مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ بيىلعى 8 اقپاندا بولعان كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە: «قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 1 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە جەتپەيدى. بۇل – سوڭعى 10 جىلداعى ەڭ ناشار كورسەتكىش. قازىرگى ۋاقىتتا مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ارنالعان باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر», دەدى. بۇل رەتتە ۇكىمەت ەڭ تومەنگى جالاقى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەكەنىن ەسكەرىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قاراستىرسا, قۇبا-قۇپ.
ويتكەنى اۋىلداعى ماردىمسىز جالاقىنى مىسە تۇتپاعان جاستار قالالارعا ۇدەرە كوشىپ, بازار جاعالاپ, كەزدەيسوق تابىسپەن كۇنەلتىپ, ءبىر بولىگى جات ءدىني اعىمداردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ اداسىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ولاردىڭ ءبىرازى «قاسىرەتتى قاڭتاردا» ارام پيعىلدىلاردىڭ ازعىرۋىنا ەرىپ قىلمىستىق ارەكەتتەرگە بوي ۇرىپ, ارانداپ قالعانى دا انىق.
ۇكىمەت تاراپىنان جەتە ويلاستىرىلماعان جەدەل ۋرباندالۋ ۇدەرىسى جاقسىلىققا جەتەلەمەيتىنىن ءومىر شىندىعى ايقىن كورسەتىپ وتىر. ۇلتىمىزدىڭ التىن بەسىگى – اۋىلدى ساقتاپ, وركەندەتۋ ۇلان-بايتاق جەرىمىزدى جات كوزدىڭ سۇعىنان قورعاۋ ءھام ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە قاجەت.
وسى ورايدا ويلانارلىق ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعى.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنداعى جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە مەملەكەت بۇرىنعى كەڭشارلار مەن ۇجىمشارلاردا تالاي جىل ماڭداي تەرىن توگىپ, ادال ەڭبەك ەتكەن اۋىلداعىلاردىڭ قامىن ويلاپ, ولارعا بەلگىلى مولشەردە جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعىن 49 جىلعا بەرگەنى ءمالىم. ولار وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, شارۋا قوجالىقتارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەر قۇرىپ, وزدەرىنە تيەسىلى جەر ۇلەستەرىن سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەردى. اۋىلدارداعى پاراساتتى, ىسكەر ازاماتتار باسقارعان شارۋاشىلىقتار ءوز ۇلەسكەرلەرىنە جىل سايىن قوماقتى پاي تولەپ نەمەسە قالاۋلارىنا قاراي ۇن, استىق, جەمشوپ, وتىن اپەرىپ, كومەكتەسىپ كەلەدى. الايدا اۋىل ادامدارىنا ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن ۋادەلەرىن تەز ارادا «ۇمىتىپ», مويىندارىنا العان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماي, جۋاس جۇرتتىڭ ەسەبىنەن وڭاي جولمەن بايۋدى ويلاعان پىسىقايلار دا تابىلدى. وندايلار اۋىلداعىلارعا كۇزدە ءبىر-ەكى قاپ ۇن نەمەسە استىق قالدىعىن بەرىپ, «جارىلقاپ» تاستاعانداي بولىپ جۇرەدى. تالايى اۋىل تۇرعىندارىن الداپ-سۋلاپ, ولاردىڭ جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن مول نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلگە قويعىزىپ, كەيىن العان قارىزىن قايتارماي, ەكى جاقتى دا تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتتى. سول سەبەپتى بانكتەر كەپىلگە قويىلعان جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعىن اۋكتسيونعا شىعارىپ, باسقا كومپانيالارعا ساتىپ جىبەرىپ, ۇلەسكەرلەردى ەشقانداي پايسىز قالدىردى.
وسىنداي قاۋىپ تونگەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنداعى قامىساقتى جانە سىرىمبەت اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە قاراستى بەس اۋىلدىڭ تۇرعىندارى بىلتىر اۋداندىق اكىمدىك پەن جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنان اراشا سۇراعان. سەبەبى ولاردىڭ جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعىن سەنىمگەرلىك باسقارۋعا العان «جارقىن سك» جشس 2017 جىلى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق-دان 600 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, ونىڭ كەپىلدىگىنە 42 مىڭ گەكتار ەگىستىك جەردى زاڭسىز قويعان بولىپ شىقتى. كەيىن سەرىكتەستىك باسشىلىعى العان نەسيەسىن ۋاقتىلى تولەي الماعاندىقتان, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» ونى سوتقا بەرىپ, اۋىلداعىلاردىڭ ەگىس القاپتارىن پايدالانۋ قۇقىعىن ءوز مەنشىگىنە العان. ىلە ونى اۋكتسيون ارقىلى ساتىپ, قارجىسىن قايتارماقشى بولادى. تەك اۋىلداعىلاردىڭ دەر كەزىندە دابىل قاعىپ, ارىزدانۋىنىڭ ارقاسىندا كەپىلدە تۇرعان جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن اۋكتسيون ارقىلى ساتۋعا سوت شەشىمىمەن تىيىم سالىندى.
وكىنىشكە قاراي, ەگىنشىلىك جەرى كوپ سولتۇستىك وڭىرلەردەگى تالاي اۋىل تۇرعىندارى وزدەرى سەنىم ارتقان سەرىكتەستىكتەر باسشىلارىنىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىن ۋاقتىلى بىلە الماي, تالاپ-ارىز بەرۋ مەرزىمىن وتكىزىپ العاندىقتان, جەر ۇلەستەرىن پايدالانۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ قالدى.
سوندىقتان پارلامەنت دەپۋتاتتارى جەر كودەكسىن تاعى ءبىر قاراپ, اۋىلداعىلاردىڭ جەر ۇلەسىن پايدالانۋ قۇقىعىن كەپىلگە قويۋعا, اۋكتسيون ارقىلى ساتۋعا تىيىم سالۋ جانە جەر داۋلارىن قاراۋ مەرزىمىن شەكتەۋدى الىپ تاستاۋ ماسەلەلەرىن وڭ شەشكەنى ءجون بولار.