كوپەتنوستى مەملەكەتتە ۇلتارالىق كەلىسىم قوعامدىق تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى بولاتىنى بەلگىلى. ول سەنىم مەن ساباقتاستىققا نەگىزدەلۋى كەرەك. سوندىقتان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتاعى ۇلتتىق دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىنە قايتا ءۇڭىلىپ, حالىقتى ءبىر ماقسات پەن ورتاق ۇمتىلىس نەگىزىندە توپتاستىرۋ ماسەلەسىنە جاڭا كوزقاراس قاجەت. ويتكەنى بۇل ماسەلەنىڭ قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىنا تىكەلەي قاتىسى بار.
ەلىمىز ءوز تاريحىنداعى جاۋاپتى كەزەڭىنە اياق باسىپ, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا باعىت العان كەزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, ونى قوعامدىق ومىرگە قاتىسى بار بارلىق سالاعا كىرىكتىرۋدىڭ كەزى كەلدى. ەگەر ءبىز تابىستى رەفورمانىڭ العىشارتى – حالىقتىڭ بىرلىگى دەسەك, وندا جوعارىداعى قادامعا بارۋعا مىندەتتىمىز. اسسامبلەيا ەلىمىزدى ودان ءəرى وركەندەتۋدە ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, بۇكىل قوعامدى ۇيىستىرىپ, ونىڭ ىرىس-ىنتىماعىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەۋى قاجەت. اسسامبلەيا عانا رەسپۋبليكا حالقىنىڭ باسىن بىرىكتىرە الادى. ويتكەنى كەز كەلگەن ادام تۋعان كۇنىنەن باستاپ ناقتى ءبىر ۇلتتىڭ وكىلى بولىپ دۇنيەگە كەلىپ, قازاقستان حالقىن قۇرايدى. ول ونىڭ تۋى تۋرالى كۋالىگىندەگى اكەسىنىڭ ۇلتىن كورسەتىپ, بالا كامەلەت جاسىنا تولعاندا ادەتتە ءوز ۇلتىن سول كۋالىكتەگى مالىمەتتىڭ نەگىزىندە كورسەتەدى. سول سەبەپتى حالىقتىڭ نەمەسە جالپىۇلتتىڭ مۇددەسىنە كەلگەندە ەل تۇرعىندارىنىڭ وسى الەۋمەتتىك توبى, ياعني ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى, ءوز ۇلتىنىڭ مۇددەسىن تۇسىنسە, باسقا ۇلتتىڭ مۇددەسىنە دە تۇسىنىستىكپەن, قۇرمەتپەن قارايتىن بولادى. ءسويتىپ, ەلدىڭ بىرلىگى مەن قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەلگەندە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن ۇقىپتىلىق كورسەتە الادى. ءاربىر ەتنوس وكىلى بىرلىك پەن قوعامدىق تاتۋلىق ماسەلەسىندە ءوزارا تاۋەلدىلىكتىڭ بار ەكەندىگىن باسقا الەۋمەتتىك توپتارعا قاراعاندا جان-تانىمەن سەزىنەدى. ءبىر ەتنوستىڭ وكىلى بولۋ دەگەن ءسوز بۇگىن ءبىر پارتياعا مۇشە بولۋ, ەرتەڭ باسقاسىنىڭ قاتارىنا كىرۋدى, تىپتەن, ودان شىعىپ كەتۋدى اڭعارتپايدى. سەبەبى مۇنداي ادام ۇلتىن اۋىستىرۋ ماسەلەسىنە وتە جاۋاپتى قارايدى. سايىپ كەلگەندە, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسى – بەلگىلى ءبىر ەتنوستىڭ وكىلى. وكىنىشكە قاراي, ادامدار اراسىندا كەزدەسەتىن كەز كەلگەن ۇساق-تۇيەك ۇرىس-كەرىس جاعدايلارىنىڭ جالپى, ەل ازاماتتارىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بەلگىلى ءبىر ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاراپىنان دا باعالاناتىنىن جوققا شىعارۋ قيىن. تىپتەن ەكى ەتنوس وكىلدەرى اراسىنداعى كەز كەلگەن ارازدىقتىڭ «ۇلتارالىق» سيپات الىپ كەتۋ قاۋىپى بار.
