لاتيفۋنديستەردى ازايتامىز با, الدە كوبەيتەمىز بە؟

ارادا ەكى جارىم ايداي ۋاقىت وتكەندە, اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەزيدەنت وسى ماسەلەگە قايتا ورالىپ: «مەن جولداۋدا جەردى وڭدەۋمەن اينالىسپايتىن لاتيفۋنديستەردەن ونى قايتارىپ الۋ مىندەتىن قويدىم. بۇل وتە ماڭىزدى تاپسىرما قىزىل ءسوز ءۇشىن بەرىل­گەن جوق. ادال دا ەڭبەكقور فەرمەر­لەر, شارۋالار مال باعاتىن جەر تاپپاي­تىن جاعدايعا دەيىن جەتتىك. الايدا مەنىڭ تاپسىرمام وتە باياۋ ورىن­دالىپ جا­تىر. قازىرگى جاعدايدى وزگەرت­پەۋگە مۇد­دەلى ادامداردىڭ قىسىمىنا ۇشىرا­عان­دىقتان, بۇل جۇمىستى سوزباققا سالۋ ۇيعارىلعان سياقتى», دەپ مالىمدەگەن ەدى.

سودان بەرگى ەكى جىلدان استام ۋاقىت­تا ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگان – اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مەن ۇكىمەت­تىڭ بۇل باعىتتا تىندىرعان ىستەرى شامالى, بىرنەشە قادام عانا ىلگەرى جىلجۋ بار. بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى قۇر­عان جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميس­سيا ازىرلەگەن ۇسىنىمداردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بىلتىرعى 30 ماۋسىم­دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتى­ناس­تارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعانىن ايتقان ءجون. سوعان سايكەس 2022 جىلعى 1 قاڭ­تار­دان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دارداعى جەرلەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ فۋنك­تسيالارى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگىنە قايتارىلدى. وسىعان وراي, بيىلعى 19 قاڭتارداعى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن وڭىرلەردە اشم جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى قۇرىلدى. سەبەبى قولدانىستاعى جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتار جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان جاسالاتىندىعى انىقتالىپ وتىر. اشم جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى – جەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋ جونىندەگى باس مەملەكەتتىك ينسپەكتورى مۇرات تەمىرجانوۆتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگانعا تەك جەر ماسەلەلەرى بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ۇستىنەن 2020 جىلى – 2 614, 2021 جىلى 1 613 ارىز تۇسكەن. ولاردىڭ دەنى ساۋدا-ساتتىقسىز (اۋكتسيون, كونكۋرس) جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ, ولاردى بەرۋدەن نەگىزسىز باس تارتۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ تۋرالى وتىنىشتەرىن قاراۋ مەرزىمدەرىن ساق­تا­ماۋ بولىپ وتىر. ارينە, مۇنداي بۇزۋ­شىلىقتارعا سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتى ءتان. الايدا ەندى مۇنداي كەلەڭ­سىز­دىكتەرگە جاڭادان قۇرىلىپ جات­قان جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىن­دەگى اۋماقتىق دەپارتامەنتتەردىڭ قىز­مەت­كەرلەرى جول بەرمەيدى دەگەنگە دە سەنۋ قيىن. «قوسىلعىشتاردىڭ ورنىن اۋىستىر­عانمەن, قوسىندى وزگەرمەي­دىنىڭ» كەبى بولىپ شىقپاعاي, ايتەۋىر.

ەكىنشىدەن, جۋىردا مەملەكەتتىك جەر كاداسترىنىڭ اۆتوماتتاندىرىل­عان اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. الايدا ودان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىم­دارىنىڭ اتاۋى مەن شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ باسشىلارىنىڭ تەگىن عانا بىلۋگە بولادى. ال مىڭداعان گەكتار جەرگە يەلىك ەتىپ وتىرعان ءىرى سەرىكتەستىكتەردىڭ يەلەرى, ءھام لاتيفۋنديستەر كىمدەر ەكەنى جايلى مالىمەت جوق. مۇنى ازىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ وزدەرى عانا ءبىلىپ, قۇپيا ۇستاپ وتىر. جۇرتشىلىق بولسا, جەر ماسەلەسىندە تولىق اشىقتىق پەن ادىلدىك بولۋىن تالاپ ەتۋدەن تانار ەمەس. بۇعان الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالانىپ جات­قان كوپتەگەن پىكىر ايعاق.

