دوستىقتان ارتىق بايلىق جوق...

ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. قازاقستان دەلەگاتسياسى قۇرامىندا ۇكىمەت مۇ­شەلەرى ءتورت كوزى تۇگەل ءجۇرۋى ەكىجاقتى قاتىناستىڭ قانشا­لىقتى ماڭىزدى بولعانىن كور­سەتەدى. مەملەكەتتىك ساپار تۇركيا­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ رۋحىنا تاع­زىم ەتۋدەن باستالدى. بۇل ق.توقاەۆ­تىڭ تاريحقا ىلتيپاتپەن قاراي­تىنىن, اتاتۇرىكتىڭ انا­دولى ءۇشىن عانا ەمەس, الاش جۇرتى ءۇشىن دە قادىرلى ەكە­نىن ايعاقتايدى. ساپاردى انىت­قابىرگە گۇل شوقتارىن قويۋدان باس­­تاۋى تۇرىك قوعامىن دا ەلەڭ ەتكىزدى. ويتكەنى بۇعان دەيىن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى تۇركى مەم­لەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ىستان­بۇل سامميتىندە وسىدان 70 جىل بۇرىن التايدان انادو­لىعا اۋعان قازاق كوشىن قابىل­داعان پرەمەر-مينيستر ادنان مەن­دەرەستى ەسكە الىپ, وعان قازاق حالقى اتىنان العىس ايت­قانىن تۇركياداعى اعايىن جاقسى بىلەدى. ساپاردان بۇرىن ال­­ماتى مەن تۇركىستان قالا­لا­ر­­ىندا ادنان مەندەرەسكە كو­شە ات­تارىنىڭ بەرىلۋى دە انا­دو­­لىدا قىزۋ تالقىلانعانى بەل­گىلى.

تۇركيا قوعامى, اسىرەسە ساراپشىلار قاۋىمداستىعى ق.توقاەۆ ساپارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جان-جاقتى تالقىلادى. اسىرەسە ساپاردىڭ ايماقتاعى كۇردەلى گەوساياي جانە گەوەكونوميكالىق جاعدايىندا ءوتۋى تۇرىكتەردىڭ قى­زى­عۋشىلىعىن تۋدىردى. سون­داي-اق ساپاردىڭ قازاق­ستاندا بولىپ جاتقان ساياسي وزگە­رىس­تەرمەن, كونستيتۋتسيالىق رەفور­مالارمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى دە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تۇل­عاسىنا, ونىڭ تاباندىلىعى مەن ساياسي كوزقاراسىنا دەگەن قىزى­عۋ­شىلىقتى ەداۋىر ارت­تىردى. جاسىراتىنى جوق, قاڭ­تار وقيعاسى كەزىندە قازاق-تۇرىك با­ۋىر­لاستىعى مەن باي­لا­نىستارىنىڭ بۇدان كەيىنگى بولاشاعىنا كۇمان­مەن قارا­عاندار دا تابىل­عان. ايتسە دە پرەزيدەنت توقاەۆ­تىڭ بۇل باعىتتاعى نىق قادام­دارى مۇنداي كۇدىكتى لەزدە سە­يىلتىپ جىبەردى. سوندىقتان تۇرىك باق-نىڭ ساپاردى «جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋى» رەتىندە باعالاۋى تەگىن ەمەس.

ارينە, ەكىجاقتى قاتىناستار وتىز جىلدا ماڭىزدى سىناق­تار­دان ءوتىپ, جاڭا بەلەس­كە شىعىپ وتىر. ماسەلەن, 1992 جىل­عى 2 ناۋرىزدا ورناعان ديپلو­ما­تيالىق قاتىناستار 1994 جىل­عى 17 قازاندا «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى مەن تۇركيا رەسپۋب­ليكاسى اراسىنداعى دوستىق جانە ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم­مەن» ءوز باعىتىن ايقىندادى. 2009 جىلعى 22 قازاندا ەكى باۋىر­لاس ەلدىڭ قاتىناسى «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇر­كيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سترا­تەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىممەن» جاڭا دەڭ­گەيگە كوتەرىلدى. 2012 جىلى جوعارى دەڭگەيلى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسى قۇرىلدى. ال وسى جولعى ساپار بارىسىندا قاتىناستار «كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك» ساپاسىمەن بەكىتىلدى. بۇل ساناتتىڭ وداق­تاستىق قاتىناستاردان بۇ­رىنعى دەڭگەي ەكەنىن ەسكەرسەك, ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ تە­رەڭ­دىگى مەن بەتالىسىن اڭعارامىز.

ەكىنشىدەن, بۇل «قاڭتار قاسى­رەتىنەن» كەيىن مەملەكەت باسشىسى شەتەلگە جاساعان ماڭىزدى سا­پارلاردىڭ ءبىرى. وسى وقيعالار كەزىندە تۇرىك تاراپى قازاقستانعا ءتۇرلى دەڭگەيدە قولداۋ بىلدىرگەنى بەلگىلى. مىسالى, تۇركيا پرە­زيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان, تۇركيا پارلامەنتى توراعاسى مۇس­تافا شەنتوپ, تمۇ اقسا­­قالدار كەڭەسى توراعاسى جانە بۇ­رىنعى پرەمەر-مينيستر بي­نالي يىلدىرىم, سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى مەۆلۇت چا­ۆۋ­شوعلۋ قازاقستاندى قولداپ ما­لىمدەمەلەر جاساعان بولاتىن.

«قاڭتار قاسىرەتىنەن» كەيىن قازاق­ستانعا العاشقى شەتەل­دىك مەيماندار دا انادو­لىدان ات تەرلەتىپ جەتتى. 24 اق­پاندا تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەلورداعا كەلىپ, تۇر­كيا-قازاقستان بىرلەسكەن سترا­تەگيالىق جوسپارلاۋ توبىنىڭ جەتىنشى وتىرىسىنا قاتىستى. ال 3 ناۋرىزدا قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنت فۋات وكتاي ارىپتەسى ءاليحان سمايىلوۆپەن بىرگە تۇركيا-قازاقستان بىرلەسكەن ەكونوميكالىق كوميسسيا كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزدى. بۇل ساپارلار ەكىجاقتى قاتىناستارعا قارقىن بەرە ءتۇستى.

ۇشىنشىدەن, الەمدەگى گەوساياسي احۋال دا تاريحى ورتاق, تامىرى ءبىر, تاعدىرى ۇقساس تۇگەل تۇركىنىڭ تىزە قوسۋى قاجەت ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. ەندەشە, قازاقستان مەن تۇركيانىڭ ءتيىستى سالالاردا, سونىڭ ىشىندە قاۋىپسىزدىك, ساياسي جانە اسكەري سالالاردا جاقىن ىقپالداستىق ورناتۋى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنى انىق.

ەكى ەلدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىندا ءوزارا ساپارلار جاساۋ, تاجىريبە الماسۋ, وقىتۋ, ۇيلەستىرۋ جانە بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلار سياقتى ءىس-قي­مىل­داردى كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇدان بولەك, ساپار اياسىندا TUSAŞ پەن Kazakhstan Engi­neering كومپانيا­لارى جاڭا كەلى­سىمشارتقا قول قويدى. كەلىسىمگە سايكەس ANKA درون­دارى ەندى ەلىمىزدە وندىرى­لەدى. وعان تەحنيكالىق قىز­مەت كور­سەتۋ مەن جوندەۋ جۇمىس­تارى قازاقستانداعى ورتاق كا­سىپ­ورىندا جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا قازاقستان ANKA دروندارى وندىرىلەتىن العاشقى شەتەلدىك مەملەكەت اتانادى.

تورتىنشىدەن, كەيىنگى كەزدەگى گەوساياسي جاعداي تاسىمال جولدارىن ءارتاراپتاندىرۋ, ازىق-ت ۇلىك (بيداي) جانە ەنەرگەتيكا قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى قيىن­دىقتار تۋىنداتتى. وسىنداي تاۋەكەلدەرگە جول بەرمەس ءۇشىن ساپار كەزىندە ەكىجاقتى سالا­لارداعى قاتىناستاردىڭ بار­لىق جاعىن قامتيتىن 15 كەلى­سىمشارتقا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, توقاەۆ پەن ەردوعان كەلىسسوزدەرىندە ەڭ الدىمەن ەكونوميكا, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سالالارىنا باسا ءمان بەرىلدى. 2021 جىلى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 58 پايىزعا ارتىپ, تاريحتا العاش رەت 5,3 ميلليارد دوللارعا جەتتى. وسى­لايشا, تۇركيا وتكەن جىلى قا­زاق­ستانمەن ەڭ كوپ سىرتقى ساۋدا جاساعان 5 ەلدىڭ قاتارىنا ەندى. ەندىگى مەجەلى مىندەت – ساۋدا اينالىمىن 10 ميللياردقا جەتكىزۋ.

