ماقتا ماسەلەسى وڭتۇستىك وڭىردەگى داۋعا سەبەپ بولىپ وتىر

وتكەن جىلى تۇركىستان وبلىسىندا ماقتا داقىلى 126,3 مىڭ گەكتارعا ەگى­لىپ, 361,8 مىڭ توننا ءونىم جينالدى. وب­لىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل ماق­تا داقىلىنىڭ ەگىس كولەمىن 14,9 مىڭ گەك­تارعا كەمىتىپ, 111,4 مىڭ گەكتارعا ەگۋ جوس­پارلانعان. جىل سايىن وڭىردە 300 مىڭ توننادان استام ماقتا وندىرىلەدى, 22 ماقتا وڭدەۋ زاۋىتىندا 25 مىڭ شارۋا جۇمىس­پەن قامتىلعان. وڭىردە ماقتانى تەرەڭ وڭدەيتىن ەكى عانا كاسىپورىن بار. بىراق ولاردىڭ قۋاتتىلىعى وڭىردە وندىرىلە­تىن شيكىزاتتىڭ تەك 15%-ىن عانا وڭدەۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. ونى ساتۋ قۇنى الەمدىك نارىقتاعى ماقتا تالشىعىنىڭ باعاسىنا تىكەلەي بايلا­نىستى بولعاندىقتان, الەمدە ماقتا ونىم­دەرىن ارتىق وندىرگەن كەزدە ساتۋ ­باعا­سى كۇرت تومەندەيدى.

وڭىرگە جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, ماق­تا زاۋىتتارىنىڭ باسشىلارىمەن, شارۋالارمەن كەزدەسۋىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمان­عارين ماقتا كلاس­تەرىن دامىتۋ ماقسا­تىندا ءشيتتى ماقتانى ساتۋدان بولەك, ماقتا تالشىعىن تەرەڭ قاي­تا وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايتقان-تىن. بۇل ورايدا «Turkistan» يندۋستريالدى ايما­عىندا جەڭىل ونەركاسىپ جەتەكشى سا­لاعا اينالماق. وبلىس اكىمى دارحان ساتى­­بالدى وزبەكستاننىڭ «Global Textile Group» كومپانياسى توبىنىڭ جەتەكشىسى مۋزاففار رازاكوۆتى قابىلداپ, ماقتا شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ, ماقتا ءشيتىنىڭ ساپا­سىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلا­دى. ناتيجەسىندە, ماقتاارال اۋدانىندا 2 مىڭ­نان استام ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنى­مەن قامتيتىن 5 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قو­سىل­ماق. ول ءۇشىن 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان «Global textile. Turkistan» جوباسى دايىندالعان. قۇنى 45 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن جوبا اياسىندا لوگيستيكا حابى, ماقتانى باستاپقى وڭدەۋ زاۋىتى, تريكوتاج ماقتا فابريكاسى, ماتا بوياۋ فابريكاسى جانە تىگىن فابريكالارى ىسكە قوسىلاتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا اۋدان اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ ساپاسىنا كەپىلدىك بەرىلگەن ماقتا تۇقىمىن شارۋالارعا تاراتۋ, ول ءۇشىن زاڭ اياسىندا قاجەتتى كەلى­سىمشارتتار جاساۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلۋدە. بيىلدىڭ وزىندە اتالعان كوم­پانيا ماقتاارال اۋدانىندا 2-3 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەرگە وزبەكستاندىق «سۇل­تان» جانە «نامانگان» تۇقىم سورتتارىن جەتكىزۋدى جانە كۇزگە قاراي اتالعان سورتتاردىڭ ماقتا تالشىعىن ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ءيا, ماقتا كلاستەرىن دامىتۋ باعى­تىن­دا اتقارىلىپ جاتقان ءىس از ەمەس. دە­گەن­مەن شە­شىمىن كۇتكەن ماسەلەلەر دە جە­تەرلىك. مىسالى, جۋىردا جەتىساي, ماق­تا­­ارال اۋداندارىنىڭ ماقتا ءوندىرۋشى كاسىپكەر­لەرى جانە شارۋالارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلە­رىنە قاتىستى ءماجىلىس دەپۋتاتى قايرات بالابيەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارينگە دەپۋتات­تىق ساۋال جول­دادى. ميلليوننان استام تۇرعىننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى ماقتا ونىمدەرىنە تىكەلەي بايلانىستى جانە ماقتا ءوسىرۋ شارۋلاردىڭ نەگىزگى تابىس كوزى بولىپ تابىلاتىنىن ايتقان دەپۋتات 2022 جىلى ماقتا باعاسى تومەن بولىپ شارۋالار ساتا الماعانىن ءمالىم ەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە كوك­تەمگى اگروتەحنيكالىق شارالاردى وتكىزۋ, ماق­تا تۇقىمدارىن ەگۋ, جانار-جاعارماي ونىم­دەرىن دايىنداۋعا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە. «دي­قانداردىڭ اگروتەحنيكالىق شارا­لاردى تولىق كولەمدە جۇرگىزە الماۋى, ساپالى تۇقىمداردىڭ تاپشىلىعى جوعارى ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بەرمەي, تومەندەۋىنە الىپ كەلگەن. اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگى تاراپىنان تۇرىكتىڭ ساپا­لى ماق­تا تۇقىمىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلگەن ەدى. بىراق تۇقىم­نىڭ قىمبات­تىلىعىنا بايلانىستى ەگىن­شىلەر ساتىپ الۋدان باس تارتقان. تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەتىن جاعداي, شيكىزات وندىرىلگەنمەن ماقتانى ءارى قاراي وندەۋ, ماتا جاساۋ, كاسىپ­ورىندار قۇرۋ, جالپى جەڭىل ونەركاسىپ ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. سونداي-اق ماقتا ەگەتىن ايماقتا بىردە-ءبىر توقىما فابريكاسى جوق. ال كورشى وزبەكستاننىڭ ءار وبلىسىندا بىرنەشە ماقتا توقىما فابريكالارى بار ەكەندىگىن ەسكەرگەن ءجون. سوندىقتان كورشى مەملەكەتتە ماقتانىڭ باعاسى مەن ونى ساتۋعا بايلانىستى قيىنشىلىقتار تۋىندامايدى. بۇل ايتىلعان جاعدايلار قازىرگى كەزدە كاسىپكەرلەر مەن شارۋالاردى قاتتى كۇيزەلتىپ, وڭتۇستىك وڭىردەگى الەۋ­مەت­­تىك شيەلەنىستىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ بو­لۋدا. بۇگىنگى كۇنى الەمدىك نارىقتا ماق­تاعا دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى, دەگەن­مەن ەلىمىزدە وسىرىلگەن ءونىمنىڭ دۇنيەجۇ­زى­لىك نارىق تالشىعىنىڭ ساپاسى مەن دارە­جەسى تومەندەپ كەتكەندىكتەن باسقا ەل­دەر­مەن باسەكەلەس بولا الماي وتىرمىز. جو­عارى ساپالى ماقتا الۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كە­زەكتە ماقتا وندىرۋشىلەرگە وتكىزىلگەن ءونىم كولەمىنە بايلانىستى سۋبسيديا بەرۋ­دى قايتا جانداندىرۋ جانە ەليتالىق دارە­جەدەگى تۇقىمدىق ءشيتتى وزىمىزدە شىعا­رۋى­­مىز قاجەت», دەلىنگەن دەپۋتاتتىق سا­­ۋال­دا. وسى ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى وتان­­دىق ماقتانىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جا­نە ونى جاھاندىق نارىققا شىعارۋ ءۇشىن, ءبى­رىنشى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­­تىڭ ەسەبىنەن ەليتالىق جوعارى دارە­جە­لى ءشيتتى سۇرىپ­تارىن ساتىپ الىپ, قول­جە­تىمدى باعامەن ماقتا ءوندىرۋشى شارۋا­لار­دى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت دەپ ەسەپ­تەي­دى. سونىمەن قاتار ۆيتسە-پرەمەردەن زا­ماناۋي وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ار­قىلى ءشيتتى ماقتانىڭ ەليتالىق جوعارى دا­رەجەلى سۇرىپتارىن ءوز ەلىمىزدە شىعارۋ ماسەلەسىن شەشۋدى سۇرايدى. «شارۋالاردىڭ شىعارعان شىعىندارىن ءىشىنارا وتەۋ ماقساتىندا جانە كوكتەمگى اگروتەحنيكالىق دالا جۇمىستارىن تولىق كولەمدە جۇرگىزىپ, ماقتا داقىلىن ءوز ۋاقى­تىندا ءوسىرۋ ءۇشىن وندىرۋشىلەرگە كۇز­دە وتكىزىلگەن ءونىمنىڭ ءار تونناسىنا سۋبسيديا بەرۋ جولدارىن قاراۋدى, ەلىمىزدە وندىرىلگەن ماقتا ءونى­مىن تۇراقتى وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەتىن, ول ونىمدەردى وڭدەيتىن جانە ماتا جاسايتىن توقىما فابريكالارىن سالۋ ماسەلەسىن ۇيىم­داستىرۋدى سۇرايمىن. قازاقتا «حا­لىق قالاسا حان تۇيەسىن سويادى» دەگەن قا­ناتتى ءسوز بار. وڭتۇستىك شارۋالارىنىڭ جاناي­قايى ۇكى­مەت قۇلاعىنا جەتىپ, ەكى جاق­قا دا وڭ­تاي­لى شەشىم قابىلدانارىنا سەنە­مىز. بۇل تۇيتكىل ماسەلەنى شەشكەن جاع­دايدا ەلى­­مىزدەگى جەڭىل ونەركاسىپتى جوعارى دەڭ­­گەيگە كوتەرۋگە بولادى», دەيدى ءوز ساۋا­­لىن­دا ءماجىلىس دەپۋتاتى قايرات بالابيەۆ.

ايتا كەتەلىك, وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالى­مەتىنشە, ماقتا كلاستەرىن دامىتۋ ءۇشىن 5 جىلدا ماقتاارال, ورداباسى, ساۋ­ران, شاردارا, جەتىساي اۋداندارىن­دا 12 توقىما تىگىن فابريكالارىن اشۋ كوز­دە­لىپ وتىر. جالپى قۇنى 22 ملرد تەڭگە بولاتىن 3 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جىلدىق 4% مولشەرلەمەمەن نەسيە­لە­ن­دىرۋ جونىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ۇسىنىس ەنگىزىلگەن.  

تۇركىستان وبلىسى