...كەشكىسىن تەلەارنالار ءار جەردەگى كەزەكتى تراگەديا تۋرالى حابار تاراتىپ جاتتى. «كەزەكتى» دەيتىنىمىز مۇنداي جاعدايلاردىڭ سوڭعى كەزدە ءجيى ورىن الۋىنان ەدى. قىزىلوردا وبلىسىنداعى ءبىر بولىمدە وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ جاتقان ورالدىق جاس جىگىت اسكەر قىزمەتىنە ءوز اياعىمەن بارىپ, ەلىنە تابىتتا قايتىپتى...
بىراق ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز بۇل ەمەس. وسىعان ۇقساس باسقا جاعداي. بۇل دا اسكەرگە قاتىستى. اسكەرگە ساۋ بارىپ, ءۇيىنە مۇگەدەك بولىپ قايتقان ازامات تۋرالى.
«مەنىڭ بالام ايزات ايتوللاەۆ وتكەن جىلى كۇزدە اسكەر قاتارىنا شاقىرىلدى, – دەيدى «ەگەمەنگە» جازعان ارىزىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تايىنشا اۋدانىنىڭ تۇرعىنى مۇراتبەك اراپوۆ, – ول الماتى وبلىسى ۇزىناعاش كەنتىندەگى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى №28237 اسكەري بولىمگە 4 قاراشادا كەلدى. 2013 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى كۇنى اسكەري انت قابىلدادى. سول كەزدە مەن جانە اناسى الماگۇل ەكەۋمىز بالامىزدىڭ جانىندا بولىپ, ناعىز وتان قورعايتىن ازامات بولدىڭ دەپ, قۋانىپ ەدىك. ارادا ءبىر اي وتكەننەن كەيىن بالامىزدىڭ اسكەري گوسپيتالگە تۇسكەنى تۋرالى حابار كەلدى. 2014 جىلدىڭ 31 قاڭتار كۇنى اسكەري بولىمگە كەلىپ, ءبولىم كومانديرى قۋانىش نۇرتازينگە جولىقپاقشى بولدىم. بىراق رەتى كەلمەدى. روتا كومانديرى جاقسىلىق حاميتوۆ تا كەزدەسپەدى. الماتى قالاسىنداعى №239 اسكەري گوسپيتالگە بالام ايزاتتى ىزدەپ كەلدىم. بىراق دارىگەرلەر مەنى بالاممەن كەزدەستىرمەدى. ەمدەۋشى دارىگەر مايور ءانۋار قوجاحمەتوۆ تەلەفون ارقىلى ايتوللاەۆتىڭ باستان اۋىر سوققى العاندىعىن, قاتتى اۋىراتىنىن, ەسىن ءجيى جوعالتاتىنىن, تالىپ قالاتىنىن ايتىپ, ۇزاق مەرزىمگە ەمدەلۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. بۇدان ءارى اسكەري قىزمەتكە جارامايتىندىقتان كوميسسيالاۋ ارقىلى قايتاراتىندارى تۋرالى ءتۇسىندىردى.
بالام ايزات كىشى كومانديرلەردىڭ ۇرىپ-سوعاتىنى تۋرالى ماعان تەلەفون ارقىلى ايتىپ بەردى. كىشى سەرجانتتار ە.ۇسەمباەۆ پەن م.الىكباەۆ 2013 جىلدىڭ 17 جەلتوقسانى مەن 31 جەلتوقسانى ارالىعىندا قاراۋىلدىق قىزمەتكە شىققاندا «جارعىنى بىلمەيسىڭدەر» دەگەن جەلەۋمەن ۇنەمى ۇرىپ-سوعادى ەكەن. تەك مەنىڭ بالامدى عانا ەمەس, باسقا جاۋىنگەرلەردى دە وسىلاي ۇرىپ-سوعۋدى ادەتكە اينالدىرعان. بىراق ولار ەشقانداي قارسىلىق كورسەتپەگەن, اۋىزدارىن اشپاعان, سوققىنى قارسىلىقسىز قابىلداعان. ال مەنىڭ بالام نامىسقا تىرىسىپ, ۇرعىزباۋعا تىرىسىپ, قارسىلاسقان. وسىلايشا, ۇنەمى تاياق جەۋدىڭ سالدارىنان ايزات ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ەسىنەن ايىرىلىپ قۇلاعان. سول كۇننەن 9 قاڭتارعا دەيىن ۇزىناعاشتاعى اسكەري-سانيتارلىق بولىمدە جاتقان. 10 قاڭتار كۇنى عانا الماتى قالاسىنداعى №239 اسكەري گوسپيتالگە الىپ كەلگەن.
قازىر بالامنىڭ دەنساۋلىعى ناشار, ءجيى-ءجيى تالىپ قۇلايدى. اسكەرگە دەيىن دەنساۋلىعى مىقتى بالانىڭ جاعدايى بۇدان ءارى قانداي بولاتىنى ماعان بەلگىسىز. دارىگەرلەر ەشقانداي كەپىلدىك بەرىپ تۇرعان جوق. اسكەرگە ساۋ كەلىپ, ەلگە مۇگەدەك بولىپ قايتاتىنى جانىمدى اۋىرتادى.
مەن وسى جاعدايدى تولىق بايانداپ, الماتى قالاسىنداعى اسكەري گارنيزوننىڭ پروكۋرورى س.سادۋاقاسوۆقا جانە توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى مينيستر ۆ.بوجكونىڭ اتىنا ارىز بەردىم. قازىر تەرگەۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتىر. بىراق №28237 اسكەري ءبولىمنىڭ باسشىلارى وزدەرىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن جاسىرىپ, جابۋدا. بالامدى دارەتحاناعا اپارىپ ۇرعان كۇندەردەگى بەينەجازبالاردى جويىپ جىبەرگەن. كەرىسىنشە, بالامنىڭ ەسىنەن تانىپ, ءوزى قۇلاعان كەزدەگى بەينەجازبانى ساقتاپ قالىپ, «ءوزى قۇلاپ, وسىنداي جاراقات الدى», دەپ سىلتاۋ كەلتىرىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى تەكسەرۋ كوميسسياسى قۇرىلعانى جونىندە ايتتىم. دەگەنمەن, بۇل ماسەلەگە جۋرناليستىك زەرتتەۋدىڭ دە جۇرگىزىلگەنىن قالايمىن. سول ءۇشىن «ەگەمەنگە» ارىز جازىپ وتىرمىن».
ارىز جازىلعاننان كەيىن, تەكسەرۋ مىندەتىمىز. شاعىمدا كورسەتىلگەن جاعدايدىڭ جاي-جاپسارىن انىقتاۋ ءۇشىن الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى ۇزىناعاش اۋىلىنا اتباسىن بۇردىق. ءبىزدى №28237 اسكەري ءبولىم كومانديرىنىڭ تاربيە ءجانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار ءجونىندەگى ورىنباسارىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن اتقارۋشى مايور قۋانىش بەيسەمباەۆ قارسى الىپ, اتالعان ماسەلە بويىنشا تۇسىنىك بەردى.
«قاتارداعى جاۋىنگەر ايزات ايتوللاەۆ 2013 جىلى قاراشا ايىندا كوكشەتاۋ قالاسىنان اسكەري قىزمەتكە شاقىرىلعان, – دەيدى مايور قۋانىش بەيسەمباەۆ, – سول جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى كۇنى اسكەري انت قابىلداعان. وسى ۋاقىتتان بەرى 1-ءشى قۇتقارۋ باتالونىنىڭ 2-ءشى قۇتقارۋ روتاسىندا قۇتقارۋشى بولىپ قىزمەت اتقارعان.
2014 جىلى 1 قاڭتار كۇنى شامامەن كەشكى ساعات 17 كەزىندە ايتوللاەۆ ەكىنشى قۇتقارۋ روتاسىنىڭ اجەتحاناسىندا باسى اينالىپ قۇلاپ, جاراقات العان. وسى جاعداي بويىنشا سول كۇنى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلامالار جىبەرىلدى. وسى حابارلامالار نەگىزىندە الماتى گارنيزونى اسكەري پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جانە وڭتۇستىك وڭىرلىك اسكەري تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ اعا تەرگەۋشىسى ر.قۇربانوۆ تەرگەۋ الدى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قاتارداعى جاۋىنگەر ا.ايتوللاەۆتىڭ جاراقات الۋىندا اسكەري قىلمىس بەلگىلەرى جوق بولۋىنا بايلانىستى قىلمىستىق ءىس قوزعاماۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. وسى ۋاقىتتان بەرى قاتارداعى جاۋىنگەر ايتوللاەۆقا الماتى قالاسىنداعى اسكەري كلينيكالىق گوسپيتالىندە مەديتسينالىق تەكسەرۋ جاساپ, ەمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
قاتارداعى جاۋىنگەر ا.ايتوللاەۆتى كىشى سەرجانتتار ە.ۇسەمباەۆ پەن م.الىكباەۆتىڭ ۇرىپ-سوققانى تۋرالى تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, كىشى سەرجانتتار تاراپىنان الىمجەتتىلىكتىڭ بولماعانى جانە ونداي قىلمىستىق جاعدايدىڭ ورىن الماعانى دالەلدەندى. سونداي-اق, بۇل ماسەلە بويىنشا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنەن دە تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ايتوللاەۆقا قاتىستى اسكەري ءبولىم قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان قىسىم كورسەتىلگەنى انىقتالعان جوق. ايتوللاەۆتىڭ اكەسىنىڭ ارىزدا ايتقانىنداي, ول ەشقاشان قاراۋىل قىزمەتىنە ءتۇسپەگەن, سوندىقتان ونى قاراۋىل قىزمەتىندە كىشى سەرجانتتاردىڭ ۇرىپ-سوقتى دەگەنى شىندىققا جاناسپايدى. قاتارداعى جاۋىنگەر ايزات ايتوللاەۆ استانا قالاسىنداعى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق اسكەري دارىگەرلىك كوميسسياسىنىڭ قاۋلىسى بويىنشا 2014 جىلى 26 اقپان كۇنى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتىنەن بوساتىلعان».
ءبىز ۇزىناعاشتاعى اسكەري بولىمگە بارعان كەزىمىزدە ارىزدا اتتارى كورسەتىلگەن كىشى سەرجانتتار ە.ۇسەمباەۆپەن جانە م.الىكباەۆپەن دە كەزدەستىك. ولار قاتارداعى جاۋىنگەر ا.ايتوللاەۆتى ۇرىپ-سوقپاعانى جونىندە انت-سۋ ءىشىپ وتىر.
...سونىمەن, اسكەردەن اۋرۋ بولىپ قايتقان ايزاتتىڭ اكەسىنىڭ ارىزىنا قاتىستى اڭگىمەلەسكەن ادامداردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇل وقيعادا الىمجەتتىكتىڭ بولماعانىن ايتادى. وسى جاعدايعا بايلانىستى تەكسەرۋ جۇرگىزگەن ءتۇرلى كوميسسيالاردىڭ شەشىمدەرى دە سولاردىڭ ايتقانىن راستايدى. سەنەيىك. دەگەنمەن, ءبىزدى ويلاندىرعان ءبىر سۇراق: بۇرىن-سوڭدى باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداماعان ايزاتتىڭ اسكەرگە كەلگەننەن كەيىن تالما دەرتىنە شالدىعۋى نەلىكتەن؟ وسىعان قوسىمشا تاعى ءبىر سۇراق: ەگەر ايزاتتىڭ سىرقاتى بۇرىننان بار بولسا, ونى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ اسكەري كوميسسارياتى اسكەرگە نەگە قابىلداعان؟
مىنە, وسى وقيعاعا قاتىستى قۇرىلعان ءتۇرلى كوميسسيالار وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەمەگەن. ال بۇل سۇراقتارعا جاۋاپ تابىلمايىنشا, ايزاتتىڭ اكەسىنىڭ ارىزى ءالى تالاي جەردى شارلايدى.
شارافاددين ءامىروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.