مەملەكەت باسشىسى وسى كوپشىلىك كوكەيىندەگى ماسەلەگە بيىلعى 8 اقپاندا بولعان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تاعى دا ەرەكشە نازار اۋدارىپ: «مەن بوس جاتقان جايىلىمدىق جەر­لەردى تەزىرەك قايتارىپ الىپ, ونى اۋىل تۇرعىندارىنا بەرۋدى تاپسىر­عان بولاتىنمىن. قازىر حالىق ءۇشىن اي­رىق­شا ماڭىزى بار جۇمىس جۇرگىزىلىپ جا­تىر. بىراق بۇل جەردە دە اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدىك­تەر كوزبوياۋشىلىققا جول بەرگەن. مينيستر­لىك جايىلىمدىق جەردىڭ تاپ­شىلىعى 6,8 ملن گەكتارعا نەمەسە 32 پايىزعا ازاي­دى دەپ مالىمەت بەرىپ وتىر. بۇل شارۋا قوجالىقتارىمەن مەموراندۋمعا قول قويۋدىڭ جانە ەلدى مەكەندەردىڭ اۋما­عىن كەڭەيتۋدىڭ ناتيجەسىندە مۇم­كىن بول­دى. الايدا باس پروكۋراتۋرانىڭ تەكسە­رىسى كورسەتكەندەي, بىرقاتار وڭىردە جايى­لىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى ءالى دە ازاي­ماعان. اقمولا, اتىراۋ جانە قوستا­ناي وبلىستارىندا اۋىل تۇرعىن­دارىن­ا مالىن فەرمەرلەردىڭ جەرىنە جايۋعا رۇقسات بەرىلەدى دەگەن جالعان مەم­و­­راندۋم جاسالعان. شىن مانىندە, جا­يى­لىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى قاعاز بەتىن­دە عانا ازايعان. بۇدان بولەك, اي­ماق­­تار حالىقتىڭ جايىلىمعا دەگەن سۇرا­نى­سىن تومەندەتىپ كورسەتە باستاعان. ۇكى­مەت نەگە بۇعان كوز جۇما قاراپ وتىر؟ مۇنداي ارەكەتتەر اۋىل حالقىنىڭ نارا­زى­لىعىن ورشىتپەسە, كەمىتپەيدى. ۇكىمەت­كە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, وسى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدى تاپسىرامىن.

بۇدان ءارى. جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ­داعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ونىڭ ءبىر قولعا شوعىرلانۋىنا جول بەر­­مەۋ. مەن بۇل تۋرالى ايتقانمىن. بۇگىن ناق جەردى كوبىرەك الىپ, ينۆەستي­تسيا سالماي, ءونىمسىز شوعىرلاندىرۋ جايلى ايتپاقپىن. بىرقاتار وڭىردە ءماس­لي­حاتتاردىڭ شەشىمدەرىمەن جەر تەلىم­دەرىنىڭ مولشەرلەرى عىلىمي-نەگىزدەۋ ءتاسىلىنسىز بەكىتىلگەن: اتىراۋ وبلى­سىندا – 98 مىڭ گەكتار, الماتى وبلى­سىن­دا – 96 مىڭ گەكتار, شىعىس قازاق­ستان وبلىسىندا – 69 مىڭ گەكتار. سول-اق ەكەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگى ءبىر قولعا 98 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن بەرۋگە رۇقسات ەتەتىن قاۋلى جوباسىن ازىرلەي قويدى. بۇل شامادان تىس جەرگە يە ادامداردىڭ قازىرگى يەلىگىن بەكىتۋ, ياعني نورماتيۆتىك بازا رەتىندە ايقىنداۋ ارەكەتى سياقتى كورىنەدى. تۇسىنىك بەرە كەتەيىن: مەملەكەت ۇلكەن جەر ۋچاسكەلەرىنە قارسى ەمەس. بۇل جاقسى دا – ەكونوميكالىق اينا­لىمعا جەر كوبىرەك ەنگىزىلەدى, اۋقىم­دىلىق اسەرى جۇمىس ىستەيدى, باسەكەگە قابى­لەت­تىلىك ارتادى. الايدا قاتاڭ قارسى مىندەتتەمەلەر, جەردى ناقتى پايدالانۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان ۇكىمەتكە جەر تەلىمدەرىنىڭ شەكتى مولشەرلەرىن انىقتاپ, بيىلعى 1 مامىرعا دەيىن بەكىتۋ ءۇشىن ساراپشىلار مەن عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبىن قۇرۋدى تاپسىرامىن», دەدى.

راسىندا دا, وسىعان دەيىن ەنشىلەپ العان جەرلەرىن وڭدەۋمەن اينالىسپاي­تىن لاتيفۋنديستەردەن ونى قاي­تارىپ الۋ جۇمى­سىن سوزباققا سالىپ كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىندەگى شەنەۋ­نىكتەردىڭ شىن نيەت­تەرى اڭعارىلىپ قالعان سەكىلدى. لاتيفۋنديستەردىڭ قاتارىن ازايتۋدى ەمەس, كوبەيتۋدى كوزدەيتىن قۇجات جوباسىن دايىنداعاندىقتارى – سونىڭ دالەلى ەمەس پە؟! ولاردىڭ قاتارىندا, بەيرە­سمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, اتالعان مينيستر­لىكتىڭ بۇرىنعى جانە بۇگىنگى كەيبىر باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بولۋى دا ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ولاردىڭ وزدەرى وتىر­عان بۇتاقتى كەسىپ نەلەرى بار؟..

شىنتۋايتىندا, ونداعان-جۇزدەگەن مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن لاتيفۋنديستەر قالاي العاندىعىنا باس پروكۋراتۋرا نازار اۋدارسا, تالاي بى­لىق-شىلىقتىڭ بەتى اشىلىپ قالار دەگەن ويدامىز. ەڭ باستىسى, كۇن كورىپ وتىرعان مالىن باعۋعا جايىلىم تابا الماي, قينالىپ جۇرگەن جانە وزدەرىنە تيەسىلى جەر ۇلەستەرىن جالعا بەرگەن كومپانيالاردان ۋادە ەتىلگەن پايلارىن الا الماي, الدانىپ, جەر ۇلەستەرىن دە قايتارىپ الا الماي قورلانىپ جۇرگەن اۋىل ادامدارىنىڭ جانايقايلارى ۇكىمەتتىڭ قۇلاعىنا جەتسە ەكەن دەيمىز.