«قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولدى
ەلىمىزدە مۇناي ءوندىرۋ كولەمى جونىنەن كوشباسشىلاردىڭ ۇشتىگىنە كىرەتىن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل ون جىل. وسى جىلداردا اكتسيونەرلىك قوعامدا نەندەي وزگەرىستەر ورىن الىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن قانداي بيىكتەردى باعىندىردى دەيتىن ساۋال كولدەنەڭدەيدى. تاريح ءۇشىن ون جىل از بولعانىمەن, مەجەلى بەلەستەردى باعىندىرۋى ءتيىس تابىستى كومپانيا ءۇشىن بۇل ۇلكەن ءبىر اسۋ. نە بار, نە جوق دەيتىندى شامالاۋعا دا مۇمكىندىك بەرەتىن اجەپتەۋىر ۋاقىت. سونىمەن, ون جىلدىق بەلەستىڭ ەڭ ءبىر ماڭىزدى تۇستارىن قىسقاشا شولىپ شىعايىق. اكتسيونەرلىك قوعام 2004 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قۇرىلدى. 2006 جىلى ءوزىنىڭ اكتسيالارىن ۇلكەن كومپانيالاردىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ قاتارىندا قازاقستان قور بيرجاسىنا ورنالاستىردى جانە عالامدىق دەپوزيتارلىق قولحاتتارى لوندوننىڭ قور بيرجاسىندا ليستينگتەن ءوتتى. كومپانيا سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ءىرو كەزىندە 2 ملرد.-تان استام اقش دوللارىن تارتتى. 2007 جىلى «قازگەرمۇناي» بك جشس-داعى 50% ۇلەستى, وعان قوسا CCEL «قاراجانباسمۇناي» كومپانياسىنداعى ۇلەستىڭ 50%-ىن ساتىپ الدى. 2008 جىلى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى نارىققا ءتيىمدى باعامەن شيكىزات جونەلتەتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى ەنەرگەتيكالىق كومپانيا «بي دجي گرۋپپەن» بارلاۋ جانە ءوندىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمىنە قول قويدى. كەلىسىمدە ەلىمىزدىڭ جانە باسقا مەملەكەتتەردىڭ جەكەلەگەن ۋچاسكەلەرىندە كومىرسۋتەگى قورلارىنىڭ الەۋەتىن بىرلەسىپ زەرتتەۋدىڭ ۇستانىمدارى بەلگىلەندى. ءدال وسى جىلى «پەتروقازاقستان ينك.» كومپانياسىنداعى 33% ۇلەستى ساتىپ الۋ ءجونىندەگى مامىلەگە كەلدى. ال, 2009 جىلى Standard&Poor’s حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى كومپانيانى «GAMMA-6» دەڭگەيىندەگى GAMMA كورپوراتيۆتىك باسقارۋ رەيتينگىنە كىرگىزدى. 2010 جىلى «ساپابارلاۋ سەرۆيس» جشس-ءىن جانە «نبك» جشس-ءىن ساتىپ الدى. 2011 جىلى فەدوروۆ بلوگىن زەرتتەۋگە قاجەتتى ليتسەنزياسى بار «Ural Group Limited» اق-تىڭ 50 %-ىن ساتىپ الدى. ءدال وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنان تەمىر, تەرىسكەن, وزەن-قاراماندىباس, قاراتون-سارىقامىس بارلاۋ بلوكتارىن ساتىپ الدى. ءبىر جىل وتكەن سوڭ كومپانيا ءوزىنىڭ «وزەنمۇنايگاز» جانە «ەمبىمۇنايگاز» فيليالدارىن اكتسيونەرلىك قوعام ەتىپ قايتا ۇيىمداستىرۋ نيەتى تۋرالى جاريالادى.جالپى, «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ءوزى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى بولىپ تابىلادى. قمگ ءبو 2012 جىلى «قازگەرمۇناي» بك جشس مەن CCEL جانە «پەتروقازاقستان ينك.» كومپانيالارىنداعى ۇلەستەردى قوسا ەسەپتەگەندە 12,2 ملن. توننا مۇناي وندىرگەن بولسا, 2013 جىلى ول كورسەتكىش 12,3 ميلليون تونناعا جەتكەن. بۇل كۇندە ەلىمىزدىڭ باتىس قازاقستان, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا «قمگ» ءبو» اكتسيونەرلىك قوعامىنا قاراستى 18 ەنشىلەس جانە تاۋەلدى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. بۇل اكتسيونەرلىك قوعامدى مەملەكەتىمىزدەگى ەڭ ءىرى جۇمىس بەرۋشى كومپانيالاردىڭ ءبىرى دەپ اتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناقتى ايتقاندا, 25 مىڭنان اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. الەۋەتى زور كومپانيا ءوزىنىڭ ون جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا استانادا باق وكىلدەرىنە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرعان كەزدە ۇلكەن ۇجىمنىڭ باسشىسى, ياعني, «قمگ» ءبو» اق باس ديرەكتورى ابات نۇرسەيىتوۆ «مۇنايشىلار – اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ نەگىزگى كاپيتالى» دەگەندى دە ايتتى. قاراڭىز, اكتسيونەرلىك قوعام 2007 جىلى ءوز قىزمەتكەرلەرىنە الەۋمەتتىك قورعالۋدىڭ جوعارى دارەجەسىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇجىمدىق شارت جاساسقان قازاقستانداعى العاشقى كومپانيالاردىڭ ءبىرى بولعان. 