سونداي-اق تۇرىك كومپا­نيا­لارىنىڭ قازاقستانعا سالعان ينۆەستيتسياسى تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى تۇر­كيانىڭ تىكەلەي ينۆەستيتسياسى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ, 680 ميلليون دوللارعا تەڭەستى. وسىنىڭ ارقاسىندا تۇرىك ەلى قازاقستاننىڭ العاشقى 10 ينۆەستورىنىڭ قاتارىنا كىردى. جالپى, 30 جىلدا تۇركيادان كەلگەن ينۆەستيتسيانىڭ جالپى قۇنى 4,2 ميلليارد دوللاردان اسقان. قازىر قازاقستاندا تۇرىك كاپيتالى بار 4 مىڭعا جۋىق كومپانيا تابىس­تى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەلىمىزدە تۇركيا كاسىپكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 61 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلدى. وعان جالپى قۇنى 2 ميلليارد دوللاردان استام قارجى جۇمسالدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلدە قۇنى 2,5 ميلليارد دوللاردان اساتىن 25 بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق قۇنى 1,3 ميلليارد دوللاردان اساتىن 54 جاڭا جوبا قولعا الىنعان.

تۇرىك ينۆەستورلارى ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ ارقىلى ءبىر جاعىنان قازاقستانعا يمپورتتالاتىن تاۋارلاردى ءوندىرىپ, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋداسىنا ۇلەس قوسادى. مىسالعا, جىل سايىن قۇنى 17 ميلليارد دوللار بولاتىن ءونىمدى سىرتتان اكەلەمىز. ال وتاندىق ءوندىرىس 4,3 ميلليارد دوللاردىڭ ءونىمىن عانا وندىرەدى. ەكىنشى جاعىنان تۇرىك ينۆەس­تورلار ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا قۇيۋ ارقىلى ەۋرازيا ايماعىنا, ورتالىق ازياعا جانە قىتاي نارىعىنا ءوز تاۋارلارىن شىعارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. سوندىقتان ەكىجاقتى ساۋدانى ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكى ەلدىڭ ترانزيتتىك-تاسىمالدىق الەۋەتىن ارتتىرۋ كەرەك.

وسى رەتتە كاسپي تەڭىزىنەن وتەتىن ورتا ءدالىزدىڭ ماڭىزى ايقىن. بۇل تۋرالى ق.توقاەۆ «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنىڭ الەۋەتىن تو­لىق پايدالانۋعا ەكى ەل دە مۇد­دەلى» دەپ قاداپ ايتتى. كاس­پيدەن وتكەن تاۋارلار باكۋ-تبيليسي-كارس تەمىرجولى ار­قىلى تۇركيانىڭ تەمىرجولدار جەلىسىنە قوسىلىپ, ءارى قاراي ەۋرو­پاعا جەتەدى. بۇل – تەڭىز جول­دارى ارقىلى تاسىمالدان ال­دەقايدا ءتيىمدى ءارى تەز. بۇعان قوسا ەكىنشى قاراباق سوعىسى­نان كەيىن ازەربايجان مەن ناحچىۆان اراسىنداعى ارميان اۋماعىنان وتەتىن جانە شىعىس-باتىس باعىتىنداعى تاسىمالدىڭ قاشىقتىعىن قىسقارتاتىن زانگەزۋر ءدالىزىنىڭ اشىلۋى دا جاڭا مۇمكىنشىلىك بەرىپ وتىر.

