دەموگرافيالىق ءوسىم قۇرىلىسقا دەم بەرسە يگى

سونىمەن قاتار باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ 22,6%-ى عانا ىستىق تاماقپەن قامتىلعان. ال الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان مەكتەپكە دەيىنگى مەكە­مەلەردەگى بالالار اتا-انالارىنىڭ ەسەبى­نەن تاماقتانادى. سونداي-اق 328 مەك­تەپتە تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ بول­ماۋىنان ينتەرنەت جىلدامدىعى تومەن, 16 مەكتەپتە دارەتحانا تەك سىرتتا ورنا­لاسقان. كوللەدجدەردىڭ زەرتحانالارى مەن شەبەر­حانالارىنىڭ 40%-ىن جاڭارتۋ قاجەت.

الەۋمەتتىك جاعدايى ارقى­لى قاي ءوڭىردىڭ بولسىن بەت-بەي­نەسىن كورۋگە بولادى. اتالعان ماسەلەلەردى وبلىس اكىمدىگى بىلەدى, ۇكىمەت حاباردار. پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىندا دا دەپۋتاتتار ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى التاي كولگىنوۆكە ساۋال جولدادى.

دەپۋتاتتىق ساۋالدا اپات­تى جاع­دايداعى مەكتەپتەردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن 50 جىل, 40 جىل جانە 30 جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلىپ, كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن ورتا ءبىلىم بەرۋ ورىندارى­نىڭ ماتەريالدى-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ وزەكتى ەكەنى ايتىلدى. «ەلىمىزدە تۇركىستان وبلىسى – دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى ءوڭىر. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىن­دا وبلىس حالقىنىڭ سانى 2 ملن 119 مىڭنان استى, ونىڭ ىشىندە قالادا – 519 مىڭ, اۋىلدىق جەرلەردە 1 ملن 599 مىڭنان اسا ادام تۇرادى. وتكەن جىلعى 1 قاڭتارمەن سالىستىرعاندا حالىق سانى بيىل 30 مىڭ ادامعا نەمەسە 1,5%-عا وسكەن. 2022 جىلعى قاڭتار-جەل­توقساندا وبلىس بويىنشا 58 117 نارەستە دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسىندا 515 مىڭ 079 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. 2022-2023 جىلعى وقۋ جىلىندا 50 مىڭ بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان. وبلىستاعى 998 مەكتەپتىڭ 907-ءى – مەملەكەتتىك, ولاردىڭ 121-ءى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 51 مەكتەپتىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن, 70 مەكتەپكە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداۋ قا­جەت. وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باس­قارماسى مەن وبلىس اكىمدىگى كۇر­دەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن 121 مەكتەپكە وبلىستىق بيۋدجەت­تەن قارجى بولۋگە مۇمكىندىگى جوق ەكەنىن ايتۋدا», دەلىنگەن دەپۋ­تات­تاردىڭ ساۋالىندا. بۇل ورايدا «Amanat» پارتياسى فراكتسياسى تۇركىستان وبلىسىنداعى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن 51 مەكتەپتى كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكىزۋگە جانە 70 مەك­تەپ­تى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ­گە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قار­جى قاراستىرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسى­نىسى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ قان­داي شەشىم قابىلدايتىنى ازىرگە بەلگىسىز.

جالپى, وزەكتى ماسەلەلەردى شە­­شۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋا­لىن جاقسارتا ءتۇسۋ باعىتىندا وب­لىستا تاعى قانداي جۇمىستار اتقارىلماق؟ وڭىردە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭ­عىرتۋ» جوباسى بويىنشا الداعى ءۇش جىلدا 49 مەديتسينالىق نى­­سان قۇرىلىسى, سونداي-اق 4 اۋدان­­ارالىق, 2 كوپ سالالى اۋرۋ­حانانى جوندەۋ جانە زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتاۋ جوس­پارلانعان. وقۋشى سانى كوپ جانە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن الداعى ءۇش جىل ىشىندە 96 ءبىلىم نىسانىن سالۋ جوسپارلانعان. «جايلى مەكتەپ» باعدارلاماسى اياسىندا 63 مەكتەپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 33 مەكتەپ سالىنادى. سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورى ەسەبىنەن رەسپۋبليكا بويىنشا 72 مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلانسا, ونىڭ 11-ءى تۇركىستان وبلىسىندا بوي كوتەرەدى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىل 33 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا 22,6 ملرد تەڭگە قارالعان. جىل سوڭىنا دەيىن 20 مەكتەپتى پايدا­لانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. ال قالعان 13 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى 2024 جىلعا جوسپارلانعان. ەكى اپاتتى, سونداي-اق 5 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن شەشۋ ماق­ساتىنداعى قۇرىلىس مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023-2025 جىل ارالىعىندا 1000 مەكتەپ سالۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇر­گىزىلىپ جاتىر. قۇرىلىس جۇمىس­تارىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. ال قالعان 7 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە قاتىستى قۇرىلىس جۇمىستارى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2023-2025 جىل­دار ارالىعىندا شەشىمىن تاپسا, 3 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسىن جەكەمەنشىك مەكتەپ سالۋ ارقىلى شەشۋ كوزدەلىپ وتىر.

