كوكتەم شىعا تۋعان اۋىلىما بارىپ قايتاتىنىم بار. بيىل دا سول داستۇردەن جاڭىلماي, وڭتۇستىككە قاراي بەت الدىم. ادەتتە ۇشاقپەن ۇشاتىن ەدىم, بۇل جولى «تۇلپار-تالگونى» تاقىمعا باستىق.
شۇكىر, قازاقستان دالاسى كەڭ عوي. جاپونيا, قىتاي سەكىلدى مەملەكەتتەردە جۇردەك پويىزدار 5-6 ساعاتتا جۇرەتىن قاشىقتىقتى ءبىزدىڭ «تۇلپارلار» اسىقپاي 18-24 ساعات اراسىندا باسىپ وتەدى. «اسىقپاعان اربامەن قويان الادى» دەمەكشى, ەلىمىزدىڭ پويىزدارى سابىردى شىڭدايدى.
ءبىر تاۋلىك بويى كوك پويىزبەن جارىسقان كوڭىل نەشە ءتۇرلى ويعا جەتەلەيدى. ماسەلەن, «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى حالىقتى سابىرلى بولۋعا, توزىمدىلىككە باۋليتىن سەكىلدى كورىنەدى. ايتپەسە, تۇرسىنبەك ايتپاقشى, «قازاق – كەشىگەتىن ەمەس, اسىعىپ جۇرەتىن حالىق قوي».
ءبىز مىنگەن «تالگو» پويىزى استاناداعى «نۇرلى جول» ۆوكزالىنان كەشكى 19.50-دە قوزعالدى. تارازعا تاڭعى 10.13-تە كەلىپ توقتادى. مەجەلى مەكەن – شىمكەنتكە جەتكەندە ساعات ءتىلى 13.40-تى كورسەتتى. ەندى ەسەپتەپ كورەيىك. ەلوردادان اۋليە اتا وڭىرىنە جەتكەنشە 15 ساعاتقا جۋىق, ال شىرايلى شاھارعا جەتكەنشە شامامەن 18 ساعات ۋاقىت كەتتى. استانا مەن تارازدىڭ اراسى – 1300 شاقىرىم, ەلوردادان شىمكەنتكە دەيىنگى قاشىقتىق 1500 شاقىرىمعا تەڭ. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «تۇلپار-تالگو» پويىزدارى. ايتپەسە, قاراپايىم پويىزدار بۇل قاشىقتىقتى ءبىر تاۋلىك جۇرەتىنى بەلگىلى.
الەمنىڭ توعىزىنشى تەرريتورياسىندا جاعداي وسىنداي بولعاندا, شارتاراپتىڭ قالعان تۇكپىرىندەگى جاعداي قانداي بولدى ەكەن؟ الىسقا بارماي-اق, كورشىلەس قىتايعا توقتالساق جەتكىلىكتى. جۋنگولاردىڭ جەرى اۋقىمدى, تورتكۇل دۇنيەدە ءتورتىنشى ورىنعا يە. سوعان قاراماستان پويىزدارى قۇلاگەردەي شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمايدى.
ماسەلەن, بەيجىڭنەن شىققان جولاۋشى جۇردەك پويىز ارقىلى شانحايعا ورتا ەسەپپەن 5 ساعاتتا جەتەدى. بىراق ەكى شاھاردىڭ اراقاشىقتىعى 1 477 شاقىرىمعا تەڭ. ارينە, جۋنگولاردىڭ ءبارى جۇردەك پويىز جۇگەندەگەن دەۋگە كەلمەس. ول جاقتا دا قاراپايىم لوكوموتيۆتەر بار. ەل استاناسىنان شىققان جولاۋشىنى 15-16 ساعاتتا شانحايعا تۇندەلەتىپ جەتكىزەدى. بىراق نەگىزگى تاسىمالداۋشى وسى «ماگلەۆ» دەپ اتالاتىن تۇلپارلار.
جالپى, بەيجىڭ-شانحاي باعىتى – الەمدەگى ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن جۇردەك پويىزداردىڭ ءبىرى. ماسەلەن, وسى جەلىنى 2019 جىلى 210 ملن-نان اسا جولاۋشى قولدانىپتى. بۇل فرانتسيانىڭ TGV جانە گەرمانيانىڭ «Intercity Express» كومپانيالارىنىڭ جىلدىق جولاۋشى تاسىمالىنان الدەقايدا كوپ. ونىڭ ۇستىنە, Beijing–Shanghai high-speed railway كىرىسى مول باعىت سانالادى. كومپانيا جىلىنا شامامەن 1,86 ملرد دوللار پايدا تابادى. نەگىزى, قىتايلىق تۇلپار توقتاۋسىز جۇرسە بەيجىڭنەن شىققان جولاۋشىنى شانحايعا ساعاتىنا 380 شاقىرىم جىلدامدىقپەن 3 ساعات 58 مينۋتتا جەتكىزە الادى. دەگەنمەن العاشقىدا بۇل باعىتتاعى پويىزدار جىلدامدىعىن 300 كم/س-تان اسىرماعان ەدى. تەك 2017 جىلى عانا بۇكىل قۋاتىنا ەندى.
الەمنىڭ جۇردەك پويىزدارى «ماگلەۆپەن» شەكتەلمەيدى. قىتايدىڭ تاعى ءبىر زاماناۋي پويىزى – CR400 Fuxing-ءنىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 350 شاقىرىمعا جەتەدى. گەرمانيانىڭ «InterCity Express» باعىتى 330 شاقىرىم جىلدامدىقتى باعىندىرعان. فرانتسيانىڭ TGV, جاپونيانىڭ JR East E5, موروككونىڭ Al Boraq اتتى «تۇلپارلارى» 320 كم/س جىلدامدىقپەن جۇيتكەيدى. سونداي-اق يسپانيادا AVE S-103 (310 كم/س), وڭتۇستىك كورەيادا KTX (305 كم/س), يتاليادا Trenitalia ETR1000 (300 كم/س) اتتى شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس «تۇلپارلار» بار.
استانادان شىققان پويىز تارازعا دەيىن 15 ساعات ءجۇردى دەپ ءتوزىمدى تاۋىسقانىمىز بەكەر ەكەن. ەلىمىزدەگى ەڭ الىس باعىتتىڭ ءبىرى – الماتى مەن اقتاۋ اراسىن جالعايتىن جەلى. ونىڭ ۇزاقتىعى تەمىر جول ارقىلى شامامەن 2 890 كيلومەتردى قۇرايدى. (تىكەلەي ەكى مىڭ شاقىرىمعا جۋىق). الاتاۋدىڭ بوكتەرىنەن شىققان جولاۋشىنى قارت كاسپيگە ەكى پويىز اپارادى. ءبىرى 1 كۇن 18 ساعات جول جۇرسە, ەكىنشىسى ەكى تاۋلىكتە ارەڭ جەتەدى.
جوعارىدا ءسوز ەتكەن قىتايدا وسىنداي قاشىقتىقتى ءبىر كۇنگە جەتكىزبەي باسىپ وتەدى. مىسالى, بەيجىڭنەن شىققان جىلدام پويىز 2 مىڭ شاقىرىم جەردە ورنالاسقان گونكونگكە 9 ساعات 44 مينۋتتا اپارادى. ال ەڭ شابان پويىزدىڭ ءوزى 24 ساعاتتا مەجەلى مەكەنگە جەتكىزەدى.
ايتپاقشى, جولدا كەتىپ بارا جاتقاندا تەلەفون ارقىلى پويىزىمىزدىڭ جىلدامدىعىن باقىلاپ كورگەن ەدىك. «تالگومىز» تەگىس جولدا ساعاتىنا 120-130 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇرەدى ەكەن.