التىن بۇيىرعان الەم چەمپيوناتى

1983 جىلى تۇساۋى كەسىل­گەن جەڭىل اتلەتيكادان الەم چەم­­پيوناتىنا قازاقستان قۇرا­ما­سىنىڭ سپورتشىلارى دەربەس مەم­لەكەت رەتىندە 1993 جى­لى گەرمانيانىڭ شتۋتگارت قالا­سىندا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم بىرىنشىلىگىنەن باستاپ قاتىسىپ كەلەدى. سول ۋاقىتتان بەرى جەر­لەستەرىمىز 14 جاھاندىق دودادا ونەر كورسەتىپ, 3 كۇمىس, 5 قولا مەدال جەڭىپ الدى. اتاپ ايتار بولساق, ەل قورجىنىنا جۇلدەلەردى ءۇش قارعىپ سەكىرۋدەن ولگا رىپاكوۆا (1 كۇمىس, 2 قولا), 100 مەترگە كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋدەن ولگا شيشيگينا (1 كۇمىس, 1 قولا), ونسايىستان دميتري كارپوۆ (2 قولا) جانە سىرىقپەن سەكىرۋدەن گريگوري ەگوروۆ (كۇمىس) سالعان ەدى.

وسى ۋاقىت ارالىعىندا جەر­­­لەستەرىمىزگە الەم چەمپيو­نا­تىنىڭ كۇمىسى مەن قولاسى بۇيىرسا دا, ­29 جىل بويى وتان­داستارىمىزدىڭ مەدال جيىن­تىعىن­دا ءبىر التىننىڭ ورنى ويسىراپ تۇرعان ەدى. مىنە, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن يۋدجيندە العاش وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە 3 000 مەتر­گە كەدەرگىلەر ار­قىلى جۇگىرۋ سا­يىسىندا ونەر كور­سەتكەن نورا دجەرۋتو تولىق­تىردى. فينال­دىق باسەكەدە بۇ­كىل ەلدىڭ ءۇمىتىن ارقالاپ جارىس جولىنا شىققان دجەرۋتو الدىنا جان سالماي, اقش تو­رىندە ءانۇرانىمىزدى شىر­قاتتى. بۇل قازاقستان ءۇشىن جە­­­ڭىل اتلە­تيكادان وتكەن الەم چەم­­پيو­­ناتتارىنداعى العاشقى التىن ەدى.

جالپى, ورەگونداعى الەم چەمپيوناتىندا قازاقستان قۇرا­ما­سىنىڭ 12 سپورتشىسى 10 باع­دارلاما بويىنشا سىنعا ءتۇستى. جەرلەستەرىمىز اراسىندا ەڭ ۇز­دىك ناتيجەگە نورا دجەرۋتو يە بولسا دا, بىرقاتار اتلەتىمىز اقش-تا وزدەرىنىڭ جەكە كورسەت­كىشتەرىن جاقسارتا الدى. ماسەلەن, 400 مەترگە جۇگىرۋ سىنىندا ميحايل ءليتۆيننىڭ الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىنا جولداما العان العاشقى قازاقستاندىق اتلەت ەكەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. ال 35 شاقىرىمعا سپورتتىق جۇرىستەن جارىس جولىنا شىققان گالينا ياكۋشەۆا الەم چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر قاتارىنا ىلىنبەسە دە, اتالعان قاشىقتىقتى 2 ساعات 54 مينۋت 50 سەكۋندتا ءجۇرىپ ءوتىپ, قازاقستان رەكوردىن ورناتتى.

بيىكتىككە سەكىرۋ بويىنشا فينالدا ونەر كورسەتكەن نا­دەجدا دۋبوۆيتسكايا مەدالعا قول جەتكىزە الماعانىمەن, 196 سانتيمەترگە سەكىرىپ, 8-ساتىدان كورىندى. جالپى, نادەجدا دۋ­بو­ۆيتسكايا – بيىككە سەكىرۋدەن الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىنا شىققان ءۇشىنشى قازاقستاندىق اتلەت. بۇعان دەيىن سۆەتلانا زالەۆسكايا (1999 ج) مەن مارينا ايتوۆا (2007 ج) وسىنداي دەڭ­گەيگە كوتەرىلگەن ەدى.

وسىلايشا, اقش-تاعى الەم چەمپيوناتىندا العاشقى التىنىن ولجالاعان قازاقستان قۇراماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە 22-ورىننان كورىندى. بۇل – ەگەمەندىك العان جىلداردان بەرگى الەم چەمپيوناتتارى تاريحىنداعى ەڭ ۇزدىك كورسەتكىش. سونداي-اق ءبىر التىن جۇلدە يەلەنگەن باگام ارالدارى, فرانتسيا, پورتۋگاليا, ماروككو, قاتار, سلوۆەنيا مەن ۆەنەسۋەلا قازاقستانمەن قاتار جايعاستى.

جالپىكوماندالىق ەسەپتە جارىس قوجايىندارى قاتارى­نان ەكى الەم چەمپيوناتىندا توپ جاردى. اقش سپورتشىلارى 13 التىن, 9 كۇمىس, 11 قولا مەدال ەنشىلەدى. ەكىنشى ورىنعا ەفيوپيا قۇراماسى تابان تىرەدى – 4 التىن, 4 كۇمىس, 2 قولا. بۇل – ەفيوپيانىڭ الەم چەمپيوناتتارىندا كورسەتكەن ەڭ ۇزدىك ناتيجەسى. بۇعان دەيىن ولار 5-6-ورىننان جوعارى كو­تەرىلمەگەن ەدى. ال ۇزدىك ۇشتىكتى يامايكا تۇيىندەدى – 2 التىن, 7 كۇمىس, 1 قولا. جەلاياقتار وتانى سانالاتىن اتالعان ەل كوبىنە بەس­تىكتەن تومەن سىرعىعان ەمەس. ال 2015 جىلى قىتايدا ۇيىم­داستىرىلعان جاھاندىق دودادا ولار كەنيادان كەيىن 2-ورىنعا جايعاسقان ەدى.

كەنيا جەڭىل اتلەتتەرى اقش-تا 2005 جىلدان بەرگى الەم چەم­پيوناتتارىنداعى ەڭ ناشار ورىننان كورىندى. ولار 2 التىن, 5 كۇمىس, 3 قولامەن جال­پى­كوماندالىق ەسەپتە ءتورتىنشى ورىنعا ءتۇسىپ قالدى. كەيىنگى 7 الەم چەمپيوناتىندا كەنيا اتلەتتەرى ۇنەمى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان تابىلاتىن.

بۇل جارىستا بارلىعى 22 مەم­لەكەتتىڭ ءانۇرانى شىر­قالدى. ودان بولەك 45 ەلدىڭ تۋى كوك­تە جەلبىرەدى. سونداي-اق اقش-تاعى الەم چەمپيوناتىندا ەكى الەم رەكوردى, توعىز الەم چەمپيوناتىنىڭ رەكوردى, ءتورت قۇرلىقتىق جانە سەگىز ۇلتتىق رەكورد جاڭاردى.

كەلەسى الەم چەمپيوناتى 2023 جىلدىڭ 19-27 تامىزى ارالىعىندا ماجارستاننىڭ باس شاھارى – بۋداپەشتتە ۇيىمداستىرىلادى.