سۇيىتىلعان گازدىڭ قىمباتتاۋىنا نە سەبەپ؟

قاجەتتى شارا

مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ەنگىزۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ بولشەك ساۋدا باعاسىن تەجەۋ ناتيجەسىندە بىلتىر ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋ 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 400 000 تونناعا نەمەسە 28%-عا ءوستى. وسى ۋاقىت ىشىندە ينۆەستيتسيانىڭ بولماۋىنا بايلانىستى رەسپۋبليكادا سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسى 400 000 تونناعا نەمەسە جىل­دىق ماندە 10%-عا قىسقاردى.

ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ‒ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتىڭ بولماۋى. ناتيجە­سىن­دە, ءوندىرۋشى زاۋىتتار سۇيىتىلعان مۇناي گازىن وزىندىك قۇنىنان تومەن باعادا ساۋدالادى. بۇل رەتتە نارىقتىق باعا بەلگىلەۋ جاعدايىندا موتور وتىنى رەتىندە سۇيىتىلعان گازدىڭ قۇنى اي-92 ماركالى بەنزين باعاسىنىڭ 70%-ىن قۇراۋعا ءتيىس. ياعني ىشكى نا­رىق­تاعى تاپشىلىقتى بولدىرماۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ءون­دىرۋ­دى ۇل­عاي­تۋ ءۇشىن وتىننىڭ وسى تۇ­رىنە باعانى اي-92 ماركالى بەنزين باعا­سى­نىڭ 70% دەڭگەيىنە دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ قاجەت.

ءونىمدى ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ جانە زاۋىتتاردىڭ شىعىندارىن ءىشىن­ارا ازايتۋ ماقساتىندا ەنەرگەتيكا مي­نيسترلىگى ءوندىرۋشى زاۋىتتاردان شەكتى باعانى ققس-سىز تونناسىنا 33 600-دەن 40 320 تەڭگەگە دەيىن ۇلعايت­تى, ال باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى بيىلعى شىلدەدەن باستاپ وڭىر­لەرگە بايلانىستى بولشەك باعانى ليترىنە 4-6 تەڭگەگە ۇلعايتتى.

 ىشكى نارىقتى كولىك قۇرالدارى ءۇشىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تاعى ءبىر شاراسى ‒ سىعىلعان نەمەسە سۇيىتىلعان تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى دامىتۋ. تابيعي گازدى كولىك قۇرالدارى ءۇشىن وتىن رەتىندە پايدالانۋ سۇيىتىلعان مۇناي گازىن پايدالانۋدان گورى ۇتىمدى شەشىم. ويتكەنى سوڭعىسى مۇناي-گاز حيمياسىن دامىتۋ ءۇشىن كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ قۇندى فراكتسيالارىنا يە. باسقاشا ايتقاندا, قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالتقىشتارىندا مۇناي-گاز حيميا­سى سالاسى ءۇشىن قۇندى شيكىزاتتى ليترىنە 54-76 تەڭگەگە جاعا­مىز, ال باسقا ەلدەردە ودان قۇنى تونناسىنا 500-700 مىڭ تەڭگە ءونىم وندىرىلەدى.

وسىعان بايلانىستى مەملەكەت سى­عىل­عان نەمەسە سۇيىتىلعان تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى دامىتۋ, سونداي-اق جەر قويناۋىن ۇتىمدى پايدالانۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىنا باعانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتىپ وتىر.

ءسالىم ناعىم,

مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى

 نارىق پەن سۇرانىس شارتى

ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ نەگىزگى باعاسى 50-70 تەڭگەنىڭ اراسىندا بولسا, كورشى ەلدەردە ەكى ەسە جوعارى. ماسەلەن, تاجىكستاندا – 167 تەڭگە, قىرعىزستان مەن رەسەيدە – 160 تەڭگە, ازەربايجاندا – ءتىپتى, 177 تەڭگە. بۇعان قوسا رەسپۋبليكامىزدا گازبەن جۇرەتىن اۆتوكولىكتەر سانى كوبەيىپ بارادى. 2021 جىلى 313 مىڭ كولىك بولسا, 2022 جىلى ولاردىڭ سانى 57 پايىزعا ارتىپ, 490 مىڭعا جەتتى. كولىك سانى وسىلاي ارتا بەرەتىن بولسا, ەلدە سۇيىق گازدىڭ تاپشىلىعى پايدا بولىپ, بۇل ءونىمدى سىرتتان ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولامىز. ال ەندى سىرتتان 160 تەڭگەگە الىپ, ىشكى نارىقتا 50-70 تەڭگەدەن ساتۋ – ءتيىمسىز. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە ‒ حالىقتىڭ سۇيىق گازدى تۇتىنۋ دەڭگەيى. ماسەلەن, 2021 جىلى 1 ملن 400 مىڭ توننا گاز تۇتىنىلسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1 ملن 800 مىڭعا جەتىپ, 28 پايىزعا وسكەن. وسى رەتتە ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ وڭدەلۋى 400 مىڭ تونناعا دەيىن قىسقاردى. بۇل – وندى­رۋ­شىلەردىڭ شىعىنعا ۇشىراۋىنا اكەلۋى مۇمكىن ءۇردىس. قالا بەردى, ەنگىزىل­گەن شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ولار ءونىمدى ەكسپورتقا دا شىعارا المايدى. سون­دىقتان سۇيىتىلعان گاز باعاسىنىڭ ءوسۋىن زاڭدى نارىق ايقىنداعان شارا دەپ قابىل­داعان ءجون.

ابزال نارىمبەتوۆ,

EnergyAnalytics تەلەگرامم-كانالىنىڭ اۆتورى, مۇناي-گاز ساراپشىسى