قىزىلشا اۋرۋىنىڭ سەبەپ-سالدارى

سونىمەن, مەگاپوليستە العا­شىن­دا­ قىزىلشا جۇقتىردى دە­­گەن كۇدىكپەن 91 جاعداي تىر­كەل­سە, ونىڭ 73-ءى زەرتحانا­ ار­قى­لى راستالعانى جايلى اق­پا­­راتتى الماتى قالالىق قو­­عام­دىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­ما­سى­نىڭ­ وكىلدەرى مەن قالا ەپيدەميو­لوگ­تەرى العا تارتىپ وتىر.

«قىزىلشانىڭ زەرتحانالىق راس­تالعان 73 جاعدايىنىڭ 56-سى (76,7%) دەر كەزىندە قىزىلشاعا قار­سى ەگىلمەگەن, ونىڭ ىشىندە 25-ءى (50,0%) اتا-اناسىنىڭ ەكپەدەن باس تارتۋىنا بايلانىستى, 16-سى (28,6%) مەديتسينالىق قار­سى­ كورسەتىلىمدەرگە بايلانىستى, 7 ادام (12,5%) – ۆاكتسينالاۋ جا­سىنا جەتپەۋىنە بايلانىستى جا­نە 6 ەرەسەك ادامنىڭ (9,6%) بەل­گىسىز يممۋندىق مارتەبەسى بار», دە­دى الماتى قالاسى سانيتاريالىق-ەپي­دەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسەل قالىقوۆا.

قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا الما­تىدا ۆاكتسينا الماعان 14 884 بالا بول­سا, ونىڭ ىشىندە 6 124 بالا – 1-6 جاس ارا­لىعىندا, 8 760 بالا – 7-17 جاس ارا­لىعىندا. وسىلاردان ءتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى ەكپەدەن باس تارتقان 5 688 بالا بار.

«اتا-انالاردى بالالارىنىڭ دەنساۋلىعىنا بەيجاي قاراماۋعا شاقىرامىن. بالالار اراسىنداعى قىزىلشاعا شالدىعۋدى تويتارۋعا ۇلتتىق ەكپە كۇنتىزبەسىنە سايكەس جوس­پارلى يممۋنداۋ عانا وڭ ىقپال ەتە الادى», دەيدى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نازگۇل يمانعاليەۆا.

ماماندار قىزىلشا جۇقپاسى مەن اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنىڭ الدىن­ الۋدىڭ بىردەن-ءبىر ءتيىمدى جولى ەكپە ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى كەشەندى پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار ناتيجەسىندە الماتىدا اۋرۋشاڭدىق بويىنشا ەپيدەميالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرىپ, اۋرۋدىڭ تىركەلۋىن ءبىرلى-جارىم عانا جاعدايعا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. بۇل كەسەلدىڭ العاشقى بەلگىلەرى – جوتەل, دەنە قىزۋى, كوزدەن جاس اعۋ, جارىققا سەزىمتالدىق پەن باستاپقىدا بەتتە, قۇلاق ارتىندا, كەيىن بۇكىل دەنەدە پايدا بولاتىن بورتپە. مۇنداي جاعدايدا ءوز بەتىنشە ەمدەلۋگە بولمايدى, دارىگەردى ۇيگە شاقىرىپ, ول تاعايىنداعان ەم-دومعا قۇلاق اسقان ءجون. اۋرۋدى تاراتپاۋ ءۇشىن جۇمىسقا, قوعامدىق ورىندارعا بارۋعا, ناۋقاس بالالاردى مەكتەپتەرگە, بالاباقشالارعا جىبەرۋگە بولمايتىنى بەلگىلى.

«سىرقاتتانۋشىلىق نەگىزىنەن قىزىلشاعا قارسى ەگىلمەگەن بالالار اراسىندا, ونىڭ ىشىندە ۆاكتسينالاۋدان باس تارتۋ, مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمنىڭ بولۋى, ياعني ەگۋ جاسىنا 12-15 ايعا جەتپەگەندىكتەن تىركەلىپ وتىر. اۋىرعاندار 44,4%-ى (زەرتحانالىق راستالعان جاعداي) قىزىلشامەن اۋىراتىن ناۋقاسپەن بايلانىستا, سونداي-اق ينكۋباتسيالىق كەزەڭدە قازاقستاننان تىس جەردە بولعان. ناۋقاستار قۇرىلىمى بويىنشا 44,4% – ۇيىمداسپاعان بالالار, 22,2% – مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە باراتىن ۇيىمداسقان بالالار, 22,2% – مەكتەپ وقۋشىلارى, 5,6% – ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا باراتىن بالالار», دەيدى دەپارتامەنت وكىلدەرى.

ەندىگى جەردە ارناۋلى ماماندار مەديتسينالىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, بارلىق وشاقتا ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالار جۇرگىزىپ وتىر. ناۋقاسپەن بايلانىسقا تۇسكەن 813 ادام انىقتالدى, ونىڭ ىشىندە 477 ەرەسەك, 14 جاسقا دەيىنگى 333 بالا, 3 ءجاسوسپىرىم بار. 63 ادام قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسينالانباعان. قالعاندار قىزىلشامەن اۋىراتىن ناۋقاسپەن بايلانىستا بولعان ساتتەن باستاپ 72 ساعات وتكەن سوڭ جانە جاسى 30-دان­ اسقاندىقتان مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىم بويىنشا شۇعىل ۆاكتسينالاۋعا جاتپايدى.

ناۋقاسپەن بايلانىسقا تۇسكەندەر مەديتسينالىق باقىلاۋعا الىنىپ, قىزىلشانىڭ الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وسى ارادا قىزىلشا بۇل اۋا-تامشىلى ينفەكتسيالار توبىنا جاتاتىن جەدەل جۇقپالى ۆيرۋستىق اۋرۋ ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. اۋرۋ ادامنان ادامعا اۋا ارقىلى, تىنىس الۋ جولدارىنىڭ تامشىلارىمەن نەمەسە اۋرۋ جۇقتىرعان ادامنىڭ مۇرنى نەمەسە تاماق بولىنىسىنەن جۇعادى. قىزىلشا – ەڭ جۇقپالى ينفەكتسيانىڭ ءبىرى, سەبەبى اۋىراتىن اداممەن بايلانىسقا تۇسكەن سوڭ ەكپە الماعان ادامداردىڭ 90%-دان استامى اۋىرادى.

ادام ومىرىندە جالپى قىزىلشاعا قارسى ەكپە 1 جانە 6 جاسىندا جاسالادى, بۇل يممۋنيتەتتى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ۆاكتسينا العان ادامداردا ءومىر بويى بولادى. ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن ددۇ سەرتيفيكاتتاعان جانە قازاقستاندا تىركەلگەن قىزىلشا, قىزامىق, پاروتيتكە قارسى بىرىكتىرىلگەن ۆاكتسينا قولدانىلادى.

ەسكە سالايىق, الماتىلىق ەپيدەميولوگتەر بۇل ۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ قاۋىپتىلىگىن بۇعان دەيىن دە ەسكەرتكەن. ويتكەنى الەمدە بىلتىر 150 مىڭنان اسا ادام قىزىلشا جۇقتىرعان ەدى.

الماتى