ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن اۋىل سانالاتىن قارابۇلاق تۇرعىندارى ەلدى مەكەن ماڭايىنداعى سارقىندى سۋ جينالاتىن ورىنداردان مەزى بولىپ وتىر. اشىق جاتقان قالدىق سۋدىڭ ءيىسى قولقانى قاباتىنى ازداي, بورسىعانى بىلاي, باۋ-باقشانى سۋاراتىن ارىققا دا قۇيىلىپ جاتىر. تۇرعىندار قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرىپ جاتقان كولشىكتەرگە قاتىستى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كوپ ۋاقىتتان بەرى ناقتى شارا قولدانباي وتىرعانىنا نارازى.
سايرام اۋدانى قارابۇلاق اۋىلىنىڭ ىرگەسىندە مالدىڭ قانى قۇيىلاتىن جانە شايىندى سۋلار جينالاتىن وسىنداي 8 جاساندى كولشىك بار ەكەن. مال شارۋاشىلىعى بويىنشا وبلىستا ەڭ كوپ بورداقىلاۋ الاڭى وسى قارابۇلاقتا. سونىمەن قاتار ۇيلەرىندە 40-50 ءىرى قارانى بورداقىلايتىن جەكە كاسىپكەرلەر دە جەتەرلىك. جەرگىلىكتى حالىق بۇل سۋلاردىڭ مال سوياتىن ورىندار مەن اۋرۋحانالاردان, ءتۇرلى مەكەمەلەر مەن كوپقاباتتى ۇيلەردەن جينالاتىنىن ايتادى. كولشىكتەردەن اققان سۋ ەگىستىك القاپتارعا جايىلسا, قولقانى قاباتىن ءيىس بۇكىل اۋىلعا تارايدى. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, سارقىندى سۋ جينالعان بۇل ورىننىڭ قىزىل تۇسكە بويالعانىنا كەمى بەس جىلداي بولىپتى. ارناسىنان اسقان كول سۋى ەگىس القابىنا قاراي اعىپ جاتىر. وعان قوسا جايىلىپ جۇرگەن مال دا ىشەدى. «وسى ماڭايعا سۋ ءسىڭىپ جاتقاندىقتان, بۇلاقتان دا قىپ-قىزىل سۋ شىعىپ جاتىر. اۋىل تۇتىناتىن اۋىز سۋعا بارىپ قوسىلادى. جەل تۇرسا ساسىق كولدەن دەمالۋ مۇمكىن ەمەس. مۇنداعى جۇرت قالدىق سۋدان دەنساۋلىققا زيان كەلە مە دەپ الاڭدايدى. ال قان سۋىمەن سۋارىلعان كوكونىستەر جان-جاققا ساۋدالانىپ جاتىر. بۇل ماسەلەدەن جەرگىلىكتى بيلىك حاباردار. بىراق ولاردان قايىر جوق», دەيدى قارابۇلاق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى شۋحرات راحمانقۇلوۆ. اۋداننىڭ كوممۋنالدىق سالاعا جاۋاپتى ماماندارى قاندى مال سوياتىن تۇرعىندار وزدەرى تۇندەلەتىپ توگىپ كەتەتىنىن ايتادى. بىرقاتارىنا پوليتسيا ايىپپۇل سالعانىمەن, ازىرگە توقتام بولماي تۇر ەكەن. «قاندى اكەلىپ توگەدى. ول كادىمگى ىستىق قان. ول جەرگە توككەننەن كەيىن كادىمگى تسەللوفان كلەنكا سياقتى قالىپ قالادى جەردىڭ استىنا. سودان جەرگە سۋ سىڭبەيدى», دەيدى سايرام اۋداندىق تۇكش ءبولىمىنىڭ باسشىسى بايمىرزا بەيسەنباەۆ. ال ءوڭىر ەكولوگتارى تۇرعىنداردان ارىز-شاعىم تۇسپەگەنىن, ونسىز تەكسەرۋ زاڭسىز ەكەنىن ايتادى. «ماسەلە بويىنشا تولىقتاي ارىز-شاعىمدار تۇسكەن جاعدايدا ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە الامىز. جانە دە كاسىپكەردىڭ جۇمىسىن سوتقا بەرىپ توقتاتۋعا دەيىن بارا الامىز», دەيدى ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ باس مامانى قازىباي شورا. ماماندار كارىز سۋى قۇيىلاتىن ورىندى كوشىرۋگە قاراجات تا, مۇمكىندىك تە جوق ەكەنىن ايتۋدا. ياعني بۇگىندە بۇل ماسەلەنىڭ ناقتى قاشان شەشىلەتىنىن ەشكىم ءدوپ باسا ايتا المايدى. ال سارقىندى سۋلاردى سۇزگىدەن وتكىزەتىن ورتالىق سالۋعا قىرۋار قارجى بولىنگەنىمەن, ول ورتالىقتىڭ جۇمىسى ءالى ىسكە قوسىلماعان. «مال سوياتىن مەكەمەلەر قاندى ارنايى ورتالىققا اپارىپ توگۋ كەرەك. ول جەرگە وتكىزگەندە كولىككە اقى تولەيدى. ال ولار باسسەيندەرگە رۇقساتسىز ءارى تەگىن توگىپ وتىرعان. سالدارىنان قان ارالاس سۋ جايىلىپ كەتكەن», دەيدى سايرام اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
سايرام اۋدانى اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, وسى ماسەلە بويىنشا اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ماديار ورازاليەۆ جاۋاپتى مەكەمە باسشىلارىمەن بىرگە قارابۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنە بارىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسكەن. كەزدەسۋ بارىسىندا «سايرام اۋدانى اقسۋكەنت اۋىلىنىڭ تازارتقىش يماراتتارىن قايتا قۇرۋ» نىسانىنىڭ ءمان-جايىن جانە ونىڭ سىرتقى اۋماقتارىندا سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاۋ, ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىندا مال سويۋ ورىندارىنان شىعاتىن قاندى توگىپ, سونداي-اق مال ولەكسەلەرىن تاستاۋعا رۇقسات ەتىلمەيتىنى تۇسىندىرىلگەن. وسىعان بايلانىستى اتالعان ماسەلەنى قاداعالاۋ ءۇشىن اۋداندىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اۋدان اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا شۇڭقىردىڭ اينالاسىنا بەلگىسىز ازاماتتاردىڭ قان توگىپ, مال قالدىقتارىن تاستاۋ سەكىلدى جاساپ تۇرعان ارەكەتتەرىن ۇيالى بايلانىس ارقىلى بەينەتۇسىرىلىمگە ءتۇسىرىپ, قۇزىرلى ورگاندارعا جولداۋعا قۇقىلى ەكەندەرى دە ەسكەرتىلىپتى. اۋدان اكىمدىگىنىڭ دەرەگىنشە, 2016 جىلى كونكۋرس ناتيجەسىمەن «حمسۋ شىمكەنتمەليوراتسيا» جشس-ى انىقتالىپ, قۇنى 791,7 ملن تەڭگەگە كەلىسىمشارت جاسالعان. ال 2018 جىلى نىساننىڭ جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتاماسىندا كورسەتىلگەن قۇنى 531,8 ملن تەڭگە تۇراتىن تازارتۋ قۇرىلعىلارىن مەردىگەر مەكەمە كەلىسىمسىز اۋىستىرعان. كەلىسىمشارت بويىنشا بيۋدجەت قارجىسىنىڭ 95%-ى يگەرىلگەن, ال 2021 جىلعا 39,6 ملن تەڭگە كولەمىندە بولىنگەن قارجى يگەرىلمەگەن. «سايرام اۋدانى اقسۋكەنت اۋىلىنىڭ تازارتقىش يماراتتارىن قايتا قۇرۋ» نىسانى 2017 جىلى مەردىگەر مەكەمە «حمسۋ شىمكەنتمەليوراتسيا» جشس-ى تاراپىنان باستالىپ, 2019 جىلى اياقتالعان. الايدا قۇرىلىس بارىسىندا جوباعا وزگەرىستەر ەنۋىنە بايلانىستى نىسان قۇرىلىسىنىڭ زاڭدىلىعىن انىقتاۋ ءۇشىن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وبلىستىق ەكونوميكالىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا 7 رەت ەكى جاقتى تاراپتان سوتتا قارالىپ, قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان 2 رەت ءىس قوزعالىپ, قىسقارتىلعان. ناقتى ايتقاندا, اتالعان نىسان بويىنشا تاپسىرىس بەرۋشى مەن مەردىگەر مەكەمە اراسىندا سوت پروتسەدۋرالارىنىڭ 2018-2022 جىلدارى 5 جىلعا سوزىلۋىنا بايلانىستى, نىسان اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-شارۋاشىلىعى, اۆتوموبيل جولدارى جانە جولاۋشىلار كولىگى بولىمىنە قابىلدانباعان. تۇركىستان وبلىسى سوتىنىڭ بيىل 23 اقپانداعى ۇيعارىمىنا سايكەس, مەردىگەر مەكەمەگە بيىلدىڭ 31 مامىرىنا دەيىن نىساندا ورنالاسقان قۇرىلعىنى ىسكە قوسىپ, تاپسىرۋعا مىندەتتەدى», دەلىنگەن اكىمدىك حابارلاماسىندا.
بۇگىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى اۋداننىڭ ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسىپ 3 مەحانيكالاندىرىلعان تەحنيكامەن نىساننىڭ ءسۇزۋ الاڭدارىن كەڭەيتىپ, تەرەڭدەتۋدە ەكەن. سونداي-اق اۋدان اكىمدىگى پوليتسيا باسسەيندەردى قاداعالاۋعا العانىن, مال قانىن توگەتىندەرگە قاتاڭ شارا قولدانىلاتىنىن حابارلادى. ال وبلىستاعى ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا كىنالىلەرگە ايىپپۇل سالىنادى.
تۇركىستان وبلىسى