ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىگىمىزدە

جولداۋدا كوتەرىلگەن ماسە­لەلەر تۋرالى ءسوز قوزعاساق, ولار­دىڭ ءاربىرىنىڭ مەملەكەت ءۇشىن دە, حالىق ءۇشىن دە وراسان ما­ڭىزدى ەكەنىن ەرەكشە ايتىپ وتكەن ءجون. جالپى, بۇل جولعى جولداۋ بۇگىنگى تاڭدا وتە ءزارۋ بولعان جانە رەفورمالاۋدى تالاپ ەتىپ تۇرعان بارلىق سالالاردى قامتىعانىمەن ەرەكشەلەنە­دى. وندا كەڭ اۋقىمدى الەۋمەت­تىك, ەكونوميكالىق, يندۋستريا­لىق جوبالاردان باستاپ, اۋىلدا تۇراتىن قاراپايىم ديقاندار مەن مالشىلارعا دەيىنگى پروبلەمالاردى دۇرىس شەشۋدىڭ ناقتى جولدارى ايقىندالعان.

جولداۋدا بارلىق سالا­لار­عا وراي دەرلىك ماسەلەلەر كوتەرىلگەن بولسا دا, مەن سولار­دىڭ تەك بىرنەشەۋىنە بايلانىس­تى وي-پىكىرلەرىممەن بولىسكىم كەلەدى.

مويىنداۋىمىز كەرەك, وتكەن جىلى الەم جۇرتشىلىعىن باي­بالامعا سالعان كوروناۆيرۋس ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە جەتىپ كە­لىپ, جاپپاي «شابۋىل جاساعان» ال­عاشقى كەزەڭدە وتانداستارىمىز اۋرۋحانالاردا ورىن مەن كەيبىر مەديتسينالىق قۇرال-جاب­دىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن, ءدارى-دارمەك تاپشىلىعىن تەرەڭ سەزىندى. الايدا سول كەزدە دە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرۋىمەن ۇكىمەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلعان ناقتى ءىس-شارالار مەن قيىن كەزدە ء«بىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋعا» داعدىلانعان حال­قى­مىزدىڭ بىرلىگىنىڭ ناتي­جەسىندە كەمشىلىكتەر تۇزەتىلىپ, جاعدايدى جاقسارتۋ مۇمكىن بولدى. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا, ۆيرۋس ءالى تولىق جەڭىلمەسە دە, حالىق مەديتسينالىق تۇرعىدان كومەكسىز قالۋدا, ءدارى-دارمەكتەرمەن قام­تاماسىز ەتىلمەۋدە دەپ ايتۋعا ەشقانداي نەگىز جوق. دەگەنمەن دە, بارعا قاناعاتتانىپ, بەيقام ءومىر سۇرۋگە مۇلدە بولمايدى. ويتكەنى ءبىز الدىمىزدا تاعى قانداي سىن-قاتەرلەر كۇتىپ تۇرعانىن ناقتى بىلمەيمىز. سوندىقتان قولدا بار مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىن ءارى قاراي دامىتۋعا كوبىرەك كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت. ەگەر قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزى بويىنشا كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا ويلاپ تاپقان ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەنگەنىن قاپەرگە الساق, بولاشاقتا بۇل تۇرعىدان تاعى كوپتەگەن جاڭا­لىقتاردى ويلاپ تابۋعا الەۋە­تى­مىز­دىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايقىن ەس­كەر­گەن. مىنە, وسىلاردى ەسەپ­كە ال­عان مەملەكەت باسشىسى ءوز جول­داۋىندا مەديتسينا سالا­سىن دا­مىتۋعا وراي پىكىر-ۇسى­نىس­تارىن اشىق مالىمدەپ, ناق­تى تاپ­سىر­مالاردى بەردى. مى­س­ا­لى, قا­زىر مەملەكەتىمىزدە قول­دا­نى­لىپ جاتقان ءدارى-دارمەكتەر مەن مە­دي­تسينالىق قۇرال-جابدىق­تار­دىڭ بار-جوعى 17 پايىزى عانا وزى­مىزدە وندىرىلەدى ەكەن. پرەزي­دەنت وسى كورسەتكىشتى 2025 جىلعا دە­يىن 50 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپسىردى.

ارينە, مۇنداي كورسەتكىشكە تەك ساپالى ءبىلىم الىپ, عىلىم­دى وركەندەتۋ ارقىلى جەتۋى­مىز مۇمكىن. سوندىقتان پرەزي­دەنتى­مىز ءوز جولداۋىندا ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە دە ايرىقشا كوڭىل اۋداردى. اسىرەسە, دارىندى بالالار مەن ولاردىڭ مۇعالىمدەرىن قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋ, ءىرى جوبالار بويىن­شا جۇمىس ىستەپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ءۇشىن بەرىلەتىن گرانت­تاردىڭ مەرزىمىن ءۇش جىلدان بەس جىلعا ۇزار­تۋ, مەكتەپتەردەگى ورىن جە­تىس­پەۋشىلىك ماسەلەلەرىنە بايلا­نىستى ناقتى مىندەتتەردى جۇك­تەۋى ەرەكشە نازار اۋدارار­لىق. سەبە­بى جاقىندا عانا, ياعني جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا, بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە ءبىرىنشى «ى», «يۋ» سىنىپتارىنىڭ اشىل­عانى تۋ­رالى اقپارات بولدى. مۇنىڭ وتە قيىن جاعداي ەكەنىن بارشا­مىز تۇسىنەمىز. سوندىقتان قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جول­داۋىندا: «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇ­يە­سىندەگى وتكىر پروبلەمانىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردەگى ورىن تاپ­شى­لىعى. 225 مىڭ وقۋشىعا ورىن جەتىسپەيدى. شۇعىل شارا قابىل­داماساق, 2025 جىلعا قاراي ورىن تاپشىلىعى 1 ميلليونعا جەتەدى. مەن 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە 800 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىن ونىڭ سانىن ءبىر مىڭعا جەتكىزۋدى مىندەتتەيمىن», دەپ ايتتى.  

جولداۋدا كەز كەلگەن مەم­لەكەتتىڭ دامۋىندا نەگىزگى ورىندى الاتىن قارجى, ەكولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ, جالاقى, تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىس­تى ورىندى پىكىر-ۇسىنىس­تار ور­تاعا سالىنىپ, ولاردى رەفور­مالاۋدىڭ ناقتى جول-جوبالارى كورسەتىلدى.

مىسالى, سوڭعى ون جىلدا جال­دامالى جۇمىسشىلارعا تولە­نەتىن ەڭبەكاقى قورىنىڭ ءوسىمى ءوندىرىس ورىندارى يەلەرى­نىڭ تا­بى­سىنىڭ وسىمىمەن سالىستىر­عان­دا 60 پايىزعا جۋىق ارتتا قالعا­نى جونىندە اشىق ايتىلدى. پرەزيدەنت وسىنى رەتتەپ, ىزگە سا­لا­­تىن ءساتتىڭ كەلگەنىن قاداپ ايتىپ, ۇكىمەتكە وعان قول جەت­كىزۋدىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدى مىندەتتەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جول­داۋىندا ءسوز بولعان كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ ورىندى ەكەنى جانە ما­ڭىز­دىلىعى داۋسىز. ەن­دىگى ماسە­لە – سول جۇكتەلگەن مىن­دەت­تەردىڭ ورىندالۋىندا. بۇل ءۇشىن قوعامدا بولىپ جات­قان وزگەرىس-جاڭالىق­تار­عا, كەم­شى­لىك-نۇقساندارعا, قول­عا كەلتى­رىلگەن جەتىستىكتەرگە سىرتتان «جاۋ كوزىمەن» قاراپ تۇر­ماي, ارقاي­سىمىز ءوز مىندەتتەرىمىز­دى دۇرىس ءتۇسىنىپ, ولاردىڭ ورىندالۋىنا مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ۇلەس قوسۋىمىز قاجەت. ويتكەنى مۇنىڭ بارلىعى – ءسىز بەن ءبىز تۇرىپ جاتقان مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنۋى­نە, تۇرمىسىمىزدىڭ ور­كەندەۋىنە باعىتتالعان.

جوعارىدا ايتىلعان ماسەلە­لەردىڭ بىردە-ءبىرىن ساياسي تۇراق­تىلىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىم جوق ەلدە جۇزەگە اسىرۋدىڭ مۇم­كىن ەمەس ەكەنىن بارلىعىمىز جاق­سى تۇسىنەمىز. ومىردە بۇعان مى­سالدار كوپ. قۇدايعا شۇكىر, مەم­لەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ونىڭ ءىسىن جالعاستىرىپ جات­­­قان قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەگە ۇنەمى نازار اۋدارىپ وتىرعاندىقتان, جولداۋدا اي­تىلعانداي, وتىز جىل ىشىندە ءبىز ءبىرتۇتاس حالىققا اينالدىق. دەمەك بىزدە بۇل تۇرعىدان الاڭ­داۋ­شىلىققا ەشقانداي نەگىز جوق. شىنىمەن دە, ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىگىمىزدە! بۇل جولى دا سول بىر­لى­گىمىزدى كورسەتە وتىرىپ, جاڭا داۋىرگە باتىل قادام باساتى­نى­مىزعا سەنەمىن.

ۆلاديمير توحتاسۋنوۆ,

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى