التى ءتىل بىلەتىن ماجار قىزىنا قوڭىراۋ شالىپ, ارينە, قازاقشا سويلەستىك. «تۇمارشا دەي بەرىڭىز – بۇل ەسىمىم بوگلاركانىڭ قازاقشا اۋدارماسى. وڭايشا اپاي ماعان تۇمارشا دەگەن قازاقشا ەسىم بەرگەن», دەدى ماجارستان استاناسى بۋداپەشت قالاسىنىڭ تۋماسى. تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيتىن ماجار قىزى بوگلاركا فەحەر بۇگىندە ونەرىمەن, بىلىمىمەن قازاق ەلىنە تانىلىپ ۇلگەردى.
بىرنەشە اسپاپتا ويناۋمەن قاتار ءان جازاتىن بوگلاركا قوبىزعا ارناپ «دالا سىرى» اتتى كۇي شىعارعان. ونەرلى ارۋدىڭ ودان بولەك ماجار تىلىندە بىرنەشە جەكە تۋىندىسى بار. ال قازاق ۇلتتىق اسپاپتارىندا جيىرماعا جۋىق كۇيدى ەركىن ويناي الادى. التى جاسىنان باستاپ, مۋزىكا مەكتەبىندە ون ەكى جىل بويى ۆيولونچەلدە ويناۋدى مەڭگەرگەن. كەيىن قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپابى – قوبىزدى ءوز بەتىمەن ۇيرەنە باستايدى. «قوبىزعا قىزىعۋشىلىق مەنىڭ ومىرىمە كەنەتتەن كەلدى دەسەم بولادى. ماجارستاندا داۋىلپازبەن ءان ايتاتىن «Regélő Fehér Táltos dobcsapat» اتتى توپ بار. ولار تۋعان جەر, اتا-بابا مۇراسى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار تۋرالى ءان شىرقايدى. مەن دە سول توپپەن بىرگە ونەر كورسەتتىم. ءبىر كۇنى توپقا الدەبىرەۋلەر قوبىز سىيلاعان ەكەن. توپ مۇشەلەرى ماعان سول اسپاپتى تارتىپ كورۋدى ۇسىندى. كەيىن بۇل اسپاپتى قاتتى ۇناتقانىم سونشالىق, وزىمە ارنايى ءبىر قوبىز جاساتىپ الدىم. العاشىندا ينتەرنەتتەن قوبىز تارتىپ وتىرعان ونەرپازداردىڭ بەينەتۇسىرىلىمدەرىن ىزدەدىم. سونىڭ ىشىندە «تۇران» ءانسامبلى مۇشەلەرىنىڭ ويناعانىن تالاي رەت تىڭدادىم. سوسىن 2021 جىلدان باستاپ «تۇران» ءانسامبلىنىڭ قوبىزشىسى ماقسات مەدەۋبەكتەن ونلاين ساباق الا باستادىم», دەيدى تۇمارشا-بوگلاركا. قوبىز تۋرالى كوپ ىزدەندى. «مۋزىكا ەنتسيكلوپەدياسىن» اقتارىپ, قوبىزدىڭ سكريپكادان بۇرىن VIII-IX عاسىردا پايدا بولعانىن, قورقىت بابانىڭ اتىمەن بايلانىستى ەكەنىنەن حاباردار بولدى.
ماجارستانعا 2014 جىلى كەلىپ, كونتسەرت قويعان «تۇران» ەتنوفولكلورلىق ءانسامبلى جاس قىزدى ەرەكشە اسەرگە بولەگەن. سول ءبىر اسەرلى كەشتەن كەيىن تۇمارشا قازاقتىڭ مۋزىكاسىنا, تىلىنە, مادەنيەتىنە قىزىعادى.
«عالامتوردان قازاق ءالىپبيىن ۇيرەنە باستادىم. ول كەزدە ماجار تىلىنە اۋدارىلعان ءالىپبيدىڭ نۇسقاسى بولعان جوق. كوپ ءارىپتى ۇيرەنۋدە قيىندىق بولعان جوق. بىراق قازاق ءتىلىنىڭ ق, ع, ۇ, ءۇ سەكىلدى دىبىستارىن «تۇران» ءانسامبلىنىڭ ورىنداۋىنداعى اندەردىڭ ءماتىنىن جاتتاۋ, مۇقيات زەردەلەۋ ارقىلى ۇيرەندىم. سوسىن بەلگىلى ماجار عالىمى, تۇركولوگ, شىعىستانۋشى يشتۆان قوڭىر ماندوكيدىڭ جارى اتىراۋلىق وڭايشا اپايدىڭ قازاق ءتىلى كۋرسىنا ءۇش جىل قاتىستىم. ءار جىلدا ون التى اپتا كولەمىندە ساباق جۇرگىزىلەتىن. ساباق سانى از بولسا دا, كوپ نارسە ۇيرەندىم. وڭايشا اپايدان قازاق ءتىلى, مادەنيەتى, سالت-داستۇرلەرى, مەنتاليتەتى تۋرالى كوپ دەرەك ءبىلدىم», دەيدى ءتىلدى قالاي مەڭگەرگەنىن ەسكە العان ماجار قىزى. – ماجار مەن قازاق ءتىلىنىڭ لوگيكالىق قۇرىلىمى ۇقسايدى. يشتۆان قوڭىر ماندوكي ەكى تىلگە ورتاق بەس مىڭعا جۋىق ءسوز بارىن ايتقان. الما, انا, ساقال, بالتا, كىشى سەكىلدى سوزدەر بىزدە دە بار. ماجارستاندا ءبىز تەك ماجارشا سويلەيمىز. سوندىقتان مەن الەمنىڭ بارلىق ەلى ءوز انا تىلىندە سويلەيدى دەپ ويلادىم. الايدا قازاقستاندا انا ءتىلىن بىلمەيتىن, ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ بارىن بىلگەن كەزدە تاڭعالدىم. تۇركىستان تۇرعىندارىنىڭ تازا قازاقشا سويلەيتىنىنە, ماجارستاننان كەلگەن بويدا وسىنداي ورتاعا تۇسكەنىمە وتە ريزامىن. كيەلى تۇركىستاندا تۇرعان ءتورت جىلدا وتە مەيىرىمدى ادامدارمەن كەزدەستىم. جاقسى دوستار تاپتىم».
ىلگەرىدە قازاقستانعا شەكتى اسپاپتا ورىنداۋشىلار اراسىنداعى حالىقارالىق بايقاۋلارعا ءۇش جىل قاتارىنان قاتىسقان بوگلاركا فەحەر تۇركىستاندا جوعارى ءبىلىم الۋدى ۇيعارىپتى. ماجارستاننىڭ باچ-كيشكۋن دەگەن وڭىرىندە ورنالاسقان لاكيتەلەك حالىق ينستيتۋتىندا جىل سايىن جازدا قازاق مادەنيەتىنە باۋليتىن ءبىر اپتالىق لاگەر ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. ماجار جاستارى اراسىندا الەم تىلدەرى مەن مادەنيەتىن زەردەلەۋگە ارنالعان لاكيتەلەك حالىق ينستيتۋتىنىڭ بىرەگەي جوباسى تانىمالدىلىققا يە ەكەنىن ايتا كەتەلىك. بوگلاركانى قازاقشاعا ۇيرەتكەن وڭايشا اپايى جىل سايىن سوندا بارىپ, ساباق بەرەدى. سول جولى قازاقستاننان كەلگەن دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن مانشۇك مۇحامەتقالي بوگلاركانىڭ قازاق مادەنيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن بايقاعان. ءسويتىپ, وعان قازاقستاندا ءبىلىم الۋعا كەڭەس بەرگەن, كومەكتەسەتىنىن ايتقان. وسىلايشا, وڭايشا اپايى ەكەۋى تۇركىستانعا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋعا كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سپورت جانە ونەر فاكۋلتەتىنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكا ماماندىعىنا 2019 جىلى وقۋعا تۇسكەن. ءبىر جىل دايىندىق كۋرسىندا وقىپ, قازاق, تۇرىك تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن. ۇستازى ەراسىل قاۋمباەۆتان دومبىرا ۇيرەنىپ, «تۇراننىڭ» قوبىزشىسى ماقسات مەدەۋبەكتىڭ ونلاين ساباعىنا قاتىسىپ جۇرگەن تۇمارشا-بوگلاركا قازاقتىڭ ناقىشىن, ويۋ-ورنەكتەرىن ەرەكشە ۇناتاتىنىن, قازاق پەن ماجارلاردىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى ۇقساس ەكەنىن ايتادى. «قازاقتار اتا-بابالارىنان قالعان مۇرانى قاتتى قۇرمەتتەيدى. بايقاپ قاراسام, ءبىزدىڭ ويۋ-ورنەكتەرىمىز دە قاتتى ۇقساس ەكەن. ماجارلاردىڭ ويۋ-ورنەكتەرىن ءجىتى زەرتتەگەن عالىم حۋسكا يوجەفتىڭ ەڭبەكتەرىن وقىسام, ماجارستان جەرىندە جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبالار ناتيجەسىندە تابىلعان ويۋ-ورنەكتەر قازاقتاردىكىنە قاتتى ۇقسايدى. قازاقتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىنىڭ سيمۆوليكاسى ماعان قاتتى ۇنايدى. جەتى اتاسىن, ءتۇپ-تامىرىن ءبىلۋى كەرەك دەگەن تاربيەلىك داستۇرگە دە قىزىعامىن. سوسىن ناۋرىزكوجەنىڭ جەتى ءتۇرلى تاعامنان جاسالاتىنى تاڭعالدىرادى. جەتى شەلپەك تاراتۋ ءداستۇرىنىڭ دە وزىندىك ءمانى بار. سونداي شەلپەكتى ماجارلار دا پىسىرەدى. بىراق ۇستىنە قايماق, ىرىمشىك, سارىمساقتىڭ مايىن جاعادى», دەيدى تۇمارشا-بوگلاركا.
ءار وقۋ سەمەسترىنىڭ سوڭىندا ەلىنە اسىعاتىن تۇمارشا قازاقستانعا تەك وقۋ ءۇشىن كەلگەنىن, مۇندا قالۋ جوسپارىندا جوقتىعىن دا جاسىرمادى. قازاق مادەنيەتىنە ەرەكشە قىزىقسا دا, تۋعان ەلىنەن باسقا ەش ەلدە ۇزاق تۇرا المايتىنىن ايتقان ماجار قىزى الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا نەمەسە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. تابيعاتى كەرەمەت الماتىدا تۇرعىسى, قوبىز تارتۋدى تەرەڭ مەڭگەرگىسى كەلەدى. «مەنى ىزدەگەنىڭىزگە راحمەت!», دەدى ماجار قىزى قوشتاساردا.
تۇركىستان وبلىسى