وسى اپتادا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. جيىندا ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتىنىڭ الداعى باسىمدىقتارى ايقىندالىپ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاڭا پرەزيدەنتى تاعايىندالدى. بۇل وقيعالاردى عىلىمي قاۋىم قالاي قابىلدادى؟ سۇراپ بىلگەن ەدىك.
الدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر
الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى تاجىريبەسىندە عىلىم, يننوۆاتسيا, ەكونوميكا اجىراماس جۇيە رەتىندە تۇتاستاي ەلدىڭ دامۋىنا, گۇلدەنۋىنە ىقپال ەتىپ كەلەدى. عىلىم ەل ەكونوميكاسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەنىنە بۇدان اسقان دالەل كەلتىرىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. عىلىم دامىسا, يننوۆاتسيا داميدى, ەكونوميكا وركەندەيدى.
جاقىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا جاڭا مارتەبە بەرىلۋى عىلىمي قاۋىمداستىق اراسىندا ۇلكەن سەرپىلىس, وتاندىق عىلىمنىڭ جاڭا ءبىر كوكجيەگى اشىلعانداي اسەر تۋعىزدى. ال وسى ۇلتتىق عىلىمنىڭ قارا شاڭىراعىنا اينالعان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىمەن بەلگىلى عالىم كۇنسۇلۋ زاكاريانىڭ تاعايىندالۋى عالىمداردىڭ ۇمىتىنە ءۇمىت قوستى دەۋگە نەگىز بار.
كۇنسۇلۋ دالتونقىزىنىڭ ەسىمى ەلىمىزگە عالىم رەتىندە عانا ەمەس, عىلىمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى رەتىندە بەلگىلى. ونىڭ دالەلى رەتىندە ادامزاتتىڭ باسىنا تونگەن پاندەميا كەزىندە «QazCovid-in» سOVID-19 كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى وتاندىق ۆاكتسينانى ازىرلەۋدە ءوندىرىستى باسقارىپ, عالىمدار توبىنا جەتەكشى, باستاماشى بولا ءبىلدى. ال ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن دامىتۋداعى تاجىريبەسى, ىسكەرلىگى عىلىمي ورتاعا كەڭىنەن ءمالىم.
بۇل وزگەرىستەر ەلىمىزدە ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمنىڭ ورىستەۋىنە, يننوۆاتسيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە, عىلىم الدىندا تۇرعان ۇلكەن بەلەستەردى ەڭسەرۋگە ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ دۇرىس جولعا سالىنۋى سياقتى عالىمدار كوكەيىندە جۇرگەن كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلە شەشىمىن تاباتىندىعىنا سەنىم ارتامىن.
تىلەكقابىل رامازانوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, اكادەميك
تەحنولوگيالىق دامۋ مۇمكىندىگى
عىلىمدى ءوندىرىستىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋ – زاماناۋي عىلىمنىڭ الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەت. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋعا اسا ءمان بەرە وتىرىپ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇزىرەتىن ارتتىرىپ, جاڭا مىندەتتەر جۇكتەۋى عىلىمدى, يننوۆاتسياعا نەگىزدەلگەن ءوندىرىستى دامىتۋعا نەگىزدەلىپ وتىر.
وسى ۋاقىتقا دەيىن قوعامدىق كاسىبي ۇيىم رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلگەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبە الا وتىرىپ, تىكەلەي پرەزيدەنتتىڭ قاراۋىنا الىنۋى دا وتاندىق عىلىم الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەردىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەتىنى انىق. اكادەمياعا جاڭا باسشىنىڭ تاعايىندالۋى وتاندىق عىلىمدى جاڭا ءبىر بەلەسكە كوتەرۋمەن قاتار ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا اسەر ەتەتىن سالالارعا ۇلەس قوسۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. اكادەميا مارتەبەسىنىڭ ارتۋى عىلىمنىڭ عانا ەمەس, عالىمداردىڭ دە مارتەبەسىن ارتتىرادى.
وسى ورايدا عىلىمنىڭ بولاشاعى جاستار ەكەنىن قاپەرگە الا وتىرىپ, وتاندىق عىلىمعا بەلسەندى, ينتەللەكتۋالدى جاستاردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ كەرەك. قوعامدا عىلىمعا دەگەن كوزقاراس وزگەرگەندە عانا جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتا باستايدى. سوندىقتان عىلىمنىڭ مارتەبەسىن ءوسىرۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. ال عىلىمنىڭ قازىرگى جاعدايى بولاشاق عالىمدار ءۇشىن تارتىمدى ەمەس. بۇگىندە ەلىمىزدە ىزدەنىمپاز, شىعارماشىل جاستار وتە كوپ. ولار كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, تۋعان جەرگە پايدا اكەلۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ, عىلىمنىڭ ومىرشەڭدىگىنە سەنىم ارتقاندا عانا عىلىم داميدى. ال جاس عالىمداردىڭ جاعدايى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلگەنى ءلازىم. جاڭا قۇزىرەتكە يە بولعان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جاڭا باسشىنىڭ كەلۋىمەن عىلىمنىڭ دامۋىنا, عالىمداردىڭ مارتەبەسىنىڭ وسۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.
عالىمقايىر مۇتانوۆ,
اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالار ينستيتۋتى
باس ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى, اكادەميك
جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى
سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدىڭ بەدەرىندە ەلىمىزدە عىلىمعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ونى ايقىن مىسالداردان اڭعارىپ وتىرعان جاعدايىمىز بار.
بىرىنشىدەن, عىلىمعا بولىنگەن قارجىنىڭ كولەمى ۇلعايدى. بۇرىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى ماردىمسىز ەدى. كەيىنگى جىلدارى جالاقىنىڭ كولەمى مەن عالىمداردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى جاقسارا باستادى.
ەكىنشىدەن, عىلىمي جوبالارعا بولىنەتىن قارجىنىڭ دا كولەمى ەسەلەپ ءوستى. بۇرىن عىلىمي كونكۋرستار وتە سيرەك وتكىزىلسە, قازىر ءارتۇرلى اۋقىمداعى عىلىمي جوبالارعا جىلىنا بىرنەشە رەت كونكۋرس جاريالانادى. مىسالى, ماقساتتى قارجىلاندىرىلاتىن باعدارلامالار, گرانتتىق باعدارلامالار جانە جاس عالىمداردىڭ گرانتتىق باعدارلامالارى بويىنشا جىل سايىن ەكى-ءۇش مارتە كونكۋرس وتكىزىلەدى.
ۇشىنشىدەن, كەيىنگى ەكى جىلدان بەرى جىلىنا 500 عىلىمي قىزمەتكەر شەتەلگە بارىپ, ءوز سالاسى بويىنشا «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا تاعىلىمدامادان وتۋگە مۇمكىندىك الدى. جاستاردى عىلىمعا تارتۋ ماقساتىندا قازىر ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ دا ستيپەنديالارى ەسەلەپ ءوستى.
تۇپتەپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءبارى ەلدەگى عىلىمنىڭ بۇرىنعىدان دا جاندانىپ, ناقتى قادامدار اياسىندا جۇمىس باستاعانىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە جاقىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلدى. كەڭەس عىلىم سالاسىن «بارماق باستى, كوز قىستىلىقتان» ارىلتىپ, شىنايى عالىمدارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ىرگەلى باستامالارعا ۇيىتقى بولادى دەگەن ۇمىتتەمىن.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. بۇل اكادەميا تازا عىلىمي مەكەمە رەتىندە زەرتتەۋمەن اينالىسۋعا, بارىنشا جوعارى ساپادا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الدى دەگەن ءسوز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىمەن عىلىم اكادەمياسىنا كۇنسۇلۋ زاكاريا تاعايىندالدى. مۇنى دا وتاندىق عىلىمداعى ەلەۋلى جاڭالىق دەر ەدىك. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن الەمدەگى ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا قازاقستان دا ءوز ۆاكتسيناسىن ويلاپ تاپتى. ونىڭ باسى-قاسىندا ءدال وسى كۇنسۇلۋ زاكاريا ءجۇردى. ونى ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرى, عىلىمنىڭ جاناشىرى رەتىندە تانيمىز.
الداعى بەس جىلدا عىلىمعا بولىنەتىن قارجى ەكى ەسە وسەدى دەگەن قۋانىشتى حاباردى ەستەدىك. بۇل وتاندىق عىلىمنىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە جول اشارى انىق. عىلىمدى دامىتپاي العا باسپايمىز. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ قوزعاۋشى كۇشى – عىلىم.
دۇكەن ماسىمحان ۇلى,
ر.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
عىلىمعا دا ينۆەستور كەرەك
پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيا جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەسكە 40-تان اسا عالىم مۇشە بولىپ ەندى. دەنى – ەلىمىزدىڭ بەدەلدى عالىمدارى. بۇعان قوسا قازىر شەتەلدە جۇمىس ىستەيتىن جەرلەستەرىمىز دە بار.
كەڭەستىڭ جيىنىن تاريحي وتىرىس بولدى دەپ ايتقان دۇرىس. سەبەبى بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ عىلىمدى جانداندىرۋ بويىنشا قولعا الىپ جاتقان باستامالارىنىڭ العاشقى قورىتىندىسى ىسپەتتى. كەڭەستىڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنت ەل عىلىمىنىڭ بولاشاق باعدارىن ايقىندادى, ماسەلەلەردى اتاپ كورسەتتى جانە ءوز باستاماسىمەن قايتا جاندانعان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاڭا باسشىسىن تانىستىردى. وتاندىق عىلىمعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كۇنسۇلۋ زاكاريا بۇل ىستە دە جەمىستى ەڭبەگىمەن كوزگە تۇسەدى دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنت «قازاقستان عىلىمى قوعامداعى بارلىق ماسەلەگە ساراپشىلىق ءرول اتقارۋى كەرەك» دەگەن وي ايتتى. وتە ورىندى پىكىر.
وتىرىستا اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆتىڭ «عىلىمنىڭ قازاققا قارىزى زور» دەگەن ءسوزى كوكەيدەگى كوپ ويدى ءدوپ باستى. اتاقتى عالىم عىلىم اكادەمياسى «قازاق عىلىمىن قازاق تىلىندە جاساۋعا ءتيىس» دەگەن ۇسىنىس ايتتى. شىنىندا دا, ءبىز عىلىمي سانانى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق عىلىمي سانانى قالىپتاستىرۋدا جەتىستىكتەرىمىزدى قازاق تىلىندە, حالىققا تۇسىنىكتى تۇردە ناسيحاتتاۋعا ءتيىسپىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاق عىلىمىنا ينۆەستور تارتۋ تۋرالى باستاماسى دا قۇپتارلىق. شيكىزات وندىرەتىن وندىرىستەردىڭ ەل عىلىمىنا قارجىلاي كومەك كورسەتكەنى ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جاسالعانى دۇرىس.
انار فازىلجان,
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى