مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» جولداۋىندا ۇكىمەتكە كوشى-قون ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرا وتىرىپ, ەل ىشىندەگى ەڭبەك كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعى ماسەلەسىنە قاتىستى دا جاڭا ۇستانىمدار قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەندىگى ءمالىم.
بۇل تاپسىرما ىشكى كوشى-قوندى رەتتەۋ ارقىلى جۇمىس كۇشى تاپشى, جوعارى جانە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنتتەر سانى از وڭىرلەر مەن ارتىق جۇمىس كۇشى بار, جوعارى جانە كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىندا ورىن جەتىسپەيتىن وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى تەڭگەرىمسىزدىكتى بولدىرماۋ ماقساتىندا 2014 جىلدان بەرى ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان«ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا!» – «سەرپىن-2050» الەۋمەتتىك جوباسىنا دا قاتىستى ەكەنى انىق. ويتكەنى ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى قوعامدا كەيىنگى كەزدە ءجيى تالقىلانىپ جۇر.
1989 جىلى جۇرگىزىلگەن حالىق ساناعى بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ نەبارى 18 پايىزىن قازاقتار قۇراعان ەكەن. ال قازىر بۇل كورسەتكىش 35 پايىزدان اسىپتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا پايدا بولعان وسى وڭ ءۇردىس كوڭىلگە جۇبانىش بولعانىمەن, قىزىلجار وڭىرىنەن وزگە جاقتارعا كوشىپ كەتۋشىلەر لەگى تولاستاماي, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا كەمىپ بارا جاتقانى الاڭداتپاي قويمايدى.
ۇكىمەت تاراپىنان اتاجۇرتقا ورالعان قانداستار كوشىن سولتۇستىككە بۇرۋ, ەلىمىزدەگى جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن ەرىكتى قونىس اۋدارۋ, «سەرپىن» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا وڭتۇستىك جاستارىن وقۋعا جىبەرۋ سىندى يگى ىستەر اتقارىلىپ جاتقانىمەن, ولاردىڭ ناتيجەلەرى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. بۇلاردىڭ ەشقايسىسى وڭىردەگى كوشى-قوننىڭ تەرىس سالدوسىن تۇزەتە الماي, وبلىس حالقىنىڭ سانى بىلتىر تاعى 5 مىڭ ادامعا كەمىپ, بيىلعى جىل باسىندا نەبارى 543,6 مىڭ ادامدى قۇرادى. جالپى, سوڭعى جيىرما جىل ىشىندە سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى 169,9 مىڭ ادامعا كەمىگەن. وسىلايشا, ەلىمىزدىڭ «سولتۇستىك قاقپاسى» سانالاتىن وبلىس ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى ەڭ از وڭىرىنە اينالىپ وتىر.
«سەرپىن» سياقتى مەملەكەتتىك باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان وزگە سولتۇستىك جانە سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەردەگى دەموگرافيالىق احۋال دا ءالى وڭالىپ كەتە قويعان جوق. اتاپ ايتقاندا, قوستاناي, پاۆلودار جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارى تۇرعىندارى سانىنىڭ جىلدان-جىلعا كەمۋ ءۇردىسى جالعاسۋ ۇستىندە. بۇل وڭىرلەردە دە كوشىپ كەلۋشىلەردەن گورى كوشىپ كەتۋشىلەر قاراسى الدەقايدا كوپ. مىسالى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنا بىلتىر 38051 ادام كوشىپ كەلسە, كوشىپ كەتكەندەر سانى – 49880 ادام, ال وسى جونىندەگى كورسەتكىشتەر پاۆلودار وبلىسى بويىنشا تيىسىنشە 26103 جانە 30331 ادام, قوستاناي وبلىسى بويىنشا 28260 جانە 33334 ادام بولعان.
2014 جىلى پەتروپاۆلعا العاش رەت ات باسىن تىرەگەن سەرپىندىكتەردىڭ العاشقى لەگىن ويسىراپ تۇرعان ورتامىزدى تولتىرىپ, تەرىسكەي وڭىرگە كۇنگەيدىڭ جىلىلىعىن الا كەلەتىن «وڭتۇستىك قارلىعاشتارىنا» بالاعان ەدىك. ولاردىڭ ورتاق وتىنىشىنە قۇلاق اسقان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى كەيىن قىزىلوردا– پەتروپاۆل باعىتىندا جولاۋشىلار پويىزىنىڭ قاتىناۋىنا ۇيىتقى بولىپ, جۇرت ونى جاقسى ىرىممەن «قۇدالار پويىزى» دەپ اتاپ كەتكەن...
الايدا ارادا ۋاقىت وتە كەلە «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەلىلىگى كۇمان تۋدىرا باستادى. بۇعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 17 مامىردا وتكىزگەن ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جيىندا نازار اۋدارىپ, «سەرپىن» باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. سەبەبى وسى الەۋمەتتىك جوبا بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەردى تامامداعان سەرپىندىكتەردىڭ وزدەرى بىلىم العان وڭىرلەردە جۇمىسقا ورنالاسۋى قاناعاتتانارلىقتاي بولماي شىقتى. 2018 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن العاشقى تۇلەكتەردىڭ 23 پايىزىعانا وقىعان وڭىرلەرىندە جۇمىسقا ورنالاسقان. سونداي-اق كوللەدجدەردى تامامداعان سەرپىندىكتەردىڭ 24 پايىزى عانا وزدەرى ءبىلىم العان وڭىرلەردە جۇمىسقا قالعان.
سونىڭ ىشىندە, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن 2018 جىلى بىتىرگەن145 تۇلەكتىڭ 24-ءى عانا وبلىس اۋماعىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىسقا ورنالاسقان, ياعني 16,5 پايىزى عانا. سول جىلى كوللەدج بىتىرگەن 113 تۇلەكتىڭ ىشىندە 6 تۇلەك قانا جايىق وڭىرىندە قالعان, ياعني 5 پايىزى عانا.
بۇعان قوسا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى مەن جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىن جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنىڭ ماقساتى بىرەۋ بولعانىمەن, ولاردىڭ اراسىندا سايكەسسىزدىك بارلىعىن انىقتاعان. اتاپ ايتقاندا, «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا الماتى, جامبىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە تۇركىستان وبلىستارى مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرىن باسقا 9 وڭىردە(اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان, قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا) وقىتۋ كوزدەلگەن بولسا, قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى بويىنشا اتالعان وبلىستاردان قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋشى وڭىرلەر بولىپ جۇمىس كۇشى تاپشى ءارى دەموگرافيالىق جاعدايى ءماز ەمەس 4 وبلىس قانا ايقىندالعان.
سول كەزدە Serpin.KZ سايتىندا: «بۇگىنگى كۇنى بۇل جوبانىڭ دامۋىنا كەيبىر ايماقتاردان قاتىسۋعا قارسىلىق بىلدىرۋلەرى كەدەرگى جاساپ جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك», دەپ اشىق جازىلعاندىعى دا بەكەردەن-بەكەر ەمەس-ءتىن. ويتكەنى جۇمىس كۇشى جەتكىلىكتى, دەموگرافيالىق جاعدايى ءتاۋىر وڭىرلەردىڭ «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسىنا ونشا ىقىلاس تانىتپاۋىن تۇسىنۋگە بولادى. ولاردىڭ باسشىلارى, ەڭ الدىمەن, جەرگىلىكتى مەكتەپتەر تۇلەكتەرىنىڭ الىسقا كەتپەي, وڭىردەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەرگە ءتۇسىپ, ماماندىق الۋلارىنا جانە كەيىن وزدەرى تۋىپ-وسكەنوڭىردە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇددەلى ەكەندىگى كامىل.
وسىعان وراي, ۇكىمەت ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسىنا قۇلاق اسىپ, «سەرپىن» باعدارلاماسىنا قاتىساتىن وبلىستاردىڭ سانىن 9-دان 6-عا دەيىن قىسقارتىپ, جۇمىس كۇشى تاپشى 4 ءوڭىردى – قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن جانە ولاردىڭ قاتارىنا ەلدەگى ىشكى كوشى-قون ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭادان قوسىلعان اقمولا جانە قاراعاندى وبلىستارىن قالدىردى.
ايتكەنمەن, «سەرپىننىڭ» تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بۇل ءىس-شارا دا جەتكىلىكسىز بولىپ شىقتى. ەسەپ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, 2020 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە وقىتۋعا جوسپارلانعان 5132 گرانتتىڭ 1004-ءى نەمەسە 20 پايىزى عانا يەسىن تاپقان. ال وسى الەۋمەتتىك جوبا جۇزەگە اسىرىلعان 6 جىلدىڭ ىشىندە 8 325 گرانت كەرەكسىزتبولىپ قالعان. 6 جىل ىشىندە ەل قازىناسىنان بولىنگەن 5 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى يگەرىلمەگەن. بۇعان قوسا, «سەرپىن» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ بىتىرگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەردىڭ بارلىق 11 مىڭ تۇلەگىنىڭ 2 مىڭنان استامى عانا (19,5 پايىزى) وقۋدى اياقتاعان سوڭ, سولتۇستىك وڭىرلەردە جۇمىس ىستەۋگە قالعان. بۇل – جوبانىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىنىڭ ايعاعى.
بىزدىڭشە, «سەرپىن» باعدارلاماسىن «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىمەن بارىنشا سايكەستەندىرۋ قاجەت. ناقتى ايتقاندا, «سەرپىن» الەۋمەتتىك جوباسى بويىنشا بولىنەتىن مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتتارىن اتاجۇرتقا ورالعان قانداستار مەن وڭتۇستىك وڭىرلەردەن سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وتباسىلارىنداعىتمەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە عانا بەرىلەتىن بولسا, مۇنىڭ ءوزى اتالعان ەكى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ دا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. بۇل, اسىرەسە, «سەرپىنگە» جۇمسالعان قارجىنىڭ دەنى جەلگە ۇشۋىن تىيارى ءسوزسىز.