي كۇي كەشەتىنىڭ تاعى بار.

بالالىق شاعىڭ باقىتتى بولدى ما, باقىتسىز بولدى ما, ول ەندى باسقا اڭگىمە, بىراق سول پەرىشتە ۋاقىت ادام ومىرىندەگى ەڭ تازا, ەڭ اقىق كەزەڭ بولاتىنى بەيكۇنا ءومىر سۇرگەنىڭدە جاتقانىن تۇسىنەسىڭ. ءيا, تازا سەزىم باردا عانا الاڭسىز ءومىر سۇرەتىنىڭ راس-اۋ. ەستەن تاندىراتىن اۋەنگە ەلتىپ وتىرىپ ەنەسىنە ەركەلەگەن قوزىنىڭ كۇيىن كەشەسىڭ. پەرىشتە كەزىڭدە ءوزىڭدى قورشاعان جانداردىڭ جاماندىققا جولىقتىرمايتىنى – جازىلماعان زاڭ. جۇرەكتىڭ قاسيەتتى قاعيداسى. ال ەڭ تازا بولاتىنى – سەن سول ورتادا ادام بولىپ قالىپتاسقاندىعىڭدا. دەمى ءبىر توبەدەن سوعىپ تۇرعان عاجاپ اۋەندى تىڭداپ وتىرىپ سول ءبىر ءتəتتى ورتاعا تاعى دا توپ ەتە قالۋىڭ – باقىتتىڭ ەڭ كەسەك فراگمەنتى.

راحاتقا بولەنۋدىڭ دە كوز جاسى بولاتىنىن وسى اۋەندى تىڭداعاندا بىلەسىڭ. ءتىپتى مەلودياعا اككومپانەمەنت قۇرۋ بارىسىندا دا تولەگەن ادامدى مەزى ەتىپ جىبەرەتىن مونوتوندىققا جول بەرمەيتىنىنە تاڭعالاسىڭ. مۇنداي قاسيەت كومپوزيتورلىق كىلت كەستەسىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ جولىندا ىزدەنۋدەن ءبىر جالىقپايتىن نازىك جۇرەكتى جانعا عانا بىتەدى. مۇنى قازىرگى زامانعى كلاسسيكا دەپ اتالىپ جۇرگەن پول دە سەننەۆيلدىڭ «Love match» كومپوزيتسياسىمەن قاتار قويۋعا بولاتىن «بالالىق شاق» پەساسىنىڭ ىشكى ۇندەستىگى مەن سىرتقى ەنەرگەتيكاسىنان انىق اڭعارۋعا بولادى.

تالاس جوق, «بالالىق شاق» – پەرىشتە اۋەن. قۇدىرەتتى كومپوزيتسيا جۇمىر جەردى قۇشاعىڭا قوندىراتىنى دا – تىلسىم قۇبىلىس. جۇرەگىڭنىڭ تۇكپىرىنە دەيىن ءدىر ەتكىزەتىن اسەم اۋەندى ءار جاسۋشاڭا دەيىن سەزىنىپ جاتاسىڭ. سۇيىسپەنشىلىك پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ, ماحاببات پەن شابىتتىڭ باستاۋ بۇلاعىنداي بۇل اۋەندى ءومىردىڭ گيمنىندەي قابىلدايتىنىڭ دا سوندىقتان بولسا كەرەك. شىنىندا دا, مۇنداي كۇردەلى تۋىندىنى جازۋعا كومپوزيتور بولۋ ازدىق ەتەدى, وعان قوسا ماتەماتيك جانە فيزيك بولۋىڭ دا شارت. ماتەماتيكا, جاراتىلىس جانە مۋزىكا ۇشەۋىن باسقا سىيمايتىن دەڭگەيگە دەيىن كوتەرۋ تەك قۇدايعا قالتقىسىز سەنگەن جانە ونى شەكسىز سۇيگەن ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەر-اۋ. «بالالىق شاق» كومپوزيتسياسىنىڭ اۆتورىنا دا وسى انىقتامانى ۇيالماي تەلي كەتكىڭ كەلەدى. شىن مانىندە, بولەك تۋىندى.