ەندىگى مىندەت – مەملەكەتىمىزدىڭ عانا ەمەس, قوعامنىڭ جانە ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى – ءبىزدىڭ باي مادەني مۇرامىز بەن جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋ. بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بىرلىكتى, تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ جونىندەگى, تۇراقتىلىققا, بولاشاققا دەگەن سەنىمدىلىككە جانە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان وراسان زور مازمۇندى جۇمىسىنىڭ باستاۋى بولماق
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ ءبىرىزدى ۇستانىمى مەن جۇرگىزىپ جاتقان ساياسي رەفورمالارى مىنا قۇبىلمالى زاماندا اسسامبلەيانىڭ الدىنا جاڭا تۇرعىداعى مىندەتتەر قويىپ وتىر. ويتكەنى جەر شارىنىڭ ءتۇرلى وڭىرىندە ءدىني الاۋىزدىق ۋشىعىپ, كسەنوفوبيالىق كوڭىل كۇي بايقالىپ وتىر. الەمدەگى گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا حالىقتىڭ كەلىسىمى مەن بىرلىگى ەكونوميكالىق əلەۋەتىمىزگە اينالۋدا. اسسامبلەيا ازاماتتىق قوعامنىڭ ءتيىمدى ينستيتۋتى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋى, كونستيتۋتسيالىق مəرتەبەگە يە بولۋى, ونىڭ مەملەكەت دامۋىنىڭ جالپىۇلتتىق باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋ مەن ەل تۇتاستىعىن ساقتاۋداعى تاريحي ميسسياسىن جانداندىرۋدى تالاپ ەتەدى.
بۇگىنگى اۋمالى-توكپەلى زامانداعى قالىپتاسقان احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلت ساياساتى مەن مەملەكەتتىلىكتى قۇرۋ ماسەلەسىندە ۇلتتىق قايشىلىقتارعا جول بەرمەي, ۇلت ساياساتىنىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋ ەرەكشەلىگىنە سايكەس كەلەتىن مودەلىن تاڭداپ, ونى نىعايتۋ قاجەت. ويتكەنى قازىر قوعام مۇشەلەرى اراسىنداعى ۇلتتىق, الەۋمەتتىك جانە باسقا دا ايىرماشىلىققا قاراماستان, ورتاق مۇددەلەردى ءتۇسىنىپ, قابىلداۋ نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ بويىنا وسىنداي قاسيەتتەردى قالىپتاستىراتىن ساياسات جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل قاسيەتتى بويىمىزعا سىڭىرمەي تۇرىپ باستى ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – ەل بىرلىگىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ماسەلەدە تاريحي ساباق پەن تاجىريبە نەگىزىندە جاڭا تاريحي سانا-سەزىم مەن ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي تۋادى. ويتكەنى كوپەتنوستى قوعامداعى تۇراقتىلىق ۇلتارالىق كەلىسىمگە ارقا سۇيەيدى جانە ول ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزى بولادى. ال وسى ۇلتتىق بىرلىكتىڭ بەرىكتىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا تىكەلەي بايلانىستى.
بۇگىن اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق, ناعىز حالىقتىق سيپاتى مەن الەۋەتىنە باسىمدىق بەرۋ كەرەك. سوندا عانا اسسامبلەيانىڭ «حالىقتىق ديپلوماتيا» رەتىندەگى مۇمكىندىگى ارتىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى جۇمىسىنا جان ءبىتىپ, كىشى اسسامبلەيالاردىڭ قىزمەتى بەلسەندى جۇرگىزىلەدى. ولارعا باسقا دياسپورا وكىلدەرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىپ, ادامي تۇرعىدا تۇسىنىستىككە قول جەتكىزىپ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن قالىپتاستىرۋدا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ قاجەت. كىشى اسسامبلەيالار ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىسپايىنشا, كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى وزدەرىنىڭ قاجەتتىلىگى مەن ومىرلىك ۇستانىمدارىنا اينالدىرماي, العا قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ استە مۇمكىن ەمەس.
ەتنوساياساتتا جەتىستىكتەرمەن قاتار كوڭىل اۋدارۋدى جانە ءتيىستى قورىتىندى جاساۋدى تالاپ ەتەتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ورىن الىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. وسىنداي جاعدايدا, اسىرەسە قورداي وقيعالارىنان كەيىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىنا سىني كوزقاراسپەن قاراۋ زاڭدى نارسە. سەبەبى كوپەتنوستى مەملەكەتتە ۇلتارالىق قاتىناسقا مۇقيات بولۋ, وندا بولىپ جاتقان ۇدەرىستەرگە دەر كەزىندە قۇلاق اسۋ قاجەت. ويتكەنى ۇلت ساياساتى كونستيتۋتسياعا سايكەس جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلمەسە, وندا كەز كەلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق ماسەلە تابان استىنان ۋشىعىپ, ۇلتتىق رەڭك الىپ, مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىنا زيان تيگىزۋى ىقتيمال.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ «ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى – وتكەنگە كوز جۇگىرتىپ, قورىتىندى جاسايتىن ۋاقىت... داڭعازا اكتسيالار مەن داۋرىقپا ءىس-شارالاردان باس تارتىپ, بۇكىل ءىس ناقتىلىققا قۇرىلاتىن بولادى», دەۋىندە ۇلكەن ءمان جاتىر. ءيا, ولار بۇگىن عانا پايدا بولعان ماسەلە ەمەس, جىلدار بويىنا جيناقتالا كەلە, تامىرى تەرەڭگە كەتكەن پروبلەماعا اينالعان. ونىڭ ۇستىنە كەڭەستىك داۋىردەن مۇراعا قالعان ءناسىل, ۇلت, ءدىن ماسەلەلەرىنە قاتىستى قايشىلىقتار تولىعىمەن شەشىلمەگەن. ءبىزدىڭ قاسىرەتىمىز ءوز ۋاقىتىندا ىستەلمەگەن جۇمىستى نەمەسە شالا اتقارىلىپ, ناقتى ناتيجە بەرمەي, وعان بولىنگەن قارجىنى قۇمعا قۇيعان سۋداي ەتىپ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ نەسىبەسىنە اۋىز سالعاندىعىمىزدا جاتسا كەرەك. وسىنىڭ بارلىعى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جىكتەلۋىمەن, يدەولوگيالىق بوس كەڭىستىك پەن وتكەنگە دەگەن نيگيليستىك كوزقاراستىڭ كۇشەيۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى قيىندىق تۋدىرادى. ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋى ادامداردىڭ تابىسىن كەمىتىپ, تۇرمىس جاعدايىن ناشارلاتىپ, كەدەيشىلىككە اكەلدى. وسىلايشا, ادامداردىڭ بويىندا ۇمىتسىزدىك ۇيالاپ, ولاردى بەلگىسىزدىك پەن ۇرەي سەزىمى بيلەپ, بۇل تۇرعىنداردىڭ كوڭىل كۇيىنە كەرى اسەر ەتىپ, ەلدە بىرتە-بىرتە نارازىلىق الەۋەتى جيناقتالىپ, قوعامداعى الەۋمەتتىك جاعداي بىرتە-بىرتە شيەلەنىسە ءتۇستى.
مەملەكەت حالىقتى ەستۋدەن دە, تۇسىنۋدەن دە قالىپ, ونىڭ مۇقتاجىنا كوڭىل اۋدارماعان سوڭ ازاماتتاردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى تومەندەپ, ولار وسەك-اياڭ مەن زاڭسىز ارەكەتكە بوي ۇرا باستادى. شاماسىنا قاراماستان وڭدى-سولدى كرەديت الۋعا كىرىسىپ, وزدىگىنەن كۇن كورۋگە تالپىنىس جاساۋدان قالىپ, ماسىلدىققا بوي ۇردى. مۇنداي جاعدايدان ۇپاي ىزدەيتىندەر وتقا ماي قۇيىپ, ساياسي احۋالدىڭ قىزۋىن ۇنەمى كوتەرۋمەن بولدى. بۇلار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىن جاسامپازدىققا ەمەس, بيلىككە قارسى قويۋعا, مەملەكەتتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرۋگە باعىتتاۋعا تىرىستى. ال مەملەكەتتىك ورگاندار بولسا, ءوز جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ, الدارىندا تۇرعان جوسپارلارى مەن باعدارلامالارىن ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە دارمەنسىزدىك تانىتتى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا جالپى ءونىمنىڭ اقشاعا شاققانداعى كولەمى مەن ونىڭ ساندىق كورسەتكىشتەرىنە باسىمدىق بەرىلىپ, «ساپا» دەگەن ۇعىمنىڭ قۇنى تومەندەدى.
اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق, ناعىز حالىقتىق سيپاتى مەن الەۋەتىنە باسىمدىق بەرۋ كەرەك. سوندا عانا اسسامبلەيانىڭ «حالىقتىق ديپلوماتيا» رەتىندەگى مۇمكىندىگى ارتىپ, جەرگىلىكتى جەردەگى جۇمىسىنا جان ءبىتىپ, كىشى اسسامبلەيالاردىڭ قىزمەتى بەلسەندى جۇرگىزىلەدى
وسى تۇستا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوزىنىڭ باستى مىندەتتەرىن قانشالىقتى جۇزەگە اسىرا الدى, جوعارىداعى كەلەڭسىزدىكتى بولدىرماۋعا قاتىستى نە ىستەدى دەگەن ورىندى سۇراققا ءومىردىڭ ءوزى وبەكتيۆتى جاۋاپ بەرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. تەرەڭىرەك ۇڭىلەر بولساق, ۋاقىت وتە اسسامبلەيا ءوزىنىڭ جۇمىسىندا كوزگە بىردەن تۇسە قويمايتىن, الايدا, ونىڭ قۋاتىن السىرەتەتىن كورىنىستىڭ پايدا بولا باستاعاندىعىن كورۋ قيىن ەمەس. ناتيجەسىندە, ونىڭ قىزمەتىندە, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى سياقتى نەمقۇرايدىلىق سياقتى كەمشىلىك بەلەڭ الىپ, ادامي جانە اشىق اڭگىمەگە جەتە ءمان بەرىلمەدى. كەيىنگى جىلدارى ۇلتارالىق قاتىناستار ماسەلەسى ۇيرەنشىكتى, كۇندەلىكتى جۇمىستى تالاپ ەتپەيتىن قاتارداعى ءبىر شارۋاعا اينالىپ كەتتى. اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىندا فورماليزمگە جول بەرىلىپ, ەتنوستار اراسىندا الشاقتىق پايدا بولىپ, سالدارىنان ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ءمان بەرىلمەدى. كوپەتنوستى قوعامنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن تۇسىنۋگە قىزىعۋشىلىق تا باسەڭدەي ءتۇستى. كوپ شىعىندى تالاپ ەتەتىن اۋقىمدى ءىس-شارالاردى وتكىزۋ اسسامبلەيا مەن ونىڭ جۇمىسىن ساياساتتاندىرىپ جىبەردى. ال حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى مەن تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرى ۇنەمى الگىندەي مەرەكەلىك نەمەسە فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءىس-شارالاردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويىپ, ول حالىقتان الىستاي باستادى.
وسى تۇرعىدا قورداي وقيعاسى ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ تەوريالىق پىكىرسايىستان گورى مەملەكەتتىڭ كۇندەلىكتى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ساياساتىنىڭ پراكتيكالىق ماسەلەسى ەكەندىگىن ەسكە سالدى. قورداي وقيعاسى كوپ نارسەنى قايتا قاراۋدى, كەيبىر كوزقاراسىمىزدى جاڭعىرتۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىر وكىنىشتىسى, كوپتەگەن جىل بويى قوردالانعان ماسەلەلەر ءبىز ويلاعاننان دا تەرەڭ بولىپ شىقتى. ەگەر جاعداي وسى كۇيىندە قالا بەرگەندە, ورتاقتاستىق بولماي, كەرىسىنشە, مادەنيەتتەر مەن حالىقتار اراسىندا جاتسىنۋ كۇشەيەر ەدى. وتانشىلدىق سەزىمىن تاربيەلەۋ حاقىندا اشىق ايتاتىن دا, وسى باعىتتا ناقتى ناتيجەگە باعىتتالعان جۇمىستاردى اتقاراتىن دا ءساتتىڭ تۋعانى انىق. قازىر ءباسپاسوز قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە اسسامبلەيانىڭ قىزمەتى تۋرالى كوپ ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. سولاردىڭ ىشىندە ءجيى ايتىلاتىندارى: ۇلتارالىق قاتىناس جۇيەسى – ول اسسامبلەيانىڭ ءىس-شارالارىنداعى قۇر ۇراندار مەن ۇلتتىق كيىم كيۋ, بي بيلەۋ جانە ءبىزدىڭ ەرەكشە مودەلىمىز تۋرالى سالتقا اينالىپ كەتكەن جاتتاندى سوزدەر عانا ەمەس دەگەنگە كەلىپ سايادى. ال شىن مانىندە, بۇل – بىرىنشىدەن, كۇندەلىكتى جانە تۇراقتى تۇردە جانە تىنىمسىز ەڭبەكتى تالاپ ەتەتىن جۇيەلى ساياسات. ال ەكىنشىدەن, قوعام ءۇشىن ول – ومىرلىك ماڭىزى بار اۋاداي قاجەتتىلىك. ونىڭ ەلىمىزدەگى ەتنوستىق ماسەلەلەردى, دەموگرافيا مەن كوشى-قون, دياسپورالاردىڭ قونىستانۋى, ەتنوستىق قىلمىستىڭ جاي-كۇيى, ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە, اقپاراتتىق ساياساتتى قايتا فورماتتاۋدى تالاپ ەتەرى انىق. سونىمەن بىرگە بۇل جۇمىستىڭ ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمانى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باسقارۋدى قايتا قۇرۋ اياسىندا كەشەندى تۇردە ىسكە اسىرىلعانى دۇرىس. سەبەبى باسقالارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, قازىر قوعامدا ورىن العان جانە ءارتۇرلى مىنبەردەن ايتىلا باستاعان الەۋمەتتىك-مادەني تۇيىقتالۋ مەن جاستاردىڭ الەۋمەتتەندىرۋ ۇردىسىنەن تىس قالۋى, ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ ەتنوسارالىق ماسەلەلەردەن ءوز بەتتەرىنشە قول ءۇزىپ كەتۋى سياقتى قاتەلىكتەردى ەڭسەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قورداي وقيعاسىن ساراپتاي كەلە, ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى – ۇلتارالىق تاتۋلىققا سىزات بولدى دەۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. بۇل مەملەكەتىمىزگە, ەلىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ, ابىرويىمىزعا زيانىن تيگىزدى. ويتكەنى ەتنوستىق فاكتور, ۇلتارالىق قاتىناس – دامۋدىڭ داعدارىس كەزەڭىندە ءتۇرلى جانجالداردىڭ دەتوناتورى. ال ونىڭ دەسترۋكتيۆتى əلەۋەتى اقپاراتتىق جəنە گيبريدتى سوعىس دəۋىرىندە پوپۋليستىك مəلىمدەمەلەردە جəنە اشىق ارانداتۋلار ايتارلىقتاي كۇشەيە تۇسۋدە. دەمەك, ەندى تۇتاس ۇلت بولىپ وسىنداي تەرىس تاجىريبە مەن سىن-قاتەرلەردەن ساباق الۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا بولار پرەزيدەنت بۇل وقيعانىڭ ورىن الۋىنا «بيلىكتىڭ جىبەرگەن كەمشىلىگى دە سەبەپ بولدى, بيزنەس پەن بيلىك وكىلدەرىنىڭ ۇلت ساياساتى توڭىرەگىندە قىلمىستىق پيعىلدا ىمىراعا كەلۋى جاقسى نىشان ەمەس» دەگەن قورىتىندى جاسادى. ول جاستاردىڭ تاربيەسىنە باسا ءمان بەرىپ, ولاردىڭ ءاربىر حالىقتىڭ مادەنيەتىنە, قازاق ءتىلى مەن ەلدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋى ماسەلەسىنە كوڭىل اۋداردى. ولاردىڭ بولاشاعىن, ءبىلىم الىپ, جۇمىس ىستەۋىن تەك قورداي اۋدانىنىڭ شەڭبەرىمەن شەكتەلمەي, ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىمەن بايلانىستىرا قاراۋ قاجەتتىلىگىنە دە باسا كوڭىل ءبولىندى.
بۇل جەردە ءبىر اۋماقتا شوعىرلانعان ەتنوستىق توپتاردى بارلىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ەل ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىنا جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزى زور بولماق. ول ءۇشىن اسسامبلەيا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ ءارتۇرلى ەتنوستىق توپتاردىڭ اراسىندا ءتيىمدى جانە ناتيجەلى ۇنقاتىسۋ ورناتىپ, مەملەكەتتىك ساياساتتى تۇسىندىرۋگە اتسالىسقان ءجون. جالپى, رەسپۋبليكادا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك-ساياسي رەفورمالاردىڭ تابىستى جۇرگىزىلۋى دە تۇپتەپ كەلگەندە وسىعان تىكەلەي بايلانىستى. سوندا عانا مەملەكەتتەگى بارلىق ەتنوس وكىلدەرى اراسىنداعى مادەني جانە ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس ۇدەرىسى, ولاردىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى وتانشىلدىق سانا-سەزىمدى دامىتىپ, ورتاق قۇندىلىقتار قالىپتاسادى.
مەملەكەت باسشىسى جاڭادان سايلانعان پارلامەنتتىڭ العاشقى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ساياسي رەفورمالاردى ىلگەرىلەتۋدە اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ اتقارىلعانىنا, ەلدى وركەندەتۋ جولىندا زور بەتبۇرىس جاساپ, جاڭا داۋىرگە قادام باسقانىمىزعا توقتالا كەلە, مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ, ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعى مەن تۇراقتى دامۋىنىڭ كەپىلى رەتىندە قاراستىردى. ەندەشە, ەلىمىزدە قولعا الىنعان ساياسي مودەرنيزاتسيالاۋ ۇدەرىسى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ەلدى مەكەندەردەگى ەتنوستىق جانە ءدىني قاۋىمداستىقتاردىڭ ماسەلەلەرىن مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ نەگىزىندە دەر كەزىندە جانە جەدەل تۇردە شەشىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. سونىمەن بىرگە ۇلتتىق ماسەلەلەرمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ەتنوسارالىق بايلانىستىڭ تاجىريبەسىن, مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى دا ارتپاق.
ەندەشە, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن مەملەكەتتىلىگىن نىعايتۋداعى ۇلت ساياساتىنىڭ ماڭىزىنىڭ زور ەكەندىگى كۇمان كەلتىرمەيدى. ويتكەنى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, ەلىمىزدەگى ساياسي وزگەرىستەر مەملەكەت پەن حالىقتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ بىرتە-بىرتە جانە بۇلجىتپاي ىسكە اسىرىلماق. قوعامدىق تۇراقتىلىق – ۇلت ماسەلەسىن دەموكراتيالىق نەگىزدە شەشۋدىڭ بىردەن-ءبىر ءتيىمدى جولى. ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم ساياساتىنىڭ كەشەندى سيپات الاتىندىعىن, ونىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە مادەني-رۋحاني, سول سياقتى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسقا دا سالالارىمەن تىعىز بايلانىستا قارالاتىنىنان دا بايقاۋعا بولادى.
ۇلتتىڭ شوعىرلانۋىن نىعايتۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتى باستى ءرول اتقارىپ, ول بارلىق ازاماتتاردى ورتاق مەملەكەتتىلىك يدەياسىنىڭ اينالاسىنا بىرىكتىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋى قاجەت. وسى تۇرعىدا پرەزيدەنت «قازىرگى ەتنوساياسات تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ عانا جاۋاپكەرشىلىك سالاسى ەمەس» دەگەن تەزيسى كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتادى. بۇل سوزدەردىڭ اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ بارلىق باعىتىنا, ەتنومəدەني بىرلەستىكتەردى دامىتۋدى قولداۋعا, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قالىپتاستىرۋعا جəنە مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋعا عانا ەمەس, سونداي-اق قايىرىمدىلىق, مەدياتسيا, ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ باسقا سالاسىنداعى جوبالارعا دا تىكەلەي قاتىسى بار. وسىلايشا, ەتنوسارالىق كەلىسىم ەكونوميكاعا, ادامداردىڭ əلەۋمەتتىك جاعدايىنا تىكەلەي əسەر ەتەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى, قحا توراعاسى ق.توقاەۆ الدا تۇرعان مىندەتتەردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن قوعام بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس دەگەن نەگىزگى قورىتىندىعا كەلىپ, اسسامبلەيانىڭ قىزمەتىن ايقىندايتىن بىرقاتار باسىمدىقتى بەلگىلەپ بەردى. ەندىگى مىندەت, مەملەكەتىمىزدىڭ عانا ەمەس, قوعامنىڭ جəنە ءəربىر ازاماتتىڭ مىندەتى – ءبىزدىڭ باي مəدەني مۇرامىز بەن جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبəرىن جاساۋ. بۇل بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ بىرلىكتى, تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ جونىندەگى, تۇراقتىلىققا, بولاشاققا دەگەن سەنىمدىلىككە جəنە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ əل-اۋقاتى ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان وراسان زور مازمۇندى جۇمىسىنىڭ باستاۋى بولماق.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور