قۇرىلىسى قارقىندى تۇركىستان

حالىق سانىنىڭ ارتۋى, اسىرەسە تۇرعىن ءۇي, مەكتەپ, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ سالىنۋىن قاجەت ەتەتىنى انىق. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا تۇركىستان قالاسىندا 7 مەكتەپ سالىناتىنىن ايتا كەتەلىك. ونىڭ ىشىندە 2 مىڭ ورىندى 3 مەكتەپ ەكى جىلدا ەل يگىلىگىنە بەرىلمەك. «دارىن» مەكتەبى مەن 4 تىلدە ءبىلىم بەرەتىن حالىقارالىق ءبىلىم ورداسى دا اشىلماق. تۇركىستان قالاسىندا جالپى اۋماعى 250 مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن 100-دەن اسا كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي سالىنادى. اتاپ ايتقاندا, 9 قاباتتى 36 ءۇي, 7 قاباتتى 40 ءۇي جانە 5 قاباتتى 20 نەسيەلىك تۇر­عىن ءۇي بوي كوتەرەدى. سونىمەن قاتار «جاڭا قالا» ايماعىندا ينۆەستورلار ەسە­بىنەن كوپقاباتتى 14 تۇرعىن ءۇي كەشە­نىنىڭ قۇرىلىسى باستالماق. وبلىس اكىمى دارحان ساتىبالدى قالا تۇر­عىندارىمەن كەزدەسۋىندە تۇركىستان قالا­سىنىڭ تۇرعىن ءۇي قورىنان 2023 جىلى 720 پاتەر بەرۋ كوزدەلگەنىن, ونىڭ ىشىندە كوپبالالى 500 وتباسىنا پاتەر بەرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ كيەلى قالاعا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ باعىتىندا ءتيىستى جۇ­مىس­تار باستالعان.

«بۇگىندە «تۇركىستان قالاسىنىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسى دا­يىندالىپ جاتىر. وسى زاڭ قابىلدانعان سوڭ, قالا اكىمدىگى مەن ءماسليحاتىنا قو­سىمشا قۇزىرەتتەر بەرىلەدى. بۇل تۇر­عىنداردىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن تەز ارادا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شار­ۋا­شىلىق, كولىك جانە اۆتوموبيل جول­دارى, ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سۇراقتارى قالا دەڭگەيىندە دەربەس شەشىلەدى», دەدى د.ساتىبالدى.

ءيا, 2018 جىلدىڭ جازىندا وبلىس ورتا­لىعى مارتەبەسى بەرىلگەن تۇركىس­تان­دا قۇرىلىس ەرەكشە قارقىن الىپ, ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەگى ءىرى الپاۋىت كومپانيالارى ءوز قىزمەتىن ۇسىنا باستادى. قالانىڭ باس جوسپارى قايتا جاسالىپ, رۋحاني-مادەني جانە اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىقتار باعىتىندا دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلدى. ەكى باعىتتا دا جاڭا نىساندار سالىنىپ, تۋريزم سالاسى جاندانا ءتۇستى. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە العاشقى ساپارىن تۇركىستاننان باستاعان قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى قىركۇيەكتەگى ساپارىندا كوپتەگەن وڭ وزگەرىس بولعانىن اتاپ ءوتتى.

«كەيىنگى جىلدارى تۇركىستانعا تار­تىل­عان ينۆەستيتسيا كولەمى 8 ەسە ارتتى. قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى جاڭعىرىپ, جاڭا نىساندار بوي كوتەرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, 77 مىڭ ادامعا ارنالعان كوپقاباتتى ۇيلەر سالىندى. شاھار جاسىل جەلەككە ورانىپ, ەكولوگيالىق احۋا­­­لى جاقساردى. تۇرعىنداردى اۋىزسۋمەن جانە تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ما­سە­لەسى شەشىلدى دەپ ايتۋعا بولادى», دەدى پرەزيدەنت.

وبلىس ورتالىعى مارتەبەسى بەرىلگەن سوڭ قالادا 20 تۇرعىن ءۇيدىڭ (1 200 پاتەر) قۇرىلىسى باستالدى. ول كوپقاباتتى 20 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 2019 جىلى قابىلداۋدان ءوتىپ, ءتۇرلى ساناتتاعى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان وتباسىلارعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار «تۇركىستان» اكك اق جەكە ينۆەس­تورلار ەسەبىنەن سالىناتىن ۇيلەرگە تاپسىرىسشى بولىپ, ناتيجەسىندە قالادا «ارمان», «سىر­داريا», «ياسسى» دەپ اتالاتىن 5 قاباتتى 50 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. وسىلايشا, ءوز قارجىسىنا پاتەر الۋعا نيەتتى ازاماتتارعا دا مۇمكىندىك جاسالدى. تۇركىستاننىڭ وبلىس ورتالىعى بولۋىنا بايلانىستى كوشىپ كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 400-دەن اسا پاتەر بەرىلدى. قالالىق قۇرىلىس ءبولىمى 5 قاباتتى ۇيلەرمەن شەكتەلمەي جاڭا كەزەڭگە بەت بۇردى. باس جوسپارعا سايكەس وبلىس اكىمدىگى عيماراتىن قورشاي سالىناتىن ۇيلەرگە دە قويىلاتىن تالاپ جوعارى بولدى. ساۋلەتشىلەردىڭ جوبالارىن تالقىلاۋ ناتيجەسىندە, ماقۇلدانعان 7 قاباتتى 24 تۇرعىن ءۇيدىڭ (1 452 پاتەر) قۇرىلىسى 2019 جىلى باستالدى. استانا, الماتى قالالارىنىڭ ساۋلەتشىلەرى ءوز جوبالارىن تۇركىستاندا ىسكە اسىرىپ, ەرەكشە ۇلگىدەگى ۇيلەر بوي كوتەردى. تو­مەن­گى قاباتى كوممەرتسيالىق جايلاردان تۇراتىن ۇيلەر كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن نەمەسە قۇيىلمالى تەمىربەتون مونوليتتەن سالىندى.

ارينە, قارقىندى قۇرىلىس قالاداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزدى. حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى بەكىتىلىپ, قالا بويىنشا بىلتىر 2,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ونىڭ 675-ءى – تۇراقتى جۇمىس. ۇلتتىق جوبالار بويىنشا بيىل 5 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانىپ جاتىر. باستى ماسەلەگە اينالعان ينفراقۇرىلىم الدىڭعى قاتارعا قويىلدى. اۋىزسۋ, كارىز جۇيەلەرى, ەلەكتر, گاز, جىلۋ جانە تاعى باسقا دا كوممۋنالدىق ماسەلەلەردىڭ بىردەن شەشىمىن تاپپاعانى ءمالىم. وسى كەزدە 7 قاباتتى ۇيلەردى جىلىتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بول­ماعان گاز تۇتىناتىن پاتەرىشىلىك جىلىتۋ قازاندىقتارىن ورناتۋعا سىناما جۇرگىزىلدى.

«ەلىمىزدە پاتەرىشىلىك گاز قازان­دىق­­تارىن ورناتۋ تەك 5 قاباتقا دەيىن رۇق­سات ەتىلگەن. ال بەس قاباتتان اساتىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىس نورماسىندا نەمەسە زاڭنامادا بۇل كورسەتىلمەگەن. بىراق ۇيلەر سالىنىپ قويعان, شەشىمىن قالايدا تابۋدى قاجەت ەتەدى. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىمەن بىرلەسە اتقار­عان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە, ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ قۇرىلىس سالاسى بويىن­شا شىعارعان بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزىلىپ, العاش رەت تۇركىستان قالاسىندا رۇقسات ەتىلدى. قويىلعان تالاپ بويىنشا جۇر­گىزىلگەن جىلۋ جۇيەسى بۇگىنگى تاڭدا تۇ­راق­تى جۇمىس ىستەپ جاتىر. جەتىقا­باتتى ۇيلەر سولاي قابىلداۋدان ءوتىپ, پاتەرلەرى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندەگى ازاماتتار مەن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا حالىققا يپوتەكالىق جۇيەمەن بەرىلدى», دەيدى تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆ.