اۋداندارداعى بىرقاتار مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مىسالى, سارىاعاش اۋدانىنداعى پايدالانۋعا 1984 جىلى بەرىلگەن م.لومونوسوۆ اتىنداعى №3 ورتا مەكتەبىندە ەكى اۋىسىمدا 2 076 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر. وقۋ عيماراتىندا ەلەكتر جۇيەسىنىڭ تو­زىعى جەتكەن, عيماراتتىڭ ىشكى قابىرعالارى, ەدەندەرى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىستى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى ازىرلەنگەنىمەن قۇرىلىسقا قارجى بولىنبەگەن. ال اۋداننىڭ ادامي الەۋەتتى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ عيماراتى 1958 جىلى مەكتەپ-ين­تەرنات رەتىندە پايدالانۋعا بەرىل­گەن ەكەن. جيىرما جىل بۇرىن بولىمگە تاپسىرىلعان. اتالعان عي­ماراتتىڭ توزىعى جەتىپ, اپاتتى دەپ تانىلعان. بولىمدە 80-گە جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان بىلىمگە جاۋاپتى بولىمگە تالاپ­قا ساي عيمارات قاجەت. اۋداندا «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 10 مەكتەپ سالىنباق. ال كەلەس اۋدانىندا اتالعان جوبا اياسىندا 5 مەكتەپ سالىنادى. بيىل 600 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باس­تالىپ, جالپى 3 مەكتەپتىڭ ىرگە­­تاسى قالانباق. قالعان 2 ءبىلىم عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى 2024 جىلى جۇرگىزىلەدى. جالپى, وب­لىستاعى دەموگرافيالىق وسىمگە ساي سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماق­ساتىنداعى مەكتەپ سالۋ ماسە­لە­سىندە «جايلى مەكتەپ» جوباسىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر.

«بۇل – ەرەكشە جوبا. باعىت – ايقىن. زاماناۋي مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىن بارىنشا تەزدەتۋ ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن جەر, ينفرا­قۇرىلىم ماسەلەسى تولىق شە­شىلۋگە ءتيىس. بۇل جوبا ءبىلىم ساپا­سىن ارتتىرۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. جايلى مەكتەپتەردە بالا­لارعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاسالادى. وڭىردە دەموگرافيالىق ءوسىم جوعارى. سوندىقتان ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى», دەدى وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى.

وڭىردە بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2023-2025 جىلدارعا ار­نالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 400 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات بولىنبەك. جالپى, وڭىردە 10 جىل ىشىندە سالىنعان 292 مەك­تەپتىڭ 134-ءى تۇركىستان وبلى­سى قۇرىلعالى بوي كوتەرگەن. جاڭا مودەل ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ءبى­لىم بەرۋ سالاسىن باسقارۋ, بيۋدجەت­تى ءبولۋ فۋنكتسيالارى اۋداندىق دەڭ­گەيدەن وبلىستىق دەڭگەيگە بەرىلگەن ەدى. وسىعان بايلانىس­تى 2021 جىلدان باستاپ مەكتەپ­تەر­دىڭ قۇرىلىسىنا وبلىستىق قۇ­رى­لىس باسقارماسى تاپسىرىس بە­رۋشى بو­لىپ بەكىتىلدى. وبلىس­تىق قۇ­رى­­لىس باسقارماسىنىڭ مالى­مە­تىنشە, وتپەلى كەزەڭدە سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەردى اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرىنەن قا­بىلداۋ بارىسىنىڭ بىرقاتار سەبەپپەن سوزىلۋى قۇرىلىستى ۋاق­تىلى قارجىلاندىرۋعا كەدەر­گىسىن تيگىزگەن. بۇعان قوسا پاندەميا سالدارىنان جانە قۇ­رى­لىس ماتەريالدارىنىڭ با­عاسى وسۋىنە بايلانىستى قۇرى­لىس كومپانيالارىنىڭ جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا قول­دا­نىس­­تاعى زاڭناماعا سايكەس قايتا تۇزە­­تۋدەن وتكىزۋ تۋرالى وتىنىش­تەر ءتۇسىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى­نىڭ باسەڭدەۋىنە اكەلىپ سوقتى. دە­گەن­مەن قيىندىقتارعا قاراماس­تان, قۇرى­لىس جۇمىستارىن توقتات­پ­اۋ ار­قىلى بەكىتىلگەن مەجە 2021-2022 جىل­دارى ورىندالعان.

بۇگىندە وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلىسى توقتاپ تۇرعان ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ماسەلەلەرى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان. جوسىقسىز مەر­دىگەرلەر ءتىزىمى جاساقتالدى. بيىلعا وتپەلى 33 مەكتەپتىڭ 17-ءسى بويىنشا مەردىگەر كومپانيالار تاراپىنان 2017, 2018, 2019 جىلى ازىرلەنگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جاتتاماعا قولدانىستاعى زاڭ­ناماعا سايكەس قايتا تۇزەتۋدەن وت­كىزۋ تۋرالى وتىنىشتەرى كەلىپ تۇس­كەن. جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تامالارداعى باعانى 2023 جىلعى باعامەن سالىستىرعاندا 2017 جىل­عى جوبالار 130 پايىزعا, 2018 جىل­عى جوبالار – 80 پايىزعا, 2019 جىلعى جوبالار 50 پايىزعا وسكەنى انىقتالىپ وتىر. بۇگىندە پروبلەمالىق 17 مەكتەپتىڭ ۇشەۋى, بۇعان قوسا ورداباسى اۋدا­نىنداعى 600 ورىندىق جا­نە 300 ورىندىق, ماقتاارال اۋدا­نىنداعى 200 ورىندىق 2 مەكتەپ بويىنشا كەلىسىمشارت تالاپتارى ساقتالماۋىنا بايلانىس­تى مەردىگەر مەكەمەلەرىمەن كەلىسىمشارت بۇزىلىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جوسىقسىز قاتىسۋشى دەپ تانۋ تۋرالى سوتقا بەرىلگەن. قالعان 10 مەكتەپ بويىنشا قۇرى­لىس جۇمىستارى باسەڭدەگەن نەمەسە كەلىسىمشارت تالاپتارى ساق­تالماعان جاعدايدا زاڭ اياسىندا ءتيىستى ءىس-شارا قولدانىلادى.

تۇركىستان وبلىسى