اۋىل دارىگەرلىك كومەككە ءزارۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­ماسى اياسىندا «اۋىلدا دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوبا­سى ازىرلەنىپ, ۇكىمەتتىڭ 2022 جىلعى 30 قاراشاداعى قاۋلى­سى­مەن بەكىتىلدى. بۇعان قوسا, بىلتىر دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن سول كەزدەگى مەديتسينا سالاسى شەنەۋنىكتەرىنىڭ «ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي وڭتاي­لان­دىرۋ» ۇرانىمەن اۋىلدى جەر­لەردەگى تالاي اۋرۋحانانى دارىگەرلىك امبۋلاتوريا ەتىپ, تالاي دارىگەرلىك امبۋلاتوريانى فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتكە اينالدىرعان اسىرا سىلتەۋشىلىگىن ءتۇسىنىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دا­رى جەلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءنور­ما­تيۆىن قايتا قارادى. ناتيجەسىندە, مەديتسينالىق-سانيتارلىق ال­عاش­­قى كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارت­تىرۋ ءۇشىن تۇرعىندارىنىڭ سانى 50 ادامعا دەيىنگى شاعىن اۋىل­داردا مەديتسينالىق كو­مەك­­تى مەيىرگەر ارناۋلى ءۇي-جاي­­سىز جۇزەگە اسىراتىن بولدى.­ ال كەمىندە 500 تۇرعىنى بار اۋىل­دار­داعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمە­سىندەگى مەديتسينا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ سانى ءبىر ادامنان ءۇش ادام­عا دەيىن كوبەيتىلدى. وتكەن جىلى اۋىلدى جەرلەردە 107 مەديتسينالىق-سانيتارلىق ال­عاش­قى كومەك مەكەمەسى, سونىڭ ىشىندە 22 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 67 مەديتسينالىق پۋنكت, 12 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت, 3 مەديتسينالىق-سانيتارلىق ال­عاشقى كومەك ورتالىعى, 3 ەم­حانا سالىنىپ, پايدالانۋعا بە­رىل­دى. جول جاعدايىنا بايلانىس­تى­ جەتۋ قيىن اۋىلدىق ەلدى مە­كەندەر تۇرعىندارىنا جىلجىمالى مەديتسينالىق ەمحانالار كومەك كورسەتتى. ەكى «جاردەم» جانە «سالاماتتى قازاقستان» مەديتسينالىق پويىزدارى قايتادان ىسكە قوسىلدى. اۋىل تۇرعىندارىن پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر ەنگى­زى­لىپ, دارىگەرلەرگە قارالعان 838 مىڭ اۋىل تۇرعىنىنىڭ 29 مىڭعا جۋى­عىنان جوعارى قان قىسىمى, قانت ديابەتى, بۇيرەك پاتولوگيا­سى بەلگىلەرى انىقتالدى. ولار دارى­گەرلەردىڭ باقىلاۋىنا الىندى. اۋداندىق اۋرۋحانالاردى زاما­ناۋي كومپيۋتەرلىك توموگراف­تار­مەن, رەنتگەن اپپاراتتارىمەن جاراقتاندىرۋ كورسەتكىشى 84 پا­يىزعا جەتكىزىلدى. اۋىل تۇر­عىن­دارىن ءدارى-دارمەكپەن قام­تاما­سىز ەتۋ ماقساتىندا قولدا­نىس­­تاعى زاڭناماعا وزگە­رىس­ ەنگى­زى­­لىپ, مەديتسينالىق ۇيىم­دار­دى­ڭ بازاسىندا قوسىمشا 72 ءدارى­حانا­­ پۋنكتى جانە اۋىلداردا 161 جەكە ءدارىحانا اشىلدى. وسىن­داي­­ يگى ىستەردىڭ جانە وزگە دە ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق شارالار كەشە­نىنىڭ ناتيجەسىندە قازاق­ستان­­دىق­تار­دىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تى­عى العاش رەت 74,4 جاسقا جەتىپ وتىر.

بيىل اتالعان ۇلتتىق جوبا اياسىندا 309 مەديتسينالىق-ساني­تار­­لىق العاشقى كومەك وبەك­تىسىن, ونىڭ ىشىندە 131 مەدي­تسي­نا­لىق­ پۋنكت, 99 فەلدشەرلىك-اكۋ­شە­ر­ىك پۋنكت, 79 دارىگەرلىك امبۋلا­تو­­ريا اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇ­عان قوسا, الماتى وبلىسىنىڭ را­يىم­بەك اۋدانىنداعى نارىن­قول­­ اۋىلى مەن جامبىل اۋدا­نىن­­­داعى ۇزىناعاش اۋىلىندا, جە­تى­سۋ وبلىسىنىڭ كەربۇلاق اۋدا­­نىن­دا­عى­ سارىوزەك اۋىلىندا, قوس­تا­ناي وبلى­سىنىڭ قوستاناي اۋدا­نىن­دا ەمحانالار, ال ماڭعىستاۋ وبلى­­سىنىڭ مۇنايلى اۋدانىندا ورتا­­لىق اۋداندىق اۋرۋحانا سالى­نا­دى.

ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2023-2025 جىل­دار بولىپ بەلگىلەنگەن ۇلت­تىق جوبانىڭ ماقساتى – بار­لىق اۋىلدىق ەلدى مەكەندى مەدي­تسي­نا­لىق­ كومەكپەن قامتىپ, قوسىمشا 1100 مەديتسينا قىزمەتكەرىن جۇ­مىسقا تارتۋ. وسى ماقساتقا رەس­پۋب­­ليكالىق بيۋدجەتتەن­ 217,7 ملرد­­ تەڭگە قارجى ءبولۋ كوز­دەلگەن. بيىل جانە كەلەسى جىلى 655 مەدي­تسي­­نالىق-سانيتارلىق ال­عاش­­­­قى كو­­مەك وبەكتىسى سالىنىپ, پاي­­دا­­­لانۋعا بەرىلەدى, ونىڭ 253-ءى­ – مە­ديتسينالىق پۋنكت, 242-ءسى – فەلد­­­­­­­شەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت, 160-ى – دارىگەرلىك امبۋلاتوريا. سونى­­­مەن قاتار قولدانىستاعى 12 كوپ­­بەيىندى ورتالىق اۋدان­دىق اۋرۋ­حانا جەتىسپەيتىن مەدي­تسي­نا­­لىق جابدىقتارمەن جاراق­تان­­دى­رى­لىپ, ولار ناۋقاستارعا مامان­­دان­دى­رىلعان جانە جوعارى تەحنو­لو­گيا­لىق مەديتسينالىق كو­مەك كور­سەتپەكشى. اۋدان­دىق­­ ورتالىق جيىرما اۋرۋحانا كوپبەيىندى اۋ­دان­دىق ورتا­لىق اۋرۋحانا بولىپ قاي­تا قۇ­رى­لدى. ولاردا – ينسۋلت جانە كار­ديولوگيا ورتالىقتارى, مەدي­تسي­­نالىق وڭالتۋ, تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا, حيرۋرگيا,­ رەاني­ما­­­تسيا جانە قارقىندى تەراپيا بو­لىم­شەلەرى اشىلادى. مۇنداي كوپ­­بەيىندى اۋرۋحانالار كورشىلەس اۋ­دان­­­­داردىڭ اۋماعىندا ورنا­لاسقان ەلدى مەكەن­دەر­دىڭ تۇر­عىن­دارىنا دا قىز­مەت كور­سەتە­تىن­ بو­لادى.

مەملەكەت باسشىسى ءوز جول­­دا­ۋىن­­دا:­ «دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىن­دا­­­ ءبىراز رەفورما­ جۇرگىزىلدى. دە­گەن­­­مەن­ ونىڭ جاعدايى ءالى دە ءماز­ ەمەس. ارينە, جىلدار بويى قور­­­­دالانعان تۇيت­كىلدەر ءبىر مە­­زەت­تە شەشىلمەيدى. سوندىقتان اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردى رەتكە كەلتىرۋگە باسا ءمان بەرگەن ءجون», دەگەنىندەي, اتالعان سالادا وڭ بەتبۇرىس بايقالعانىمەن, ويلانارلىق ماسەلەلەر دە بار. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى «مەديتسينا مەكەمەلەرى ۇسىناتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپا­سىنا جانە قولجەتىمدىلىگىنە تۇر­عىن­داردىڭ قاناعاتتانۋ دەڭ­گەيى» سترا­تەگيالىق كورسەتكىشى ورىندالماي, جوسپارلانعان 69,6 پايىزدىڭ ورنىنا, ءىس جۇزىندە 58,8 پايىزدان اسپاعان. بۇل كورسەتكىش, اسىرەسە ماڭعىستاۋ (52 پايىز), سولتۇستىك قازاقستان (52 پايىز), قىزىلوردا (54 پايىز) وبلىستارىندا تومەن. ال جەدەل مەديتسينالىق جاردەم بريگا­دالارىنىڭ قىز­مەتىنە حالىق­تىڭ 45,7 پايىزى عانا قاناعات­تانۋ­شى­لىق بىلدىرگەن.

وسى ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى – كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماڭىزدى مىندەت. سەبەبى تەك كەيىنگى جىلدارى عانا مەملەكەت تاراپىنان دارىگەر مەن ورتا بۋىن مەديتسينا ماماندىقتارىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ شارالارى ناقتى قولعا الىندى. وتكەن جىلى دارى­گەر­­لەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 30 پا­يىزعا ۇلعايتىلىپ, 416 مىڭ تەڭ­گە بولدى, ورتا بۋىن مەديتسي­نا­ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا جالا­قى­سى­ 20 پايىزعا كوبەيتىلىپ, 208 مىڭ تەڭ­گەنى قۇرادى. بيىل دارىگەرلەردىڭ ورتا­شا جالاقىسى تاعى 30 پايىزعا ءوسىرىلىپ, 531 مىڭ تەڭگەگە, ال ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىكى تاعى 20 پايىزعا ارتتىرىلىپ, 250 مىڭ تەڭگەگە جەتۋگە ءتيىس. سولاي بولا تۇرا, قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكا بو­يىنشا شامامەن 3,9 مىڭ دارىگەر جانە 3,8 مىڭ ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرى جەتىسپەيدى. سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە 1 مىڭداي دارىگەردىڭ, 700-گە جۋىق مەيىرگەر مەن فەلدشەردىڭ ورىندارى ويسىراپ تۇر. وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ 7 مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە 2022-2023 جانە 2023-2024 وقۋ جىلدارىندا 2843 مامان دايارلاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق رەزيدەنتۋرادا بەيىندى مامانداردى دايارلاۋعا بولىنەتىن گرانتتار سانى 2023 جىلى – 1700-گە, 2024 جىلى – 1800-گە, 2025 جى­لى – 2 مىڭعا جەتكىزىلمەكشى. ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن دايار­لاۋ 61 مەديتسينا كوللەدجىندە جۇر­گىزىلىپ, 2022-2024 جىلدار ارا­لى­عىندا 16570 مەيىرگەر مەن 17585 فەل­د­شەر دايارلاناتىن بولادى.

مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى جۋىردا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتات­تارى كوتەردى. ولار ۇكىمەتكە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن­دا مەديتسينالىق ماماندىقتى مەڭ­گەرۋگە بولىنگەن مەملەكەتتىك گرانت مولشەرى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋعا جۇم­سايتىن شى­عى­نىن جاپپايتىنىنا نازار اۋداردى. قازىر بولاشاق دارىگەرلەردىڭ 70 پايىزدان استامى وقيتىن «جالپى مەديتسينا» ماماندىعى بويىنشا باكالاۆريات گرانتىنىڭ قۇنى – 1 ملن تەڭگە. الايدا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءار ستۋدەنتكە بەرىلەتىن ءبىلىمنىڭ وزىندىك قۇنى 2 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. ال گۋمانيتارلىق, زاڭ جانە ەكونو­ميكالىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ارقايسىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 714900-922500 تەڭگە ارالىعىندا گرانت بولىنەدى. شىنتۋايتىندا بولاشاق دارىگەردى وقىتۋ قۇنى زاڭگەردى نەمەسە ەكونوميستى وقىتقانعا قاراعاندا الدەقايدا قىمبات. سەبەبى وقۋ سىنىپتارى مەن ادەبيەتتەردەن بولەك, تەوريالىق جانە پراكتيكالىق داعدىلاردى مەڭگەرۋ ءۇشىن عىلىمي, كلينيكالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق زەرتحانالار, كلينيكالىق بازالار, قىمبات مودەلدەۋ, مەديتسينالىق جابدىقتار قاجەت. مىسالى, ۇلى­­­بري­تانياداعى «Queen Mary University of London» مەديتسينا ۋني­ۆەر­سيتەتىندە وقۋ قۇنى جىلىنا 18000 فۋنت (شامامەن 9 ملن تەڭگە) بول­سا, «City University of London» زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىندە 9250 فۋنت (4,6 ملن تەڭگە) ەكەن. قىتايدىڭ پەكين قالا­سىنداعى استانالىق مەديتسينا ۋني­ۆەر­سيتەتىندە وقۋ قۇنى – 7700 اقش دوللارىن (3,5 ملن تەڭگە), زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىندە – 3700 اقش دول­لارىن (1,7 ملن تەڭگە) قۇرايدى. مىنە, وسىلايشا شەتەلدە مەديتسينا ماماندارىن دايارلاۋ قۇنى باسقا ماماندىقتارمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسە جو­عارى بولىپ شىق­تى. ۇكىمەت ماجى­لىس­مەندەردىڭ ۇسى­نى­سىمەن كەلىسىپ, ستۋدەنتتەردى مەدي­تسي­نالىق ما­مان­­دىقتار بويىنشا وقى­تۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ مولشەرىن ۇل­عاي­تۋ ماسەلەسىن قاراۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇردى.

تاعى ءبىر ءتۇيىندى ماسەلە – اۋىل­دىق اۋدان ورتالىقتارى بولىپ ­سانالاتىن شاعىن قالالاردا ورنالاسقان ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانالار مەن ەمحانالارعا جولدامامەن جۇمىسقا ورنالاساتىن جاس ماماندار «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىنا كىرگىزىلمەگەن. اتال­­عان قالالاردىڭ كوبى قازىر ءوز مار­تەبەسىنە ساي ەمەس ەكەندىگى, تۇر­مىستىق جاعدايىنىڭ اۋىلدان ەش­قان­داي ارتىقشىلىعى جوق­تىعى ەس­كەرىلمەي وتىر. وسىعان بايلانىستى مۇنداي اتى بار دا زاتى جوق قالا­­لارداعى دەن­ساۋ­لىق­ ساقتاۋ ۇيىم­دا­رىندا كادر تۇراق­تا­ماۋ­شى­لىعى تۋىنداپ, ودان اۋىلداردا تۇرا­تىن ناۋقاستار دا زارداپ شەگىپ ءجۇر.

وبلىستىق اكىمدىكتەر مەديتسينا كادرلارىن تارتۋ ماقساتىندا جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاس ماماندارعا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كوتەرمە جار­دەم­اقى تولەيتىنى بەلگىلى. ونىڭ مول­شەرى – ءار ءوڭىردىڭ قارجىلىق مۇم­كىندىگىنە قاراي 1-5 ملن تەڭگە ارا­لىعىندا. سوندىقتان مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتتەرى تۇلەكتەرىنىڭ «كەدەي» وڭىرلەرگە ەمەس, «باي» وڭىرلەرگە بۇيرەكتەرى بۇرىپ تۇراتىنى انىق. مۇنداي «اركىم ءوز كورپەسىنە قاراي كوسىلگەن» ءتاسىل وڭىرلەردىڭ دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىن بىركەلكى دامىتۋعا جاع­داي تۋعىزبايتىنىن ەسكەرسەك, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسى ماسە­لە­گە دە كوڭىل بولگەنى ءجون بولار.