كاسپي باعىتى سونىمەن قاتار قازاقستان مۇنايىنىڭ حالىقارالىق نارىققا شىعۋى تۇرعىسىنان دا ماڭىزدى. ۋكرايناداعى سوعىسقا بايلانىستى رەسەيگە سانكتسيا سالىنۋى, كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) 2022 جىلى ناۋ­رىز ايىندا تەحنيكالىق اقاۋعا بايلانىستى ۋاقىتشا ىستەن شىعۋى قازاقستان ءۇشىن بالاما باعىتتاردىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتتى. وسى ورايدا كاسپي مۇنايىن جەرورتا تەڭىزىنە تاسىمالدايتىن باكۋ-تبيليسي-جەيحان مۇناي قۇبىرى ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى ساپار بارىسىندا تاسىمال جانە ساۋدا-كەدەن سالاسىندا دا ايتارلىقتاي ماڭىزدى قۇ­جاتتارعا قول قويىلدى. ولار­دىڭ قاتارىندا «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى­مەتى ارا­سىنداعى حالىقارالىق قۇرام­داستىرىلعان جۇك تاسىمالدارى تۋرالى كەلىسىم», «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى مەن تۇركيا رەس­پۋبليكاسى اراسىنداعى كورسە­تىلەتىن قىزمەتتەر ساۋداسى تۋرالى كەلىسىمگە تەحنيكالىق تاپ­سىرما», «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ارا­سىنداعى اقپارات الماسۋ ءىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە كەدەندىك باقىلاۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ تۋرالى كەلىسىم» بار.

ايماقتاعى گەوساياي جاعدايدى ەسكەرسەك, قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قاۋىپسىزدىك جانە اسكەري ىنتىماقتاستىقتىڭ زامان تالابى ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە ەردوعان قاڭتار وقيعاسىندا قازا تاپقاندارعا كوڭىل ايتا وتىرىپ, «بىزگە دوس ەل قازاقستاننىڭ بۇل وقيعالاردا بۇرىنعىسىنان دا نىعايىپ شىققانىنا سەنىمدىمىن» دەدى. ءوز سوزىندە «توقاەۆ مىرزانىڭ جاڭا قازاقستاندى قالىپتاستىرۋداعى تاباندىلىعى مەن ەرىك-جىگەرى ماقتاۋعا لايىق. ءبىز وسى تۇر­عىدا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفور­مالاردىڭ كەشەندى باعدار­لاماسىن قولدايمىز. قازاق باۋىر­لارىمىزدىڭ تۇراق­تى­لىعى, تىنىشتىعى, قاۋىپسىزدىگى مەن يگىلىگى ءۇشىن ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا دايىن ەكەنىمىزدى تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز سايا­سي, اسكەري, ەكونوميكالىق, كوم­مەر­­تسيالىق نەمەسە مادەني بول­سىن, بارلىق سالادا ىن­تىماق­تاستىعىمىزدى جالعاس­تىرىپ, يىق تىرەسىپ, بولاشاققا سەنىمدى قادام باسامىز. ءبىز قان­داي جاعدايدا دا قازاقستاندىق باۋىرلارىمىزدىڭ جانىندا بولامىز», دەدى ر.ەردوعان. ءوز كەزەگىندە ق.توقاەۆ «قازاقستان مەن تۇركيا ەۋرازيا قۇرلىعىندا بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باسا ءمان بەرەدى. وسى رەتتە ەكى ەل حا­لىق­ارالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە تىعىز ىقپالداستىق ورناتقان», دەپ اتاپ ءوتتى.

وسى ورايدا اقپارات ءبولىسۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. سون­دىقتان توقاەۆتىڭ ساپارى بارىسىندا تاراپتار اراسىندا قول قويىلعان «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتەر باسقارماسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى اق­پارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اپپاراتى جانىنداعى كوممۋنيكاتسيا باسقارماسى اراسىنداعى باق سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم», «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى­مەتى اراسىنداعى اسكەري بار­لاۋ سالاسى بويىنشا ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى حاتتاما», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى اسكەري ارحيۆتەر, اسكەري تاريح, مۋزەيتانۋ جانە اسكەري جاريالانىمدار سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتاما», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەس­پۋبليكاسى يندۋستريا جانە تەحنولوگيا مينيسترلىگى اراسىنداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم» سياقتى قۇجاتتاردىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

ءبىر جاقتان پاندەميا كەزىن­دەگى قيىندىقتار, ەكىنشى جا­عىنان ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى شيەلەنىس ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. وسى رەتتە قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا بۇل سالادا دا ەلەۋلى الەۋەت بار ەكەنى ايقىن. تاراپتار اراسىندا قول قويىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى اۋىل جانە ورمان شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى باس باسقارماسى اراسىنداعى ورمان شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وسىمدىكتەر كارانتينى جانە ولاردى قورعاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى قورشاعان ورتا, ۋربانيزاتسيا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى مينيسترلىگى اراسىنداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءوزارا تۇسىنىستىك مەموراندۋمى» وسىنىڭ دالەلى. مىسالعا, قازاقستان سوڭعى 5 جىلدا زىعىر ەگىلەتىن القاپتىڭ اۋماعىن 2,5 ەسەگە ۇلعايتتى. وسىلايشا, زىعىر تۇقىمىن ەكسپورتتايتىن كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. تۇركيا بۇعان دەيىن بىزدەن جىلىنا 10 مىڭ توننا زىعىر ساتىپ الاتىن. ال بيىلعى ەكى ايدىڭ ىشىندە 8 مىڭ تونناسىن, ياعني جىلداعىدان 6 ەسە كوپ الدى.

قازاقستان مەن تۇركيا ارا­سىن­داعى قاتىناستاردىڭ ىرگەتاسى باۋىرلاستىق ەكەنى انىق. سون­دىقتان گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق ارقا­شان ماڭىزدى بولعان. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋ جانە مادەنيەت سالاسى – تاراپتاردىڭ ەڭ كوپ باسىمدىق بەرەتىن سالالارى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ اق تاڭىندا قازاق جاستارىنا ستيپەنديا بەرىپ, وقۋ ورىندارىنىڭ ەسىگىن العاش بولىپ اشقان تۇركيا بولاتىن. تۇركىستان قالاسىنداعى احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ەكى ەلدىڭ وسى سالاداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ سيمۆولى ىسپەتتەس. سوندىقتان ق.توقاەۆتىڭ ساپارى بارىسىندا بۇل سالا دا نازاردان تىس قالمادى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە تۋريزم مينيسترلىگى اراسىنداعى كينەماتوگرافيا سالاسى بويىنشا  ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم» جانە «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى اقپارات جانە قو­عام­دىق دامۋ مينيسترلىگى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسى جاس­تار جانە سپورت مينيسترلىگى ارا­سىن­داعى جاستار ساياساتى سالاسى بو­يىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا» قول قويىلدى.

قورىتا ايتقاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ تۇر­كيا ساپارى ەكى باۋىرلاس ەل­دىڭ قاتىناستارىن جاڭا دەڭ­گەيگە كوتەردى. تۇركى الەمى­نىڭ ەكى ۇشىندا, ءبىرى شىعى­سىندا, ەكىنشىسى باتىسىندا ورنا­لاسقان قازاقستان مەن تۇر­كيا ديپلوماتيالىق قاتىناس­تارىنىڭ ءتورتىنشى ون جىل­دى­عىنداعى ورتاق ءىس-قيمىلدارىن ۇي­لەستىرىپ الدى. ەكى ەلدىڭ گەو­گرافيالىق ورنالاسۋى جانە ولاردىڭ اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق ەۋروپا مەن ازيانىڭ قاق ورتاسىندا جاتقان بالقاننان بايقالعا دەيىنگى ايماقتاعى تۇركى الەمىنىڭ گەوساياسي ماڭىزدىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى. ەشكىمگە قارسى باعىت­تال­ماعان, باۋىرلاستىقتان باستاۋ العان بۇل بايلانىستار ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى وزگە مەملەكەتتەرگە دە جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ جو­لىن اشادى. سوندىقتان ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكادان ساۋداعا, ەنەرگەتيكادان اۋىل شارۋاشىلىعىنا دەيىنگى بار­لىق سالانىڭ دامۋىنىڭ سترا­تەگيالىق ءمانى بار. ەكى مەملەكەت باسشىسى ساپار بارىسىندا ۇستەلدىڭ ەكى شەتىندە تۇرىپ تەننيس ويناعانىنداي, قازاقستان مەن تۇركيا تۇتاسىپ جاتقان تۇركى الەمىنىڭ ەكى شەتىندە تۇرىپ, تەك تۇركى ەلدەرىنە عانا ەمەس, بۇكىل ايماقتىڭ ساياساتىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەرى انىق.