سەنات الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىن قابىلدادى

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا قۇجاتتى دەپۋتاتتارعا تانىستىردى. ءسوز بارىسىندا مينيستر جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاريالاعان اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«بۇل وزگەرىستەردىڭ نەگىزى نازارلارىڭىزعا ۇسىنىلىپ وتىرعان الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىندا كورىنىس تاپتى. بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەسىنىڭ پاراديگماسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ۇسىنىلادى: ياعني ول الەۋمەتتىك سىن-قاتەرلەردىڭ سالدارىن جويۋعا ەمەس, كەرىسىنشە ومىرلىك قيىن جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا كوبىرەك باعىتتالادى. ەكىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالانى تسيفرلاندىرۋدى تەرەڭدەتۋ جانە سونىڭ ارقاسىندا الەۋمەتتىك قولداۋدى الۋدىڭ بۇگىنگى ءوتىنىش بەرۋ نىسانىنان, ادرەستى انىقتاۋ نىسانىنا جانە ونى پرواكتيۆتى فورماتتا كورسەتۋ جۇيەسىنە كوشۋ قاراستىرىلعان. ۇشىنشىدەن, ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىك تەك مەملەكەتكە عانا ەمەس, جۇمىس بەرۋشىگە جانە ازاماتتىڭ  وزىنە دە جۇكتەلەدى. بۇل جاڭا الەۋمەتتىك كونتراكت نەگىزىندە ىسكە اسىرىلادى. تورتىنشىدەن, ناتيجەلى جانە فورمالدى جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ساقتاندىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ كوزدەلگەن», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.

ەحاقم باسشىسى الەۋمەتتىك كودەكستى ازىرلەۋدە حالىقارالىق تاجىريبە مۇقيات زەردەلەنىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە الەۋمەتتىك كودەكستىڭ قۇرىلىمى باسشىلىققا الىنىپ, ءوز ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جان-جاقتى ەسكەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

مينيستر قۇجاتتىڭ 5 نەگىزگى نوۆەللاسىنا توقتالىپ ءوتتى.

ء«بىرىنشى نوۆەللا – وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى (بۇدان ءارى-وتسك), ول بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قولدانىستاعى اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى دەرەكتەرى بويىنشا قالىپتاسقان. ونى ەنگىزۋدەگى نەگىزگى ماقسات قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىنە تەڭدەي قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان كودەكستە وتسك-نى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى مىندەتتەرى مەن باعىتتارىن ايقىنداۋ قۇرالى رەتىندە بەلگىلەدىك. سونداي-اق وتسك وتباسى مۇشەلەرىنىڭ الەۋمەتتىك ستاتۋسىنا جانە وتباسىلىق ءال-اۋقات دارەجەسىنە قاراپ مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قانداي ءتۇرىن الۋعا قۇقىلى ەكەندىگىن حاباردار ەتىپ وتىراتىن ەلەكتروندىق جارشى قۇرالى قىزمەتىن اتقاراتىن بولادى. مۇنداي اقپارات ءاربىر وتباسىنا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان سمس حابارلاما رەتىندە جىبەرىلمەك. جاردەماقىلار مەن تولەمدەر اقپاراتتىق جۇيەدە بار دەرەكتەر نەگىزىندە پرواكتيۆتى فورماتتا تاعايىندالادى», دەدى مينيستر.

ەكىنشى نوۆەللا  – اتاۋلى الەۋمەتتىك تولەمدەردى كۇشەيتۋ, ول الدىمەن الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اتاۋلى شارالاردى, سودان كەيىن عانا الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان اتاۋلى كومەكتى كوزدەيدى. وتسك-نىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە اتاۋلى كومەكتەردى كورسەتۋ انىقتالادى.

بۇل رەتتە الەۋمەتتىك كودەكستە بالالارى بار وتباسىلارعا الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالارى كوزدەلگەن: بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تولەمدەر مەرزىمىن 1,5 جاسقا دەيىن ۇزارتۋ جانە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار قاتارىنان 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان ناتۋرالدى پاكەتتى مونەتيزاتسيالاۋ; كوپبالالى انالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى مولشەرىن سارالاۋ جانە ولارعا «التىن» نەمەسە «كۇمىس  القامەن» ناگرادتالعان انالار دەگەن جاڭا ستاتۋس بەرۋ; الەۋمەتتىك وسال توپتارعا بەرىلەتىن جاردەماقىلاردىڭ مولشەرىن كوبەيتۋ.

بۇدان باسقا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ ءۇشىن  كەدەيلىك شەگى بۇگىنگى كۇنكورىس دەڭگەيى ارقىلى ەمەس, مەدياندىق تابىس دەڭگەيى ارقىلى انىقتالادى.