كەز كەلگەن ونەر ادامىنىڭ اسىل ارمانى بولادى. ول – قايتالانباس شىعارمانى دۇنيەگە اكەلۋ. تولەگەن – سول ارمانىنا جەتكەن دارىن يەسى. ومىردە ءابسوليۋتتى ەشتەڭە جوق. ءبارى سالىستىرمالى تۇردە. باقىت دەگەن كاتەگوريا دا سولاي. شەكسىز باقىت دەگەن دە بولمايدى. بىراق... سول قول جەتپەيتىن ءابسوليۋتتى باقىتتى سەزىنەتىن جۇلدىزدى ءسات بولاتىنىنا ءباس تىگە الامىن. داۋ جوق, تولەگەن – شىعارماشىلىق ومىرىندە سول ۇمىتىلماس ءساتتى باسىنان وتكەرگەن تۋىندىگەر. وسىدان اسقان تاعدىردىڭ سىيى بولا ما؟ ءاي, قايدام! ماڭگىلىك مينياتيۋراسىنداي كورىنەتىن سول عاجاپ ءساتتى كوشەلى كومپوزيتور دا ەشنارسەگە ايىرباستاي قويماس!

مەن ماەسترومەن ەشقاشان سىرلاسىپ كورگەن ەمەسپىن. دەسە دە, سىرتتاي قاراعاننىڭ وزىندە تولەگەن ماعان ءومىردى تەرەڭ تۇسىنگەن ادامداي كورىنەدى. ءدال وسى قاسيەتىن تۋىندىلارىنان بايقادىم. قالاي؟ كەز كەلگەن شىعارماسىنان اۆتو­ر­دىڭ ەشقايدا اسىقپايتىنى اڭعا­رى­لادى. ءومىردىڭ ءار ساتىنەن ءلاززات الۋدى ادەتكە اينالدىرعان. باسقالاردى دا سوعان ۇيرەتەدى. كومپوزيتسيالارىنان ومىردەگى ۇلكەن ۇيلەسىمدىلىكتى جازباي تانيسىڭ. ءبىر ءسات عالامات گارمونيانىڭ قۇشاعىندا تەربەتىلگەنىڭنەن ءلاززات الاسىڭ. ونىڭ بەكزات دۇنيەلەرىن تىڭداپ وتىرىپ الەمدە ءالى كۇنگە دەيىن سوعىس ءورتى اۋىق-اۋىق تۇتانىپ تۇرعانىنا قايران قالاسىڭ. تىرشىلىكتىڭ ءاربىر ءساتى ەندى ەشقاشان قايتالانبايتىنىن وسى اۋەن ەسىڭە سالىپ تۇرعان جوق پا؟! ونىڭ ءلاززاتىنا شومىلىپ وتىرىپ, جالپى ۇلى ونەردىڭ سوعىس اتاۋلىنى توقتاتا الماي كەلە جاتقانىنا قىنجىلماسقا امالىڭ قالمايدى. ءومىردىڭ ءوزى دە وسى اۋەن سياقتى قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا ەكەنىن تۇسىنگىسى كەلمەيتىن سايا­ساتكەرلەرگە مۇندايدا قىلىش الىپ جۇگىرگىڭ كەپ تۇرادى. بىراق ازىرگە ۇلى ونەردىڭ دە دارمەنى جەتپەي جاتقان نارسە سەنىڭ قولىڭنان كەلمەيتىنىن ءبىلىپ, ىركىلىپ قالاسىڭ. عاجاپ كومپوزيتسياداعى جاڭبىردىڭ سىبدىر ءۇنىن ەستىگەندە ويلايسىڭ: «الەمدەگى سوعىس پەن قىرعىن اتاۋلىنى وسى اسپان سۋى جۋىپ-شايىپ كەتسە ەكەن!». ءوزىنىڭ پايدا بولعانىنان باستاپ دامۋدىڭ داڭعىل جولىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان ادامزات بالاسىنىڭ ءتۇبى ءبىر ونەرگە باعىناتىن پاراساتتى ءساتى تۋاتىنىنا كۇماندانباعان كۇيى ۇيىپ وتىرا بەرگىڭ كەلەدى. ويتكەنى ونەردىڭ ءبارىبىر تۇپكىلىكتى جانە تولىق جەڭىسكە جەتەتىنىنە رياسىز سەنگىڭ كەلەدى. وسىنداي ميسسيانىڭ جولىندا جۇرگەن تولەگەننىڭ ءار ىسىنە بەرەكە بەرگەي دەپ تىلەيسىڭ.

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەا­تى,­ «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, استانا قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, بۇكىلالەمدىك ونەر مەن عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق «جىل ادامى – 2012» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور تولەگەن مۇحا­مەدجانوۆ قازاق تىڭداۋشىسىنا لي­ريكالىق اندەرىمەن, اسپاپتىق شىعار­مالارىمەن جانە فيلم­دەرگە ارنالعان ساۋندترەكتەرىمەن كەڭىنەن تانىمال. ونىڭ اكادەميالىق جانرداعى شىعارمالارى, ۆوكالدىق جانە فورتەپيانولىق تسيكلدەرى, تريولارى, كۆارتەتتەرى اۆانگاردتىق جانە ۇلتتىق ناقىشتاعى ستيل مەن اۆتورلىق قولجازباسىنىڭ وزىندىك سپەتسيفيكاسىمەن ءھام الابوتەن مۋزىكالىق تىلىمەن ەرەكشەلەنەدى.

ليريكالىق مينياتيۋرالارى دا – شابىتتى شاقتىڭ جەمىسى. ولاردى تىڭداي وتىرىپ, ءومىردىڭ قول جەتپەس ساتتەرىن كورىپ, كوڭىل كۇي مەن اسەردىڭ تاۋسىلمايتىن تىزبەگىن كوز الدىڭا كەلتىرەسىڭ. ول فورتەپيانولىق پەسالار تسيكلىن «وتكىنشى» دەپ اتاۋى كەزدەيسوق ەمەس. اۆتور شىعارمانىڭ باستى ءموتيۆى رەتىندە قارابايىر تىرشىلىك كورىنىسىن العانىمەن, شىعارمادان تۇڭعيىق ويدىڭ كوركەم كەلبەتىنە كومىلگىڭ كەلىپ تۇرادى. ول ۇلتتىق ناقىشتىڭ كونتەكسىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن ۇيلەستىرە بىلگەنى دە تىڭداۋشىنىڭ ەستەتيكالىق تالعامىن جوعارىلاتا تۇسەرى ءسوزسىز. ەتنوگرافيالىق مازمۇن مەن باي داستۇرگە يە كوركەم دۇنيە كلاسسيكالىق كانونعا باعىنباي جازىلۋىمەن دە, تابيعاتتىڭ قاس-قاعىم ءساتىن مۋزىكا تىلىندە عاجاپ سويلەتە بىلگەنىمەن دە جوعارى باعالانسا كەرەك.

بۇل تسيكلدە كومپوزيتوردىڭ انالي­تي­كالىق قارىمى ايقىن كورىنەدى, اۋەن سۇلۋلىعى بۇل شىعارمالاردا تالعام­پاز­ كوپداۋىستىق تەكستۋرامەن, تىڭ گار­­­مو­نيكالىق بوياۋلارمەن, ىرعاقتى ور­نەك­­پەن كومكەرىلىپ جاتىر. تولەگەن مۇ­حا­­مەد­­جانوۆتىڭ فورتەپيانولىق شىعار­­مالارىن بەلگىلى پيانيست, حالىق­ارا­­لىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءامىر تەبەنيحين ورىندايدى. ءدال وسى جەر­دە تولەگەننىڭ ءامىر تەبەنيحينمەن تاما­شا تاندەمىن ايتپاي كەتۋگە بولماي­دى.­ اۆتور ءوزىنىڭ ءار شىعارماسىمەن ورىن­داۋ­شىعا ءبىرشاما ەركىندىك سىيلايدى. بىراق سونىمەن بىرگە تۋىندىنىڭ ستيليستي­كا­سى مەن تۇستىك قۇرىلىمىن بۇزۋعا جول بەرمەيتىنى دە – كومپوزيتوردىڭ عا­جاپ فيشكاسى. ۆيرتۋوز ورىنداۋشى ءامىر قازاقستان ازاماتى بولعانىمەن, ەۋر­و­پادا تۇرادى. ول كارى قۇرىلىقتا كلاس­سي­كالىق مۋزىكانىڭ مارجاندارىمەن بىرگە تولەگەننىڭ دە كامەرالىق مۋزىكاسىن­ ناسي­حاتتاپ جۇرگەنىنە ءتانتى بولاسىز. سونىڭ ارقاسىندا تولەگەن ەۋروپا تورىن­دە­ دە تانىمال ەكەنىنە ءشۇبا كەلتىرە المايسىز.

