بىلتىر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىنان كەيىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنان اباي وبلىسى ەنشى الىپ, جەكە ايماق بولىپ قۇرىلدى. جاڭا وبلىستىڭ قۇرىلۋ جوسپارىنا سايكەس, بۇعان دەيىنگى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قۇرامىندا بولعان جانە ورتالىعى بولىپ كەلگەن اقسۋات اۋماعى ءوز الدىنا جەكە اۋدان اتاندى. ال اباي وبلىسىنىڭ اۋماعىندا قالعان كوكپەكتى اۋدانىنان سامار اۋدانى ءبولىنىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرامىنا ءوتتى.
بىراق ايماقتاعى اۋداندار اراسىنداعى ءبولىنىس ءالى اياقتالماعان سياقتى. قازىر وڭىردەگى ءىرى اۋماقتىڭ ءبىرى سانالاتىن ءۇرجار اۋدانىن ەكىگە ءبولۋ تۋرالى اڭگىمە شىعىپ جاتىر. ياعني كەزىندە جەكە اۋدان بولعان ماقانشى ءوڭىرىنىڭ اكىمشىلىك اۋماعىن قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىناتىن سياقتى. دەگەنمەن بولۋى ىقتيمال بۇل شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنان ماقانشى ءوڭىرى نە ۇتادى, ال ءۇرجار اۋدانى نە جوعالتادى دەگەن سۇراق تۋادى؟
1998 جىلى جۇرگىزىلگەن وڭتايلاندىرۋ كەزىندە تاراتىلىپ, ۇرجارعا قاراتىلعان ماقانشى ءوڭىرىنىڭ بيىل جەكە اۋدان بولىپ, قايتادان قۇرىلۋى قازىر ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى كوميسسيادا قارالىپ جاتقانىن اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە دە ايتقان بولاتىن. سونىمەن قاتار وبلىس ورتالىعى – سەمەي قالاسىنىڭ اۋماعىنا كىرەتىن اۋىلداردىڭ نەگىزىندە بۇرىنعى جاڭاسەمەي اۋدانى قايتادان قۇرىلاتىندىعىنان حاباردار ەتكەن ەدى. بۇل ءوز الدىنا بولەك تاقىرىپ. جالپى, اباي وبلىسىنداعى ءىرى اۋدان سانالاتىن, قۇرامىنا 27 اۋىلدىق وكرۋگ ەنەتىن ءۇرجار اۋدانىنىڭ قازىرگى ۋاقىتتاعى ەكونوميكالىق الەۋەتىن جوعارى دەۋگە ابدەن بولادى. ماسەلەن, اۋدانداعى حالىقتىڭ جالپى سانى 70 مىڭ بولعانىمەن, ونىڭ 40 مىڭعا جۋىعى ماقانشى وڭىرىندە تۇرادى ەكەن. ناقتىسى, 27 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ 11-ءى وسى ايماقتىڭ ەنشىسىندە.
ونىڭ ۇستىنە ماقانشىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. قىتايمەن اراداعى شەكارا شەبىندە ورنالاسقان سۋى شيپالى الاكولدىڭ وبلىس ءتۋريزمىن دامىتۋداعى ماڭىزى ايرىقشا. ناقتى دەرەكپەن ايتار بولساق, الاكول جازعى دەمالىس ايماعىندا 423 كاسىپكەرلىك نىسان ورنالاسقان. 2022 جىلى الاكول جاعالاۋىندا جەكە كاسىپكەرلىك نىساندارىنان ءۇرجار اۋدانىنىڭ ەكونوميكاسىنا 2 ملرد 174,2 ملن تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلعانىن ەسكەرسەك, ماقانشى الداعى ۋاقىتتا جەكە اۋدان بولعان جاعدايدا ەڭسە تىكتەپ كەتۋىنە جول اشىق دەگەن ءسوز.