2008 جىلى بۇل ۇجىمدىق شارت «پارىز» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ەڭ ۇزدىك بولىپ تانىلعان. ال, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا «قمگ» ءبو» ءوزىنىڭ ەنشىلەس جانە باعىنىشتى ۇيىمدارىمەن 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جاڭا ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتى قابىلدادى. ناۋرىزدا وتكەن ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا 2014 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ «بارلاۋ, مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ» بيزنەس-باعىتى بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە 2014 جىلدىڭ بيۋدجەتىندەگى ەڭبەكاقى قورىن 21 ملرد. تەڭگەگە ارتتىرۋ, سونىڭ ىشىندە 2014 جىلدىڭ اقپان ايىندا بولعان تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ەڭبەكاقىنى 10%-عا ارتتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قوسا ولاردى قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايمەن قامتاماسىز ەتۋ, ادام كاپيتالىن دامىتۋ كومپانيانى دامىتۋدىڭ جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ قوزعاۋشى فاكتورى رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن دا اتاپ وتپەكپىز. سونىمەن قاتار, كومپانيا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى كومپانيالاردىڭ ءبىرى. سوڭعى ون جىلدا ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمى مەن الەۋەتىن دامىتۋعا ءوز بيۋدجەتىنەن 45 ميلليارد تەڭگە اقشا جۇمساعان. بۇل قارجىعا اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا مەكتەپ, بالاباقشا, بالالار لاگەرى, سپورت كەشەنى, مەديتسينا ورتالىقتارى, باسقا دا نىساندار سالىنعان. تۇرعىندار اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, اۋىل مەن قالا اراسىنا جول سالىنعان. اتىراۋ وبلىسىندا بولاشاعى جوق اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىن وبلىس ورتالىعىنا كوشىرۋگە اتسالىسقان. ايتا بەرسە, مۇنداي يگى شارۋالاردى ساناپ ساۋساق جەتكىزە المايسىڭ. باسقاسىن ايتپاعاندا, 2009 جىلدان بەرى كومپانيا جىل سايىن جاڭاوزەن قالاسىندا مىڭ الەۋمەتتىك جۇمىس ورنىن قۇرۋعا كومەكتەسىپ جۇرگەنى, جاڭاوزەن قالاسىن دامىتۋ تۋرالى كەشەندى جوسپاردىڭ شەڭبەرىندە كومپانيا سالعان تۇرعىن ۇيدەن 200 وتباسى پاتەرگە يە بولاتىنى قانداي عانيبەت. «ءبىز سوڭعى ون جىلدا ارداگەرلەرگە, زەينەتكەرلەرگە, جەتىم بالالارعا, از قامتىلعان وتباسىلارعا تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىپ كەلەمىز», دەدى ا.نۇرسەيىتوۆ. «قمگ» ءبو» باس ديرەكتورى ا.نۇرسەيىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, وندىرىستە ەسكىرگەن جابدىقتاردى الماستىرۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, جاڭا وندىرىستىك نىساندار سالىنىپ جاتىر. باعدارلاما ورتا كەلەشەكتەگى مەرزىمگە ەسەپتەلگەن. ال وعان بولجام بويىنشا 75-90 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنباق. بۇرىن قولمەن اتقارىلعان ەڭبەكتەر ەندى جاڭا تەحنولوگيانىڭ جەتىستىكتەرىمەن الماستىرىلۋدا ەكەن. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇنايشىلاردىڭ ەڭبەك ەتۋ قارقىنىن جاقسارتپاق. سونداي-اق, تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى مەن قورشاعان ورتا تازالىعىنىڭ دا ساقتالۋىنا اسەرىن تيگىزبەك. مىسالى, جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى بويىنشا ءبىر عانا وزەن كەن ورنىندا دياگنوستيكالاۋ جانە جەراستى جابدىقتارىن جوندەۋ تسەحى پايدالانۋعا بەرىلگەن, سۇيىقتىق دايىندايتىن تسەحتىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. جاڭادان ىسكە قوسىلعان تسەح جەراستى جابدىعىن جوندەۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرادى جانە ونىڭ وندىرىستە پايدالانۋ ۋاقىتىن ۇزارتادى. تسەح قۋاتتىلىعى جىلىنا 10 مىڭ مەتر تەرەڭدىكتەگى سوراپتى, 300 مىڭ دانا سوراپتىق شتانگانى, سونداي-اق, 400 مىڭ دانا كومپرەسسورلىق قۇبىردى جوندەۋگە جەتەدى. ال «ەمبىمۇنايگاز» اق-تا ىلەسپە گازدى كادەگە اسىرۋعا ارنالعان جابدىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ناقتىراق ايتقاندا, وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ەدى. ماقات كەن ورنىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 40 ملن. تەكشە مەتر گاز وندىرەتىن ىلەسپە گازدى دايىنداۋ جانە تاسىمالداۋ قوندىرعىسىن ورناتۋ 2012 جىلى باستالىپ, 2013 جىلدىڭ جازىندا تولىقتاي اياقتالعان. قوندىرعى قۇرامىندا نەگىزىنەن كومپرەسسور, گاز وڭدەۋشى تەحنيكالىق جابدىق, كومپرەسسوردى باسقارۋ ماشيناسى, سەپەراتورلار, ت.ب. بىرنەشە تەحنيكالىق جابدىقتار بار. وسىعان بايلانىستى «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ 23 مامانى «تاتنەفتەگازپەرەرابوتكا» اكتسيونەرلىك قوعامىنا (تاتارستان رەسپۋبليكاسى) ارنايى جىبەرىلىپ, وقۋ-دايىندىق كۋرسىندا تاجىريبە جيناقتاپ كەلگەنىن دە اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا ىلەسپە گازدى دايىنداۋ جانە تاسىمالداۋ قوندىرعىسى الەمدىك ستاندارتقا سايكەس جۇمىس ىستەپ تۇر. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا كومپانيا ماڭعىستاۋلىق مۇنايشىلارعا كەرەمەت سىي جاسادى. «قاراجانباس» كەن ورنىندا ەلىمىزدە تەڭدەسى جوق تەحنيكالىق وندىرىستىك بازا اشىلعان بولاتىن. مۇندا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان «تەحنولوگيالىق كولىك جانە ۇڭعىمالارعا قىزمەت كورسەتۋ باسقارماسى» سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسكەرلەرى ەڭبەك ەتەتىنى بەلگىلى بولعان. وندىرىستىك بازا ءبىر مەزگىلدە 250 اۆتوكولىك پەن ارناۋلى تەحنيكاعا ساپالى قىزمەت كورسەتە الادى. دالىرەك ايتقاندا, زاماناۋي ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتاردىڭ كومەگىمەن تەحنيكالارعا دياگنوستيكا جاسالىپ, كۇردەلى اقاۋلار قالپىنا كەلتىرىلسە, اۆتوماتتاندىرىلعان قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن لاستانعان كولىكتەردى ءاپ-ساتتە جۋىپ-شايىپ الۋعا دا جاعداي جاسالعان. سونداي-اق, ءوندىرىس اۋماعىندا جوندەلۋگە اكەلىنگەن كولىكتەر ءۇشىن كولەمى 3 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن جىلى گاراجداردىڭ دا بار ەكەنى حابارلانعان بولاتىن. «ءبىز ايماقتاعى احۋالداردى وڭالتىپ, ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىردىك. الداعى ۋاقىتتا دا قازىرگى قارقىنىمىزدى باسەڭدەتپەي, ەل ەكونوميكاسىن نىعايتۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسساق دەيمىز. الداعى بەسجىلدىقتا ءبىزدىڭ كومپانيا جىل سايىن 12 ميلليون توننا كولەمىندە مۇناي ءوندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوسپاردى وسىدان تومەن الۋعا بولمايدى. بۇل, ءبىر جاعىنان, كومپانيادا تۇراقتىلىقتىڭ ىرگەتاسىن قالىپتاستىرۋعا مۇرسات بەرەدى. ارينە, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ ءۇشىن از قارجى ينۆەستيتسيالاپ وتىرعان جوقپىز. سوندىقتان الەۋەتىمىزدى جوعارىلاتۋدىڭ ءتۇرلى جولدارىن قاراستىراتىن بولامىز, مەن ءبىزدىڭ اكتيۆتەر رەنتابەلدىلىگىن ساقتايتىنىنا جانە بىرلەسكەن كاسىپورىندار تۇراقتى تابىستار تۇسىرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى باس ديرەكتور باسقوسۋدا. جالپى, بۇل جيىندا 2017 جىلى سوڭعى بەس جىلدا انىقتالعان پەرسپەكتيۆاسى جوعارى كەن ورنى فەدوروۆ بلوگىنىڭ روجكوۆسكوە كەن ورنى پايدالانۋعا بەرىلەتىنىنەن حاباردار بولدىق. قورىتا كەلگەندە ايتارىمىز, الەۋەتى زور كومپانيانىڭ الداعى كۇندەرگە قۇرعان نەگىزگى جوسپارى تۇراقتىلىقپەن, ادام كاپيتالىن دامىتۋمەن, مۇناي قورىن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ەسەلەۋمەن بايلانىستى. وعان قوسا, وزدەرىنە پايدا ءتۇسىرۋ ارقىلى مەملەكەتكە پايداسىن جىلىنا 300 ميلليارد تەڭگە سالىق ارقىلى جەتكىزىپ وتىرعان قۋاتتى اكتسيونەرلىك قوعام مەملەكەت الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتەرىن دە ەستەن شىعارماق ەمەس. سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان».