«اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ, مىسقىلداپ شىعادى» دەگەن قازاق دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن ءاۋ باستا-اق جاقسى بىلگەن. الدا-جالدا باسىمىز اۋىرىپ, بالتىرىمىز سىزداعان ساتتە اق حالاتتى جاندارعا قاراي جۇگىرەتىنىمىز انىق. بارىمىزگە جان كەرەك. اسىرەسە, ەل قورعانى اسكەري سالا ماماندارى مەن جاۋىنگەرلەردىڭ دەنساۋلىعى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى. 12 مامىر – الەم بويىنشا مەدبيكەلەر كۇنى ەكەن. اتاۋلى داتاعا وراي 6636 اسكەري ءبولىمىنىڭ مەبيكەلەرىنە بارىپ, تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتتىق.
مەدبيكەلەر كۇنىن بەلگىلەۋ تۋرالى ماسەلە العاش رەت 1953 جىلى جاھاندىق دەڭگەيدە كوتەرىلگەن. تەك 12 جىل وتكەن سوڭ دۇنيەجۇزى بويىنشا مەدبيكەلەر كۇنى رەسمي تۇردە بەكىتىلدى. 1974 جىلى مەدبيكەلەردىڭ حالىقارالىق كەڭەسى اتالعان مەرەكەنى مامىردىڭ 12-ءسى كۇنى تويلاۋدى ۇسىندى. سەبەبى, ءدال وسى كۇنى مەدبيكەلەر قىزمەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى فلورەنس نايتينگەيل ومىرگە كەلگەن. ول XX عاسىردىڭ باسىندا انگليانىڭ مەديتسيناسىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, مەدبيكەلەر قىزمەتىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپ بولعان. سول كەزەڭنەن بەرى مەدبيكەلەر وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ادال اتقارىپ كەلەدى. سولاردىڭ اراسىندا ۇلتتىق ۇلان ساپىندا قىزمەت ەتەتىن اق حالاتتى ابزال جاندار دا بار.
«مەديتسينا سالاسىنا جولداسىمنىڭ باعىت-باعدار بەرۋىمەن, قولداۋىمەن جانە كەڭەسىمەن كەلدىم دەپ ايتا الامىن. ول كىسى دە نەگىزىنەن وسى اسكەري قىزمەتتە جۇرگەن ازامات. سونىسىمەن دە مەديتسيناعا ءارى اسكەري ومىرگە كەلۋىمە ىقپال ەتتى. جالپى ءوزىمنىڭ انام دا مەدبيكە بولىپ جۇمىس ىستەگەن. بىراق بۇل سالادا كوپ تۇراقتاعان جوق. 5 جىل ەڭبەك ەتكەن سوڭ, جەكە كاسىپكەرلىككە بەت بۇردى. ال مەن بولسام 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا شىمكەنتتەگى «اۆيتسەننا» مەديتسينالىق كوللەدجىندە ءبىلىم الدىم», دەدى ءوزىن اسەليا تاڭىربەرگەنوۆا دەپ تانىستىرعان ەفرەيتور.
2020 جىلدان بەرى 6636 اسكەري بولىمىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن اسەليا جاقسىبەكقىزى مەدبيكەلەردىڭ دارىگەر بەكىتكەن نۇسقاما بويىنشا عانا جۇمىس ىستەيتىنىن ءارى ولارعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. مىسالى, ءار ناۋقاسقا بەلگىلەنگەن ءدارىسىن بەرۋ, ەكپە سالۋ, سيستەما قويۋ سەكىلدى جۇمىستار مەدبيكەنىڭ باستى شارۋالارىنا جاتادى. بۇعان جاراقاتپەن كەلگەن ادامنىڭ جارالى تۇسىن زالالسىزداندىرعاننان كەيىنگى تانۋ پروتسەستەرىن دە قوسۋعا بولادى.
«ەلورداعا كەلمەس بۇرىن سەمەي قالاسىنداعى اسكەري بولىمدە جۇمىس ىستەگەنمىن. ەڭبەك جولىم سول جەردەن باستالدى. كەيىن وتاعاسى جۇمىس ورنىن اۋىستىرعان سوڭ, مەنىڭ دە ومىرىمدە وزگەرىس بولدى. وسىلايشا, وسى جەردە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك تۋدى. باقىتىما وراي, مۇندا دا جانى جايساڭ ماماندارمەن ارىپتەس بولدىم. بۇگىندە ءبىر-بىرىمىزبەن بىرلىگى جاراسقان, بىلىكتى ۇجىمداردىڭ ءبىرىمىز دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. باسشىلىق قۇرام اركەز قولداپ, بىلمەگەنىمىزدى ايتىپ, كوپ دۇنيەنى ۇيرەتتى», دەيدى مەدبيكە اسەليا.
ىزگىلىك جولىندا جۇرگەن جانداردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن قۇرمەتكە لايىق. سوندىقتان دا ادام جانىنا اراشاشى دارىگەرلەردىڭ, فەلدشەرلەردىڭ جانە مەدبيكەلەردىڭ مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزى زور. سونىڭ ىشىندە اسكەري سالادا جۇرگەندەرىنە جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىر. ويتكەنى ولار گيپپوكرات الدىنداعى انتىنان بولەك, وتان الدىنداعى انتقا دا ادالدىق تانىتۋى ءتيىس. قاتارداعى مەدبيكەلەرىمىز بەيبىت كۇننىڭ تىنىشى كەتەر بولسا, ەل مەن جەردى قورعايتىن ەرلەرىمىزدىڭ قامقورشى پەرىشتەسىنە اينالادى. ولار ءوز مىندەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ, قارۋ قولدانۋدى, اسكەري ەرەجەلەر مەن جارعىلاردى جاقسى بىلەدى. اسكەري مەدبيكە اسەليا جاقسىبەكقىزىنىڭ ەڭبەگىن 6636 اسكەري ءبولىمىنىڭ مەديتسينالىق پۋنكت باستىعى دا جوعارى باعالاپ وتىر.
«اسكەردە ماماندار ەر نە ايەل دەپ بولىنبەيدى. ءبىزدىڭ جۇمىسقا كۇننىڭ سۋىعى دا, ىستىعى دا كەدەرگى ەمەس. مىنە, وسىنىڭ بارىنە ابدەن توسەلگەن مامانداردىڭ ءبىرى – اسەليا جاقسىبەكقىزى. ول قىزمەت بارىسىندا ۇقىپتى. باتىل شەشىم قابىلداي بىلەدى. ول كۇندىز دە, تۇندە دە اسكەري قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ مەدبيكەلەر كۇندەلىكتى جۇمىس بارىسىندا پوليگوندارعا بارىپ, اتۋ جاتتىعۋلارىنا دا قاتىسادى. ءتۇرلى ءىس-شارالار ءبىزدىڭ قاتىسۋىمىزسىز وتپەيدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ساربازدار مەن ساردارلاردىڭ مەديتسينالىق تۇرعىداعى قاۋىپسىزدىكتەرىنە ءبىز جاۋاپتىمىز. جەكە قۇرام قايدا بولسا, ءبىز دە سول جەردەن تابىلامىز. قىزمەتكەرلەرىمىز مۇنداي جاعدايلارعا اركەز دايىن», دەدى مەديتسينالىق پۋنكت باستىعى كاپيتان جەڭىس بازارباەۆ.
اسكەري بولىمدەگى مەدبيكەلەردىڭ ايتۋىنشا, اسكەري قىزمەتشىلەر اۋا-رايىنىڭ كۇرت سۋى كەزىندە كوبىرەك شاعىم ايتىپ كەلەدى. اسىرەسە جوعارعى تىنىس جولدارىنىڭ اۋرۋلارى ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. مۇندايدا ابزال جاندار قابىلداۋىنا كەلگەن ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ, دارىگەرگە دەيىنگى پروتسەدۋرالاردى ورىنداي الادى. ءارى قاراي مامانداندىرىلعان ەم-دوم كورسەتىلەدى. وسى ارالىقتاعى العاشقى مەديتسينالىق كومەك مەدبيكەلەر ارقىلى جاسالادى. ءبىز بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزبەن سويلەسىپ بولعان ساتتە ءوزىن جايسىز سەزىنگەن قاتارداعى جاۋىنگەردىڭ ءبىرى تەكسەرىلۋگە كەلدى. مەدبيكەنىڭ قولىنداعى قۇرال ساربازدىڭ قىزۋى 37 گرادۋستان اسقانىن انىقتادى. ەفرەيتور اسەليا بۇل جاعدايدىڭ الاڭداتارلىق ەكەنىن ايتتى. ارنايى ەم-دومنان سوڭ, بىرنەشە مينۋتتان كەيىن ناۋقاستىڭ دەنە قىزۋى قايتا ولشەنەدى. ماماندار سودان سوڭ ناقتى ءبىر ۇيعارىمعا كەلۋگە ءتيىس...
وسى مەزەتتە ءبىز ولاردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەس ءۇشىن قوشتاسىپ, قىزمەتتەرىنە ساتتىلىك تىلەدىك.
ايتا كەتەيىك, بۇگىندە قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرىندە 188 مىڭنان استام, اۋىلدا 54 مىڭنان استام, باستاپقى بۋىن دەڭگەيىندە 65 مىڭ ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەيدى.
قاتارداعى جانبولات كەنجەعۇل