«بۇل رەتتە, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى زەردەلەندى. بۇگىندە اقش-تاعى كەدەيلىك شەگى مەديانالىق كىرىستىڭ 40 پايىزىنا, كانادادا - 50, شۆەتسيا, نورۆەگيا, دانيا, اۆستريا, گەرمانيا جانە فرانتسيادا - 60 پايىزىنا پارا-پار. ءبىز دە وسى تاجىريبەنى ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ەگەر كۇنكورىس دەڭگەيى ادامنىڭ  فيزيولوگيالىق قالپىنا كەلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولسا, مەدياندىق تابىس - جالپى حالىقتىڭ ناقتى تۇتىنۋشىلىق شىعىندارىن جاباتىن ورتاشا كۇنكورىس تابىسى بولماق.

2025 جىلدان  باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك مەدياندىق  نەمەسە جالپىحالىقتىق ورتاشا تابىستان تومەن تابىسى بار ازاماتتارعا بەرىلەتىن بولادى. ارينە ونىڭ سوماسى قوماقتى جانە اتاۋلى شارالارمەن بىرگە بەرىلىپ, وتباسىلارىنا قيىن ومىرلىك جاعدايدان شىعۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.

ءۇشىنشى نوۆەللا – الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنىڭ ترانسفوماتسيالاۋعا قاتىستى. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات - مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ كورسەتىلەتىن ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە دەگەن قولجەتىمدىلىگىن  ارتتىرۋ.

«مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا قىزمەت كورسەتۋ ىسىنە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن  تارتۋ. بۇل رەتتە وتباسى مۇشەسى جەكە كومەكشى رەتىندە راسىمدەلەدى. بۇل جۇمىسقا ەڭبەكاقى تولەنەدى جانە وسى كىرىستەن الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن زەينەتاقى جارنالارى اۋدارىلادى.

تاعى دا وزگەرىستەردىڭ ءبىرى - ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ جاڭا ستاندارتتارىن دايارلاپ, جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆتەردى ەنگىزۋ قاراستىرۋ. ونىڭ مولشەرى قىزمەتتەر ءۇشىن جەكە نورماتيۆ, ال كومپەنساتورلىق تەحنيكالىق قۇرالدار ءۇشىن  – شەكتەۋلى باعالار تۇرىندە  جىكتەلەدى. بۇل وزگەرىستەر ءبىر جاعىنان كەيبىر جەكەلەگەن قىزمەت نەمەسە تاۋار تۇرلەرىن مونەتيزاتسيالاۋعا الىپ كەلەدى جانە ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋگە  جەكە سەكتوردى كەڭىنەن تارتۋ ارقىلى سالانىڭ ينفراسترۋكتۋراسىن اۋىلدىق جەرگە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك قىزمەت پورتالى بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جانىندا قۇرىلعان كوميسسيالارعا جاڭا قۇزىرەتتەر بەرۋ جوسپارلانۋدا. ولار: مۇگەدەكتەگى بار ازاماتتاردىڭ ساپاسىز تاۋار نەمەسە قىزمەت تۋرالى ايتىلعان وتىنىشتەرىن  الەۋمەتتىك قىزمەت پورتالى  ارقىلى قابىلداۋ جانە 5 كۇن ىشىندە قاراۋ; ءونىم بەرۋشىگە نەمەسە قىزمەت كورسەتۋشىگە بەرىلگەن تاۋار مەن كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ ساپاسىن جوندەۋ جونىندە مەرزىمى كورسەتىلگەن حات جولداۋ جانە ونىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ قۇزىرەتى; ءونىم بەرۋشىنى نەمەسە قىزمەت كورسەتۋشىنى الەۋمەتتىك قىزمەت پورتالىنان الىپ تاستاۋ جانە  ونى مىندەتتەمەلەرىن ادال اتقارمايتىن ءونىم بەرۋشى تىزىمىنە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداي الادى.

ءتورتىنشى نوۆەللا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە زەينەتاقى جۇيەلەرىنە قاتىستى.

ءسوز بارىسىندا تامارا دۇيسەنوۆا قازىرگى ساقتاندىرۋ جۇيەسى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدىڭ 5 تۇرىنەن ساقتاندىرىپ, ول حالىقارالىق ستاندارتتارعا جانە ناقتى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا ساي كەلەتىنىن حاباردار ەتتى.

«ونىڭ نەگىزى ساقتالىپ, تەك ماقساتى وزگەرەدى. جۇيە الەۋمەتتىك تولەم تولەۋگە عانا باعىتتالماي, ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردى ءفورمالدى فورماتتا جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋدى كوزدەيدى», دەپ حابارلادى مينيستر.

بۇل رەتتە ۇسىنىلاتىن وزگەرىستەردىڭ باستى ترەندى - جۇيەگە مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىسكەرلەردىڭ قاتىسۋى; جۇيەگە قاتىسۋ ۋاقىتى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ; الەۋمەتتىك جارنالارىن ۋاقىتىلى اۋدارىپ وتىرعان جۇمىسكەرلەرگە ساقتاندىرۋ قورلارىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ بولماق.

«بيىلدان باستاپ جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە جارنا تولەگەن ۋاقىتىنا سايكەس 6 ايعا دەيىن بۇرىنعى تابىسىنىڭ 45 پايىزىن تولەۋ قاراستىرىلىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى ەحاقم باسشىسى.

الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىندا كوزدەلگەن زەينەتاقى جۇيەسىندەگى وزگەرىستەرگە توقتالعان تامارا دۇيسەنوۆا الداعى 5 جىلدا قولدانىستاعى زەينەتكەرلەردىڭ بازالىق زەينەتاقىسى وسەتىنىن ايتتى. سونداي-اق ەڭبەك زەينەتاقىسىنىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن ەڭ جوعارى تابىس مولشەرى 46 اەك-تەن 55 اەك-كە دەيىن نەمەسە ورتاشا جالاقىنىڭ 70%-ىنا دەيىن ۇلعايتىلادى. ال بولاشاق زەينەتكەرلەر ءۇشىن 2024 جىلدىڭ 1-ءشى قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان قوسىمشا زەينەتاقى جارنالارى ەنگىزىلەدى.

بۇدان بولەك, كودەكس جوباسىنا ءوز اكتيۆتەرىن باسقارۋ بويىنشا سالىمشىلاردىڭ قۇقىعىن كەڭەيتۋگە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. ەندى ازاماتتار بەلگىلەنگەن جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اسقان زەينەتاقى جيناقتارىن تەك ەمدەلۋگە جانە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جۇمساي الادى.

سالىمشىلارعا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50 پايىزدان اسپايتىن بولىگىن اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسىنا بەرۋ جانە مۇنداي كومپانيانى وزدەرى تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلەدى. بۇل رەتتە, مەملەكەت زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىكتى جيناقتىڭ ۇلتتىق بانك باسقاراتىن بولىگىنە عانا بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.

بەسىنشى نوۆەللا – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى, ولار مىناداي باعىتتار بويىنشا جۇزەگە اسادى.

ءبىرىنشى – ەڭبەك نارىعىن ليبەراليزاتسيالاۋ. بۇل يكەمدى جۇمىسپەن قامتىلۋدىڭ بارلىق تۇرلەرىن, سونىڭ ىشىندە پلاتفورمالىق جۇمىستى تانۋدى بىلدىرەدى.

وسى ماقساتتا بۇل ساناتتاعى ازاماتتاردى «تاۋەلسىز جۇمىسكەر» دەگەن اتاۋ ەنگىزىلدى - بۇلار تابىس اكەلەتىن ەڭبەكپەن اينالىساتىن, بىراق ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگانداردا رەسمي مەملەكەتتىك تىركەۋى جوق تۇلعا ۇعىمى ەنگىزىلگەن بولاتىن.

«مۇنداي قىزمەتكەرلەردىڭ قىزمەتى ونلاين-پلاتفورمالار وفەرتاسىنا قوسىلۋ نەمەسە جاريا شارت جاساسۋ ارقىلى اتقاراتىن بولسا, وندا بۇل جۇمىسكەرلەر رەسمي جۇمىسپەن قامتىلدى دەپ تانىلادى. مىسالى, ياندەكس ونلاين-پلاتفورماسىنا قوسىلعان تاكسيستەر, Glovo پلاتفورماسىنداعى كۋرەرلەر وسى ساناتتاعى جۇمىسكەرلەر قاتارىنا كىرگىزىلەدى», دەپ حابارلادى مينيستر.

ەكىنشى باعىت – جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تسيفرلىق ورتالىقتارى.

«بۇگىن ازاماتتارعا جۇمىس ىزدەۋ, جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋ, جۇمىسىنان ايىرىلعان كەزدە ارنايى تولەمدەرگە ءوتىنىش بەرۋ پروتسەسستەرى تولىق تسيفرلانىپ, ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى جۇزەگە اسا باستادى. وسىعان بايلانىستى, الەۋمەتتىك كودەكستە ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلىك ەڭبەك نارىقتارىن دامىتۋ جونىندەگى بارلىق باستامالار مەن باعدارلامالاردى ۇيلەستىرەتىن تەرريتوريالدىق ءموبيلدى ورتالىقتار جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تسيفرلىق ورتالىقتارىن ەندىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.

ەحاقم باسشىسى جاڭا كوشى-قون ساياساتىنا جانە ەڭبەك زاڭناماسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان بىرقاتار تۇزەتۋ دايىندالعانىن اتاپ ءوتتى.

«ولاردىڭ ماقساتى – قازاقستان ەكونوميكاسىن سۇرانىسقا يە جانە بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن  جۇمىسكەرلەر اراسىنداعى ەڭبەك قاتىناستارىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى بولماق», دەپ قورىتىندىلادى مينيستر.

تامارا دۇيسەنوۆا ءسوز سوڭىندا الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىندا كوزدەلگەن جاڭالىقتاردىڭ باسىم بولىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن زاڭدار اياسىندا قابىلدانىپ, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇزەگە اسا باستاعانىن اتاپ ءوتتى.