«جاۋ جاعادان العاندا ءبورى ەتەكتەن» دەيدى قازەكەم. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا – كەڭەس وداعى تاراپ, وداقتاس رەسپۋبليكالار اراسىنداعى شارۋاشىلىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, بۇرىنعى جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋ باستالعان وتپەلى كەزەڭدە شيەلەنىسكەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان قالانى دا, اۋىلدى دا جۇمىسسىزدىق جايلاپ, حالىقتىڭ تۇرمىسى تومەندەگەندە نەشە ءتۇرلى قىلمىس ءورشىپ, جول تورىعان, جەكە ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەردى بوپسالاعان قاراقشىلار كوبەيگەن ەدى.
مۇنداي ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار ەل جاعدايى تۇزەلگەن جاڭا عاسىر باسىندا جويىلىپ, قاراقشىلىق قاۋپى سەيىلگەندەي بولعان. الايدا «قارا التىنعا» بالانعان مۇناي باعاسى قۇلدىراپ, ەلدىڭ قارجى جاعدايى قيىنداعان, ونىڭ ۇستىنە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ەكونوميكاعا تەرىس اسەرىن تيگىزگەندىكتەن, حالىقتىڭ تابىسى تاعى دا كەمىپ, قىمباتشىلىق قىسپاققا الا باستاعان كەيىنگى جىلدارى قاراقشىلىقتى كاسىپ ەتۋشىلەر قايتادان باس كوتەرگەن ءتارىزدى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, وسى جىلدىڭ باسىندا تۇركىستان وبلىسىندا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ مۇشەلەرى قازىعۇرت اۋدانىنىڭ تۇرعىنىن قورقىتىپ, ءتورت ميلليون تەڭگەدەي اقشا بوپسالاعان. پوليتسيادان كومەك سۇراۋعا ءداتى جەتكەن ازاماتتىڭ شاعىمىنا وراي بىردەن قۇرىلعان پوليتسيا دەپارتامەنتى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دەپارتامەنتىنىڭ تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىرلەسكەن توبى توعىز ادامدى قىلمىس ۇستىندە تىرپ ەتكىزبەي ۇستاعان. كەيىن ولاردىڭ تورتەۋى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ مۇشەلەرى ەكەنى, ال ۇشەۋى بۇرىن بۇزاقىلىق جاساپ, ادام ۇرلاعانى جانە تەرروريستىك ارەكەتتى ۇيىمداستىرۋعا تىرىسقانى ءۇشىن سوتتالعانى انىقتالعان.
سونداي-اق بيىلعى جازدا باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇيلەستىرۋىمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى الماتى قالاسى, الماتى, اقتوبە, جامبىل جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردى تارتا وتىرىپ جۇرگىزگەن ارنايى وپەراتسيا بارىسىندا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ 28 مۇشەسى قولعا تۇسكەن. ەلۋدەن استام وبەكتىنى ءتىنتۋ كەزىندە اتىس قارۋلارى مەن وق-دارىلەر جانە ارنايى باقىلاۋ جۇرگىزۋگە ارنالعان تەحنيكا تابىلىپ, تاركىلەنگەن. بۇل قىلمىسكەرلەر توبى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە 15 اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس ىستەگەن. سونىڭ ىشىندە 3 رەت قاراقشىلىق شابۋىل جاساۋ, 5 رەت كاسىپكەرلەردى قارۋ قولدانۋ ارقىلى بوپسالاۋ بار. بۇل قىلمىستىق توپ ءوز يەرارحياسى مەن قاتاڭ ىشكى ءتارتىبىن ساقتاعان جانە قولدارىنا تۇسىرگەن جابىرلەنۋشىلەرگە ەرەكشە قاتىگەزدىك كورسەتكەن.
ال جۋىردا الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىندا بەتتەرىنە مەديتسينالىق ماسكا, باستارىنا كەپكا مەن كۇلاپارا كيگەن ءۇش جاس جىگىت قولدارىنا پيستولەت پەن پىشاق ۇستاپ, تۇنگى ۋاقىتتا بىرنەشە تۇرعىننىڭ باعاسى قىمبات تەلەفوندارىن تارتىپ العان. پوليتسەيلەر قىلمىستىق توپتى الماتى قالاسىندا ۇستاپ, تۇرمەگە قاماعان. تەرگەۋ بارىسىندا ولار دا بۇرىن قاراقشىلىق پەن ادام توناۋ, كولىك ۇرلاۋ قىلمىستارىمەن شۇعىلدانىپ, سوتتالعاندار بولىپ شىققان.
ارادا بىرەر كۇن وتكەندە جەتىسۋ وڭىرىندەگى جاركەنت قالاسىنداعى ويىن كلۋبىنا قاراقشىلىق شابۋىل جاسالعان. جەرگىلىكتى ءۇش جاس جىگىت كلۋب قىزمەتكەرلەرىن شولاق مىلتىق جانە پيستولەتپەن قورقىتىپ, 1 ميلليون تەڭگەنى تارتىپ الىپ كەتكەن. الماتى وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ولاردى دا وڭتۇستىك استانادان ىزدەپ تاۋىپ, دەر كەزىندە قۇرىقتاپتى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, 2019 جىلى ەلىمىزدە 465 قاراقشىلىق شابۋىل تىركەلىپ, ونىڭ 83,8 پايىزى اشىلعان. بىلتىر مۇنداي قىلمىس سانى 235-كە دەيىن ازايعان ءارى اشىلۋ كورسەتكىشى دە جاقسارا تۇسكەن (89,7 پايىز). الايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قول جەتكەنگە توقمەيىلسىپ كەتتى مە, الدە باسقا سەبەبى بار ما – بيىل قاراقشىلار شابۋىلدارىن ۇدەتە تۇسكەن ءتارىزدى. ناقتى ايتساق, وتكەن ون ايدا 192 قاراقشىلىق قىلمىس تىركەلىپ, ولاردىڭ سانى بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 9-عا, ياعني 6,1 پايىزعا ۇلعايعان. ولاردىڭ اشىلۋ كورسەتكىشى دە بىلتىرعى 92,8 پايىزدان 92,1 پايىزعا دەيىن ناشارلاعان.
قاراقشىلىق ارەكەتتەر بۇرىنعىشا الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا, الماتى, شىعىس قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىندا ءجيى جاسالعان, ال نۇر-سۇلتان قالاسى مەن اقتوبە, قاراعاندى, جامبىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا وتكەن جىلعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا كوبەيىپ كەتكەن. مۇنداي قىلمىستاردىڭ اشىلۋ دەڭگەيى قىزىلوردا (50 پايىز), قوستاناي (75 پايىز), الماتى (81,8 پايىز), باتىس قازاقستان (81,8 پايىز), شىعىس قازاقستان (84,6 پايىز) وبلىستارىندا تومەن بولىپ وتىر. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, نەگىزىنەن, جەكە كاسىبىن دوڭگەلەتىپ, ەل قازىناسىنا سالىق تولەپ وتىرعان ىسكەر ازاماتتاردىڭ توبەلەرىنە اڭگىرتاياق ويناتىپ جۇرگەن قانىپەزەر قاراقشىلاردى اشكەرەلەپ, زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتۋ جۇمىسىن شيراتپاسا بولماس.
...جاقىندا ماعان ءبىر وڭىردەگى تابىستى شارۋاشىلىقتىڭ كوپتەن تانىس باسشىسى وزىنە جەرگىلىكتى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ وكىلى كەلىپ, «وزدەرىنىڭ تۇراقتى «قامقورلىعىنا» الىپ, باسقا تيىسۋشىلەردەن قورعاۋ قىزمەتىن كورسەتۋدى جانە سول ءۇشىن اي سايىن كونۆەرتپەن قوماقتى «سىياقى» تولەۋدى» ۇسىنعانىن ايتتى. وعان ءوزىن قاراقشىلاردان اراشالاۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنۋى قاجەتتىگى جونىندە كەڭەس بەردىم. بىراق مۇنداي ارەكەتكە ونىڭ جۇرەگى داۋالاي ما, الدە قىلمىسكەرلەردىڭ دەگەنىنە كونە مە – ونىسىن بىلە المادىم. ويلاپ قاراساق, مۇنداي تاۋەكەلگە بارۋدىڭ ءوزى دە باسىڭدى بايگەگە تىككەن ازاماتتىق ەرلىكپەن پارا-پار-اۋ...