اتالعان باعدارلاما كەزەك كۇتكەن نەمەسە تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج جاس وتباسى­لار­عا تاپتىرماس مۇمكىندىك بولدى. سەبەبى ۇيلەر اياقتالعان جاڭا كۇيىندە 1 شارشى مەترىنە 180 000 تەڭگە بولىپ بەلگىلەنگەن. سونداي-اق جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن جۇرگىزىلەتىن كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ءتىزىمى ارتپاسا ازايعان ەمەس. «Nur-Sultan City», «نۇرتاس», «سىرداريا-2» «كارا­ۆان ساراي», «Yassy Eco Village» دەپ اتالاتىن ءتۇرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنى سالىنىپ, ءوز قىزمەتتەرىن ۇسىنىپ جاتتى. بۇل ۇيلەردىڭ قۇنىن مەردىگەر ءوزى بەل­گى­لەپ, حالىققا ىڭعايلى ەتىپ بەرىپ جاتىر. بيۋدجەت ەسەبىنەن 2020 جىلى 7 قاباتتى 24 ۇيدەن سوڭ 9-12 قاباتتى ۇي­لەر­گە تاپسىرىس بەرىلىپ, سول جىلى 65 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. قۇرىلىس جۇمىستارى كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلدى. 2020-2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن بيۋدجەت ەسەبىنەن 89 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 85 ءۇيى قابىلداۋدان ءوتتى. ناتيجەسىندە, 5 500-دەن اسا پاتەر ءوز يەسىن تاپتى. ونىڭ 1 200-دەن استامى كەزەكتەگىلەرگە تەگىن تاراتىلسا, 4 300-دەن استامى يپوتەكامەن ساتىلعان. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارجىنى كوپ قاجەت ەتەتىنى ءمالىم. 2019 جىلعى جوبالاردا 1 شارشى مەتر قۇنى 220 مىڭ تەڭگە بولسا, 2022 جىلعا بۇل باعا 350-400 مىڭ تەڭگەدەن اسقان. بۇل ورايدا ماماندار ونىڭ سەبەبىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ جىل ساناپ قىمباتتاۋى, جەتىسپەۋشىلىگى, كوپ ماتەريالدىڭ ەلىمىزدە وندىرىل­مەۋى­مەن بايلانىستىرادى. ايتا كەتەلىك, تۇر­­كىستان قالاسىندا 2018 جىلى باس­پا­نالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە كوپقاباتتى ۇيلەردە 1 جانە 2 بولمەلى پاتەرلەردىڭ ساتىلۋ باعاسى 4-6 ملن تەڭگە بولسا, 2022 جىلى 7-10 ملن تەڭگە ارالىعىندا بولدى. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى تاڭدا سۇرانىس, پاتەرلەردىڭ ساتىلۋ قارقىنى تومەن. بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭا باسپانالاردىڭ كوپتەپ پايدالانۋعا بەرىلۋىنە دە بايلانىستى بولسا كەرەك. دەگەنمەن قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەگەن ەمەس. بۇگىننىڭ وزىندە 2022 جىلدان بەرى وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى سالىپ جاتقان 7, 9, 12, 20 قاباتتى ۇيلەردىڭ (4 مىڭنان اسا پاتەر) قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىنداپ, 2023 جىلدان باستاپ قابىلداۋدان وتەتىنى بەلگىلى. وعان قوسا قالالىق قۇرىلىس ءبولىمى تاراپىنان 5-7 قاباتتى 80-نەن اسا ءۇيدىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن.

قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ساپاسى دا – باستى نازاردا. ساپاعا قاتىستى قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداعان جاعدايدا شۇعىل قالپىنا كەلتىرۋ جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا اشىلعان جەدەل ارەكەت ەتۋ بريگادالارى ەلگە قىزمەت ەتىپ جاتىر. مىسالى, جىل باسىنان بەرى جەدەل ارەكەت ەتۋ ورتالىعىنىڭ كومەگىنە 397 قوڭىراۋ تۇسكەن. مەردىگەر مەكەمە تاراپىنان 136 ءوتىنىش بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلدى. «تۇركىستان جىلۋ» مەكەمەسىنە قاتىستى 124 ءوتىنىش قارالىپ, قاجەتتى جۇمىستار مەرزىمىندە ۇيىمداستىرىلدى. بىلتىر اكىمدىك تاراپىنان كەپىلدىك مەرزىمىنە سايكەس 52 مەردىگەر مەكەمەگە ەسكەرتۋ بەرىلگەن. ونىڭ 33-ءى ۇسىنىلعان كەمشىلىكتەردى قالپىنا كەلتىردى.

«2021-2022 جىلدارى قالا اۋماعىندا 19 مەردىگەر مەكەمەگە ەسكەرتۋ جولدانىپ, 154 كەمشىلىك قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. سوتتىڭ شەشىمىمەن 5 ملن تەڭگەدەن اسا ايىپپۇل ءوندىرىلىپ, ەكى مەردىگەر مەكەمە جوسىقسىز دەپ تانىلعان ەدى. جۋىردا جۇمىس توبى قۇرىلىس نىساندارىن ارالاپ شىعىپ, انىقتالعان كەمشىلىكتەر بويىنشا مەردىگەرلەرگە جۇمىستى ساپالى اتقارۋ تاپسىرىلدى. كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋگە مەرزىم بەلگىلەنىپ, قاداعالاۋشى مەن باقىلاۋشى ماماندارعا ەسكەرتىلدى. تۇركىستانداعى ءاربىر قۇرىلىس نىسانى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى», دەيدى قالا اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆ.

كيەلى شاھارداعى قۇرىلىس جۇمىس­تارى تەك تۇرعىن ۇيمەن شەكتەلگەن جوق. اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىندا سالتاناتى مەن ساۋلەتى ساي اكىمشىلىك عيما­رات­تارى, «الاتاۋ» مەديا-ورتالىعى, «تۇر­كىستان ارەنا» ستاديونى, وقۋشىلار ءۇيى, كونگرەسس-حولل, زاماناۋي تەننيس ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. مادەني-رۋحا­ني ورتالىقتا ق.ا.ياساۋي مۇراجايى, «كەرۋەن-ساراي» كەشەنى, «فاراب» كىتاپ­حاناسى, « ۇلى دالا ەلى» ورتالىعى, دراما تەاترى, نەكە سارايى, تۋريزم ۋني­ۆەرسيتەتى بوي كوتەردى. قۇرىلىس قار­قىنى ءالى دە باسەڭدەمەي, قالانىڭ باس جوسپارىنا سايكەس جۇيەلى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

تۇركىستان