قازىر اكىم بولۋ, اسىرەسە اۋىلعا باسشىلىق جاساۋ – جىلى كابينەت, جۇمساق ورىندىقتا وتىرۋ ەمەس ەكەنى انىق ءبىلىنىپ كەلەدى. اۋىلدىڭ قىم-قۋىت تىرشىلىگىنىڭ بەل ورتاسىنان تابىلىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق اساتىن ءارى تۇرمىستىق پروبلەمالارىنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا ءبىلىم-بىلىگى مەن ءىس-تاجىريبەسىن جۇمىلدىراتىن ادامدى تۇرعىندار وزدەرى تاڭداپ الاتىن كۇنگە جەتتىك.
بۇگىندە الىس اۋىلداردى ايتپاعاندا الماتىدان تاياق تاستام جەردەگى تالعار اۋدانىنىڭ كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىندە شەشىمىن كۇتكەن قىرۋار شارۋا بارىن جاسىرۋعا بولمايدى. اۋىز سۋ, جول مەن جارىق, ساياجاي ماسەلەلەرى كەيدە «ماڭگىلىك» تاقىرىپ ءتارىزدى سەزىلەدى. سەبەبى بۇگىن ءبىرىنىڭ شەشىمى تابىلسا, ەرتەڭ ەكىنشىسى باس كوتەرەرى حاق. مۇنداعى ساياجاي تۇرعىندارىنىڭ مۇڭ-زارى دا تۇيدەك-تۇيدەك. تاقىرىپقا ارقاۋ بولىپ وتىرعان كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قۇرامىنا كەڭدالا, اقدالا, اقتاس جانە ەڭبەكشى اۋىلدارى كىرەدى. سونداي-اق اۋىلدىق وكرۋگ اۋماعىندا 77 ساياجاي سەرىكتەستىگى ورنالاسقان. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس, 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى وكرۋگ حالقىنىڭ سانى – 16 363. وكرۋگتىڭ جالپى جەر كولەمى – 14 954 گەكتار. اۋىلدىق وكرۋگكە جىل باسىندا بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجات كولەمى – 94 ملن 634 مىڭ تەڭگە. ونىڭ ىشىندە وبلىستىق بيۋدجەتتەن ترانسفەرت ارقىلى 19 ملن 433 مىڭ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 75 ملن 201 مىڭ تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە اپپاراتتى ۇستاپ تۇرۋعا 50 ملن 016 مىڭ, ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋ مەن كوگالداندىرۋعا 8 ملن 334 مىڭ, ەلدى مەكەندەردىڭ سانيتارياسىن قامتاماسىز ەتۋگە 4 ملن 740 مىڭ, كوشەلەردى جارىقتاندىرۋعا 12 ملن, «وڭىرلەردى دامىتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا 7 ملن 952 مىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردە جولداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە 3 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, قاراجات جىل سوڭىنا دەيىن 100 پايىز يگەرىلگەن. سالىق تۇسىمدەرى دە 100 پايىزدان ارتىق ورىندالسا, جەكە تۇلعالاردىڭ جەكە تابىس سالىعى 2 ملن 692 مىڭ تەڭگە, ياعني جوسپاردىڭ ورىندالۋ پايىزى 77,1 پايىزدى قۇراعاندىعىن كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى الماس ومىرزاقوۆ ءوزىنىڭ قورىتىندى ەسەپتەرىندە اتاپ كورسەتكەن.
اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنىڭ كەستەگە سايكەس وتەتىن ءار ەسەپتىك جينالىسىنا اتالعان اۋىل تۇرعىندارى, اقساقالدارى مەن قوعام بەلسەندىلەرى تۇگەل قاتىسىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ۇسىنىس-پىكىرىن ءتىزىپ, وي بولىسۋدە ۇنەمى بەلسەندىلىك تانىتادى. وعان اكىمدى بەس ساۋساقتاي بىلەتىندىكتەرى دە سەبەپ. تۇرعىندار ەسىگىن ەركىن اشىپ, ماسەلەنى كوسىلە ايتادى. سوندىقتان بولار 2018-2022 جىلدار ارالىعىندا كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگىندە اكىم بولعان الماس ومىرزاقوۆتى وتكەن جىلى تۇرعىندار وزدەرى تاڭداۋ جاساپ, اۋىل اكىمى قىزمەتىنە 85 پايىز داۋىسپەن قايتا سايلاپ العان.