كومپوزيتوردىڭ بارلىق شىعار­ما­سى سەگىز CD جانە ەكى DVD جيناعىن قۇرايدى. سولاردىڭ ىشىندەگى سۇبەلى بو­لىپ سانالاتىن «قاھار» البومىن­دا­ «ماحامبەت» سيمفو-پوەماسى­ مەن «شابۋىل» مۋزىكالىق كارتيناسى جيناق­تالعان. «ساعىمدار» ديسكىسىندە كامە­رالىق اسپاپتىق مۋزىكاسى بار.­ اتالعان البومداعى «قاھار» فورتە­پيا­نولىق تسيكلى – ەرەكشە تۋىندى. بۇل باع­دار­لامالىق شىعارما قازاقتىڭ قاھار­مان­دىق ەپوسى اسەرىمەن جازىلعان. ول – ادام­نىڭ ارمانىمەن جانە ەموتسياسىمەن قاتار قاباتتاسقان نازىك تە تىلسىم تال­عام­نان تۋعان تەرەڭ مۋزىكا. مۇندا شى­عار­ماشىلىق تاجىريبە, وزىندىك ستيل, كومپو­زي­تورلىق ءتىل, قازىرگى مۋزىكانىڭ مانەرلى ىزدە­نىسى مولىنان كورىنىس تابادى. ونەر تۋىن­­دىسىنىڭ ءبىزدىڭ سانامىزدا ماڭگى ساق­تالىپ قالاتىنى دا, سونشالىقتى ونەر راحاتىنا بولەنەتىنىمىز دە – كوم­پو­زي­توردىڭ ىشكى نازىك ءيمپۋلسىنىڭ اسەرى. سول ءيمپۋلستى تىڭداۋشىسىنا دا سەزدىرە العان كومپوزيتوردىڭ بۇل تۋىن­دىسى كىم-كىمدى دە تاڭعاجايىپ الەم­نىڭ تۇڭعيىعىنا جەتەلەي كەتەتىنى – تاعى ءبىر تاماشا قىرى. تىلسىم تابي­عات­تىڭ كوزگە كورىنبەيتىن جۇمباعى مەن ادامنىڭ كوڭىل كۇيىنىڭ سان باتپان قات­پار­لارىنا تەرەڭ ۇڭىلەتىن جانە ونى وزىنە باعىن­دى­را بىلەتىن كومپوزيتور عانا ناتۋرا قوز­عا­لىسىن سەزىمگە ۇشتاستىرا بىلەدى. اۆتور قيالىنىڭ كوركەمدىك مۇمكىندىگى مەن ورىنداۋشىلىق جوعارى دەڭگەيى مۋزى­كا ونەرىنە جۇكتەلەر مىندەت پەن جاۋاپ­كەرشىلىكتىڭ سالماعىنا وسىلايشا عانا ءادىل تارازى بولا الادى. ءدال وسى ەرەك­شە­­لىكتى سەزىنۋ – كومپوزيتوردىڭ ۇلكەن ىزدە­نىسى مەن ۇشقىر قيالىنىڭ جەمىسى. بۇل تۇرعىدان العاندا وزگە­شە ستيلىمەن, ايرىقشا توسىن ويلاي بىلەتىندىگىمەن, جاڭا­شا ءتۇيسىنۋ سەزىمتالدىعىمەن دارالاناتىن ساقا سازگەردىڭ اتالعان تۋىندىسى سەزىم مەن ويعا قۇرىلعان شىعارماشىلىق الەمىنىڭ ءبىر ۇلگىسىندەي كورىنەدى.