سونداي-اق ەلىمىزدىڭ قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىسىن نىعايتۋدا «باقتى» شەكارالىق كەدەن بەكەتىنىڭ دە وزىندىك ۇلەسى بار. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 5,7 ملرد تەڭگەگە «باقتى» شەكارالىق وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جانە تەحنيكالىق جابدىقتاۋ جۇمىستارىنىڭ 1-كەزەڭى باستالادى. وتكىزۋ بەكەتى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن ونىڭ ىشىندە سكانەرلەۋ اپپاراتى, ولشەۋ قۇرىلعىسى, بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن جابدىقتالادى. ال 2024 جىلى وتكىزۋ جولدارىن 6 جولاققا دەيىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ناتيجەسىندە, كەدەننىڭ جۇك وتكىزۋ قابىلەتى ۇلعايىپ, كەزەككە جۇمسالاتىن ۋاقىت 2 ساعاتتان 25 مينۋتقا دەيىن قىسقارماقشى.
بۇدان بولەك, 2024 جىلدان باستاپ «باقتى-اياگوز» تەمىر جول قۇرىلىسى قولعا الىنادى. بۇل اۋماق تۇرعىندارى ءۇشىن قوسىمشا 2 600 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. تەمىر جولدىڭ جوبالاۋ, قۇرىلىس جۇمىستارىنا جالپى 321 ملرد تەڭگە جۇمسالماق. بۇل جوبا «اباي وبلىسىنىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى دامۋ جوسپارىنا» ەنگىزىلگەن. ۇزىندىعى 270 شاقىرىمعا سوزىلاتىن تەمىر جول قۇرىلىسىنىڭ تەحنيكا-ەكونوميكالىق سيپاتتاماسى ازىرلەنۋ ۇستىندە ەكەن.
وسى جەردە «ماقانشى اۋدانى قۇرىلعان سوڭ, جەر كولەمى ىقشامدالىپ, حالىق سانى دا ەداۋىر ازاياتىن ءۇرجار اۋدانىنىڭ ەندىگى جاعدايى, ەكونوميكالىق دامۋى قالاي بولماق؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. قۋانىشتىسى, اۋدان اكىمى ن.توقسەيىتوۆ «ماقانشى ەنشىسىن الىپ «بولەك شىقسا» دا, ءۇرجاردىڭ احۋالى بۇرىنعىسىنان دا جاقسارا بەرەدى» دەگەن پىكىردە.
«ماقانشى وڭىرىنە قاراستى «باقتى» كەدەن بەكەتى, الاكول دەمالىس ايماعىنان بولەك ءۇرجار اۋدانىنىڭ ءوز اۋماعىندا ەگىستىك, مال شارۋاشىلىعى كاسىبى جاقسى دامىعان. ءۇرجاردىڭ جەرى قۇنارلى ەكەنىن جۇرت جاقسى بىلەدى. شولپان, قاراقول اۋىلدارى قاۋىن-قاربىز ەگىپ, ءونىمىن الىپ, يگىلىگىن كورىپ وتىر. اۋدانداعى جالپى ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ 67 پايىزى ءۇرجار اۋماعىنىڭ ۇلەسىندە. ءسۇت ونىمدەرىن قابىلدايتىن, ەگىستىك القابىنان تۇسەتىن پايدامەن تىرشىلىگىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتار بار. ەگىستىك القاپتارىن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەنولوگياسى دا قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, «Urdzhar Agro Company» جشس 2024 جىلعا دەيىن 2 200 گا جەردى سۋارۋ ءۇشىن 24 جاڭبىرلاتقىش قوندىرعىسىن ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 3 ملرد 538 ملن تەڭگە. بۇگىنگى كۇنگە 1,5 ملرد تەڭگەگە 9 قوندىرعى ورناتىپ ۇلگەردى. سول سياقتى «Muhit Agro» جشس 960 گا جەردى 12 جاڭبىرلاتقىش قوندىرعى ارقىلى سۋارۋعا كىرىسپەك. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 1 ملرد 423 ملن تەڭگە. وسىنداي يگى ىستەر ءوز جۇيەسىمەن جالعاسسا, اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ ديناميكاسى تومەندەمەيتىنى انىق. ماقانشى ءوڭىرىنىڭ حالقى دا ەڭبەكقور. جالپى, ءبىز ءۇشىن ەلدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن بىرگە نىعايتۋ مىندەتى تۇر», دەيدى ءۇرجار اۋدانىنىڭ اكىمى ن.توقسەيتىوۆ.
ءساتجان قاسىمجان ۇلى,
جۋرناليست
اباي وبلىسى