– بۇل اۋىلدىق وكرۋگتىڭ پروبلەمالارى ماعان تاڭسىق ەمەس. ولاردى ءتىزىپ, الدىڭعى ءتورت جىلدا شەشىلگەنى بار, شەشىمىن كۇتكەنى بار, زەردەلەدىم. وسى سەبەپتى, ءوزىمنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامامدى 10 پۋنكتكە ورايلاستىردىم. ءۇيىپ-توگىپ ۋادە بەرگەن جوقپىن. اۋىل اكىمى رەتىندە قولدان كەلەتىن, ناقتى شەشىمىن تاباتىن جۇمىستار سايلاۋالدى باعدارلاماعا ەندى. ولاردىڭ باستىسى – كەڭدالا, اقتاس اۋىلدارىنداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ جىلۋ جۇيەسىن گازعا قوسۋ, ويىن الاڭدارىن قالپىنا كەلتىرىپ, اباتتاندىرۋ. وسى اۋىلدىڭ جاڭا قۇرىلىسىنداعى 10 كوشەگە جارىقتاندىرۋ شامدارىن ورناتۋعا جانە اسفالت توسەۋگە, اقدالا اۋىلىنا جاڭا دارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسىن سالۋعا جانە قوسىمشا ترانسفورماتور ورناتۋعا كۇش سالامىن. سونداي-اق ەڭبەكشى اۋىلىنا بالالار ويىن الاڭىن, بالاباقشا قۇرىلىسىن سالۋعا اتسالىسۋدى ءوزىمنىڭ باستى مىندەتىمە الدىم. جاسىراتىنى جوق, قوردالانعان بۇل ماسەلەلەردى تۇگەل قامتۋعا بيۋدجەت جەتىسپەيدى. وعان بيۋدجەتتىڭ ەسكى ەسەپپەن قالۋى سەبەپ, – دەيدى اۋىل اكىمى الماس ومىرزاقوۆ.
– مىسالعا ايتار بولسام, جىل باسىنداعى حالىق سانى 16363 دەپ بەرىلگەنىمەن, ساياجاي تۇرعىندارىن قوسقاندا 35 مىڭنان اسادى. جىل سايىن جاڭا قۇرىلىستار ءوسىپ كەلەدى. سوعان ساي جارىقتاندىرۋ مەن جول جاساۋ جۇمىستارى ەسەلەنە تۇسەدى. اقتاس پەن كەڭدالاداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ كارىز جۇيەلەرى مەن ەلەكتر جەلىلەرى توزعان. ايتا بەرسەك, كۇندەلىكتى كەزىگەتىن تۇرمىستىق ماسەلەلەر وتە كوپ. سوعان قاراماستان بيۋدجەتتەن بولەك, كاسىپورىنداردىڭ كومەگىمەن جول جاساۋعا, باسقا دا پروبلەمالاردى شەشۋگە كۇش سالىپ كەلەمىز, – دەيدى ول.
تۇرعىندار تاراپىنان تۇسەتىن ۇسىنىستىڭ دەنى جول مەن اۋىز سۋعا تىرەلەدى. وكرۋگكە قاراستى اقدالا اۋىلىندا جالپى 26 كوشە بار بولسا, سونىڭ 22-ءسى جاڭا قۇرىلىس كوشەلەرى. ولاردىڭ جالپى ۇزىندىعى 8,4 شاقىرىم, ونىڭ ىشىندە 6 شاقىرىمى جاڭا قۇرىلىسقا جاتادى. سونىڭ 3-ەۋى عانا اسفالتتالعان, قالعان 23 كوشەگە, ياعني 6,5 شاقىرىم جولعا قيىرشىق تاس توسەلگەن.
اۋىلدىق وكرۋگتە قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن «ۆەكتور ستروي مونتاج», «سالبەن گرۋپپ», «اسفالتابيتون», «وزەنتاس», «بەرەكە تارتۋ», «سىرات», «جەلدورترانس اقتوبە», «ومەگا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك زاۋىتتارى جۇمىسىن ىستەيدى. وسى جىلى «گۋرمان» اسحاناسى, «BIG -market» ساۋدا كەشەنى جانە «كەڭدالا» قوعامدىق مونشاسى جۇمىستارىن باستاعان. ناتيجەسىندە, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلعان.
اۋىلدىق وكرۋگتە 1415 كوپبالالى وتباسى بار. ونىڭ ىشىندە 637-ءسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الادى. كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلارعا قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلىپ, ازىق-ت ۇلىك, كومىر, وتىن, سونداي-اق اقشالاي دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ ءداستۇرلى تۇردە جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
بىلتىر اقدالا جانە اقتاس اۋىلدارىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا جۇرگىزىلگەن گازداندىرۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, بۇگىنگى كۇنى ابونەنتتەردى گازعا قوسۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. اۋىل تۇرعىندارى وتىن تاسىپ, كۇل شىعارۋ ماشاقاتىنان ارىلار كۇن جاقىن. تۇرعىندار تاراپىنان قاڭعىباس يتتەر جايىندا شاعىم از تۇسپەيدى. سوعان وراي وتكەن جىل ىشىندە وكرۋگ بويىنشا 242 قاڭعىباس يت اۋلانعان. اۋداندىق ۆەتەرينارلىق قىزمەتكەرلەرمەن قۇرىلعان يت اۋلاۋ بريگاداسىنىڭ جۇمىستارى بيىل دا جالعاسادى.
بۇل اۋداننىڭ ءبىر اۋىلىنداعى اكىمنىڭ جۇمىسى عانا. بىراق ءبىزدىڭ سوزىمىزدەن سوڭ الماتى وبلىسىنداعى اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ بارلىعىن ماقتاۋلى شەنەۋنىكتەردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا بولماس. ءالى دە اكىمدىك ورىنتاقتى مانساپ مەكەنى دەپ تانىپ, جۇرتتىڭ مۇڭىن جۇرە تىڭدايتىندار جەتكىلىكتى. مىسالى, بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك جەلىدە ىلە اۋدانى اششىبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «الماگۇل» ساياجايىندا بولعان وقيعا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن ەدى. ماسەلە بىلاي بولعان: اۋىلداعى كارىز جەلىسىنىڭ جارىلۋىنا بايلانىستى اشۋلانعان تۇرعىندار وكرۋگ اكىمى جاسۇلان وڭالباەۆقا تالاپ قويعان ەدى. ءسوز اراسىندا ء«سىز حالىقپەن بىرگە بولۋىڭىز كەرەك, ءسىزدى حالىق سايلادى» دەگەن اۋىل تۇرعىنىنا اكىم «قاتەلەسەسىز, مەنى دەپۋتاتتار سايلادى. كەلەسى جولى مەن سايلاۋعا قاتىسسام, حالىق تاڭدايدى», دەپ دورەكى جاۋاپ بەرگەن ەدى. وسى جاعدايعا وراي مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ الماتى وبلىستىق دەپارتامەنتى اۋىل باسشىسىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە باعا بەرە كەلە: «وكرۋگ اكىمى جاسۇلان وڭالباەۆتىڭ «مەنى حالىق ەمەس, دەپۋتاتتار سايلادى» دەگەن ءسوزى قاتە بولدى. بۇل وقيعا قوعامنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىردى. دەپارتامەنتتىڭ ۇسىنىسى نەگىزىندە اششىبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ كودەكسىن بۇزعانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. وعان سوگىس بەرىلدى» دەپ حابارلادى.
جالپى, ايماقتاردا اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى جۇيەلى وزگەرىس باستالعانىن ايتۋىمىز كەرەك. بۇل پرەزيدەنتتىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى بيلىك وكىلدەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا قاتىستى قويىپ وتىرعان تالابىنا ساي كەلەدى. «قازىرگى كەزدە اۋىلدىق وكرۋگتەر جوعارى تۇرعان اكىمدەرگە تولىعىمەن تاۋەلدى. سوندىقتان ماردىمسىز قولداۋعا يە بولۋدا. اكىمدەر سايلاناتىنىن ەسكەرىپ, حالىقارالىق وزىق تاجىريبەگە سايكەس, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن تىكەلەي قارجىلاندىرۋ ءتاسىلىن ەنگىزگەن دۇرىس بولار ەدى...», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, ەل ىشىندەگى اكىمدەردىڭ قولى ۇزاراتىنى ءسوزسىز. سوندا حالىق سايلاعان باسشىنىڭ قۇزىرەتى ارتىپ, اۋىلدى كوركەيتۋگە دەگەن ىنتاسى دا وسە تۇسەتىنى ءسوزسىز. قازىردىڭ وزىندە سايلانعان اكىمدەر قولدا بار مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ جۇمىس ىستەۋدە. ءبىز ونى جوعارىدا كەڭدالا اۋىلدىق وكرۋگى اكىمى الماس ومىرزاقوۆتىڭ ەڭبەگىنەن كورگەنىمىزدى باياندادىق.
ۇلبوسىن يسابەك,
جۋرناليست
الماتى وبلىسى