تولەگەن ءوزىنىڭ العاشقى فورتە­پيا­نو­­ تريوسىن پ.ي.چايكوۆسكي اتىن­دا­عى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كونسەر­ۆاتو­ريا­سىنىڭ اسپيرانتۋراسىندا اۆان­گاردتىق مۋزىكاعا اۋەستەنىپ جۇرگەن كەزىندە جازعان. قازاقستاندىق اۆتوردىڭ ماسكەۋلىك مۋزىكانتتار ورىنداعان وسى شىعارماسى سول كەزدىڭ وزىندە جوعارى باعاسىن الدى. بيىل, قىرىق جىلدان كەيىن كومپوزيتور تريونىڭ جاڭا ۆەرسياسىن جاسادى. بۇل – كومپوزيتوردىڭ جارقىن تالانتىنىڭ ايقىن دالەلى. وسى ءۇش بولىمنەن تۇراتىن فورتەپيانولىق تريونىڭ جاڭا شىعارىلىمىنىڭ پرەمەراسىن مەملەكەتتىك «Forte Trio» تريوسىنىڭ (ماقسات ءجۇسىپوۆ – سكريپكا, مۇرات ناربەكوۆ – ۆيولەنچەل, تيمۋر ورمانشيەۆ – فورتەپيانو) ورىنداۋىندا كەرەمەت قابىلدايسىز.

شاعىن ماقالادا كەيىپكەرىمنىڭ بار­لىق شىعارماسىنا توقتالىپ ءوتۋ مۇم­كىن ەمەس. بىراق ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن ءبىر تۋىندى بار. ول – عازيزا احمەتقىزى جۇبانوۆانى ەسكە الۋعا ارنالعان ءۇش بولىمنەن تۇراتىن №1 ىشەكتى اسپاپتار كۆارتەتى. تاڭقالارلىعى سول, تولەگەن مۋزىكا الەمىنە كاسىبي تۇردە وتە كەش كەلدى. 25 جاسىندا بارىپ الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن ول, ءتىپتى پيانينودا ويناۋدى بىلمەيتىن. دەي تۇرا, ەڭبەكقورلىعى مەن ۇلكەن ونەرگە دەگەن ۇلى ماحابباتى 5-6 جاسىنان باس­تاپ مۋزىكامەن اينالىسقانداردى قۋىپ جەتۋگە كومەكتەستى. ونىڭ ۇستىنە سۇيىكتى ۇستازى عازيزا احمەتقىزىنىڭ شاكىرت بويىنداعى تالانتتى ۇشتاي تۇسكەنىن دە ايتۋ – پارىز. رۋحاني اناسىمەن وتكىزگەن ءاربىر ءساتتى قاشاندا قيماستىقپەن ەسكە الاتىن تولەگەننىڭ اتالعان شىعارماسى – ۇلى ۇستازىنا قويعان ەرەن ەسكەرتكىشى. اتالعان شىعار­مادا كومپوزيتور ۇستازىنىڭ ىشكى قوبالجۋى مەن تولعانىسىن, قۋانىشى مەن شاتتىعىن كورسەتۋدىڭ سپەتسيفيكالىق جولىن تابا بىلگەن. كومپوزيتسيا­­نىڭ نازىك يىرىمدەرىن ەرەكشە ۇلتتىق كولوريت پريزماسى ارقىلى شىعارۋىنىڭ ءوزى – توسىن دا ءساتتى شەشىم. بۇل كەلىستى كۆارتەت كومپوزيتوردىڭ ليريكالىق اعىنان جارىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە تۋعانى ونىڭ ءون بويىنان كورىنىپ تۇرادى. اتالعان تۋىندىنىڭ وزىنە ءتان دارالىعى شاكىرتتىك كوڭىل كۇيدىڭ اسەم كورىنىس­تەرى وزىندىك شەبەرلىكپەن ۇيلەسكەنىندە جاتىر.

كومپوزيتوردىڭ «جان سەرپىلىسى» البومىنا ەنگەن باريتون شاحيماردان ءابىلوۆ پەن سوپرانو نۇرجامال ۇسەن­باەۆانىڭ ورىنداۋىنداعى اباي مەن لي بو ولەڭدەرىنە جازىلعان ۆوكالدىق تسيكلدەر تۋرالى دا توقتالا كەتكەنىمىز ءجون. ابايعا جۇگىنبەيتىن جان بار ما؟ تولەگەننىڭ ابايدى اينالىپ كەتپەگەنى دە – زاڭدىلىق. ال كومپوزيتوردىڭ VIII عاسىرداعى قىتاي اقىنى لي بونىڭ ولەڭدەرى بويىنشا شىعارما جازۋىنا ورىس اقىنى, اۋدارماشى, ءتول تالىمگەرى ەدۋارد بالاشوۆ شابىتتاندىرعان. ۆوكالدىق تسيكلدى تولەگەن مۇحامەد­جانوۆ ماسكەۋدىڭ جانىنداعى كەڭەستىك مادەنيەتتىڭ كوپتەگەن كورنەكتى وكىلدەرى جۇمىس ىستەپ, دەم الاتىن اتاقتى يۆانوۆ كومپوزيتورلار ۇيىندە دۇنيەگە اكەلگەن. وداقتىق مۋزىكا كوريفەيلەرىنىڭ باتاسىن العان ونىڭ بۇل جۇمىسىن ماسكەۋ مەن تالليندە مينسك كامەرالىق وركەس­ترى­­نىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن سوپرانو ءسوليسى العاش رەت ورىندادى. جان لۋنا دەگەن لاقاپ اتپەن التى پوەزيا جيناعىن شىعارىپ ۇلگەرگەن تولەگەن – ونەردىڭ قوس قاناتىنا قاتار قونعان قايراتكەر تۇلعا. لي بو پوەزياسىنىڭ دا تابيعاتىن تەرەڭ سەزىنگەن ول بۇل ۆوكالدى تسيكلىندە ادەتتەن تىس گارمونيكالىق دىبىستاردى قامتي وتىرىپ, وتكىر ىرعاقتارعا دا ەركىن بويلايدى. ۆوكالدى توپتاما پاراساتتى پوەزيانىڭ اسەمدىگى مەن فيلوسوفيالىق تەرەڭدىگىن كەڭىنەن اشا العانىمەن العا وزىپ تۇر.

كومپوزيتوردىڭ «ماحاببات اۋەندەرى» تسيكلى – قازاقتىڭ ءان ونەرىنە ولجا سالعان شىعارمالار جيىنتىعى. مۇنداعى دوسحان جولجاقسىنوۆ, روزا رىمباەۆا, باتىرحان شۇكەنوۆ, «تارلان» توبى جانە باسقا دا ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ ورىنداۋىنداعى تانىمال اندەر تامساندىرماي قويمايدى. ال «Love Through Life» البومىندا رەسەي, بولگاريا, فيليپپين, مالتا, لاتۆيا, يندونەزيا ونەرپازدارىنىڭ ورىنداۋىنداعى اندەر جيناقتالعان. تولەگەننىڭ اندەرىن حالىق جاقسى بىلەتىندىكتەن, ونىڭ بارىنە تالداۋ جاساپ جاتقاندى ارتىق كورىپ وتىرمىن. دەسەك تە «قۇس جولى» انىنە توقتالماي كەتە المايمىن. ويتكەنى ول قازاق ءان ونەرىندەگى ەڭ وزىق شىعارما دەپ ۇيالماي ايتار ەدىم. مولدىرەگەن ءماتىن قانداي, ءمان قانداي؟ اۋەلەگەن اۋەن قانداي, ءان قانداي؟ كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى شىعارمانى قينالماي شىرقاعان ءانشى قانداي؟ كۇمىس كومەيدەن تولاسسىز قۇيىلعان داۋىس قانداي؟ شىعىستىڭ ءۇش جۇلدىزىنىڭ تالانتى توعىسقان تۋىندى سىرىن وسى كۇنگە دەيىن اشىپ بەرگەن ادام بار ما؟ جوق. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز, ءدال وسى اندە قازاقتىڭ ءان قۇدىرەتىنە بايلانعان دالاداي دارىنى جاتىر. ءدال وسى اندە قازاقتىڭ ءسوز قۇدىرەتىنە بايلانعان شەكسىز الەمى جاتىر. ءدال وسى اندە قازاقتىڭ داۋىس قۇدىرەتىنە بايلانعان اسقاق ارمانى جاتىر.

ءاندى تىڭداپ وتىرىپ فيلوسوفيالىق ويلارعا بەرىلىپ كەتكەنىڭدى دە باي­قا­مايسىز: «شىنىندا دا, شەكسىزدىكتەن قاراعاندا عانا جەردىڭ تارىداي تاڭبا ەكەنىن تۇسىنەسىڭ. قۇس جولىمەن سالىس­تىرعاندا. ءبارىمىز دە پەندەمىز. ءبارىمىز دە ەرتە مە, كەش پە, قۇس جولىنا ءتۇسىپ الىپ, شەكسىزدىككە اتتانامىز. الايدا شەكسىزدىككە بارىپ جوعالىپ كەتكەنگە دەيىن… جالعان ءومىرىمىزدىڭ تالقانى تاۋسىلعانعا دەيىن… ونسىز دا تار تەرريتوريادا تارىلماي كۇن كەشكەنگە نە جەتسىن!». اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت, كومپوزيتور تولەگەن مۇحامەدجانوۆ جانە ءانشى روزا رىمباەۆانىڭ ۇشتىك وداعىنان تۋعان شىعارما وسىنداي شەكسىز فيلوسوفياعا بارىپ تىرەلەتىنى دە – ونەردىڭ ادامزات الدىنداعى ماڭ­گىلىك سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ شارق ۇراتى­نىنىڭ تاماشا مىسالى.

جەتى نوتا. ولاردى ينتەگراتسياعا باعىتتاماسا, دۇرىس دۇنيە شىقپايتىنى تاعى شىندىق. الايدا جەتى نوتاعا جان ءبىتىرىپ, ونى ەكسپرەسيۆتى ديناميكاعا تۇسىرەتىن سەگىزىنشى نوتا بار. ول – جۇرەك. قۇدايدى دا, ادامدى دا شەكسىز سۇيەتىن كومپوزيتور جۇرەگى. جەتى نوتا مەن سول نازىك تە ناريمان جۇرەك ءبىر مەزگىلدە سوققاندا عانا قۇدىرەتتى مۋزىكا تۋادى. جەتى نوتا بازيس, جۇرەك قوندىرعى بولعاندا عانا قۇدىرەتتى اۋەن دۇنيەگە كەلەدى. ايتايىق-اۋ, وسى ۇيلەسىمدى ۋنيسون – ونەردىڭ ناعىز قاينار كوزى.

ارقالانىپ كەتكەندە قۇدىرەتتەنە تۇسەتىن تولەگەننىڭ فورتەپيانودا وتىر­عان كەزىن كوردىڭىز بە؟ دۇنيەدەگى سۇلۋ كورىنىستىڭ ءبىرى وسى ەكەنىن مويىنداماسقا لاجىڭ قالمايدى. ونىڭ ادامي كەلبەتى, تابيعي جاراتىلىسى, ومىردەگى شىنايى بولمىسى ءدال وسى فورتەپيانودا وتىرعانىندا جارقىراي كورىنەدى. دەگدار دانالىق. دۇلەي ديناميكا. شالقار شابىت. سارقىراما سەزىم. كومپوزيتسيانىڭ سوڭعى اككوردتارى كوز الدىڭا كەرەمەت سۋرەتتى الىپ كەلەدى: ماەسترونىڭ شىڭىراۋدا تۇرىپ لاقتىرعان سيقىرلى تاياعى اقشا بۇلتقا ماگنيتتەي قادالعان ىلكى ساتتە ول كوككە قاراي زىمىراپ بارادى. وسى باقىتتى ءسات شەكسىزدىكتىڭ سيمۆولىنداي كورىنەتىنى داۋسىز. مۋزىكا مەترىنىڭ شابىت قۇسى اداسپاي اسپانداعان ساتىندە سەن دە ءوزىڭدى باقىت قۇشاعىندا سەزىنەتىنىڭ – ەركىڭنەن تىس دۇنيە. ايتارى جوق, ادامعا شاتتىق سىيلايتىن كومپوزيتور تاعدىرى – باقىتتى تاعدىر.

شارحان قازىعۇل