«ۇكىمەت ءۇيىنىڭ» تۇرعىنى بولعان قازاق كىم ەدى؟

سوعىس جىلدارىندا قىزىل ارميا قاتارىنا 1 ميلليون 200 مىڭ قازاقستاندىق شاقىرىلعان بولاتىن. ولاردىڭ تەڭ جارتىسى وت پەن وقتىڭ ورتاسىنان وتانىنا قايتا ورالعان جوق. سوعىس قاسىرەتىن كوزى­مەن كورىپ, جۇرەگىمەن سەزىنگەن, قاسىق قانى قالعانشا, شىبىن جانى شىققانشا جاۋىنگەرلىك مىندەتىن ءمىنسىز اتقارىپ, ايقاس دالاسىندا ازاماتتىق بولمىسىن بيىك ۇستاپ اجال قۇشقان مايدانگەر اعالارىمىزدىڭ ەرەن ەرلىگى, قايسارلىق قاسيەتى, بەيبىت كەزەڭدەردەگى يگىلىكتى ىستەرى تۋرالى ءالى دە تولىق زەرتتەلمەي, تەرەڭنەن قاۋزاۋدى قاجەت ەتەتىن تىڭ ماعلۇماتتار مەن دەرەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگە ەتۋ – ءبىزدىڭ ادامي پارىزىمىز. قان مايداندا قاھارماندىق تانىتقان اعالارىمىزدىڭ ءبىرى – ءتاجى كوزدىباي ۇلى كوزدىباەۆ. ونىڭ ءومىرى تۋرالى بىزگە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بەيمالىم كۇيدە كەلگەن دەرەكتەردىڭ تابىلۋىنىڭ ءوزى تاڭعالارلىقتاي.

ءتاجى كوزدىباەۆ 1907 جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ جۇرىن اۋدانىنا (قازىرگى مۇعالجار اۋدانى) قاراستى 19-اۋىلداعى ورتا شارۋانىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەل­گەن. وتكەن عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىل­دارىنىڭ اياعى مەن وتىزىنشى جىل­دارىنىڭ باسىندا ول ورىنبور قالاسىنداعى ي.ۆ.ستالين اتىنداعى جۇ­مىس­شى فاكۋلتەتىندە وقىعان. 1932 جىلى, جيىرما بەس جاسىندا بۇكىلوداقتىق كوممۋنيستىك (بولشەۆيكتەر) پارتياسى قاتارىنا الىنعان. 1934 جىلى جوعارى وقۋ ورنىن «زاڭگەر» ماماندىعى بويىن­شا اياقتاعان. وتىزىنشى جىلداردىڭ ورتا كەزىنەن باستاپ ءتاجى اعامىز ماسكەۋ قالاسىندا تۇرعان. سوعىس باستالاردان بۇرىن جانە اياقتالعاننان كەيىن بىرنەشە جىل كسرو-نىڭ جوعارعى, ورتالىق, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان. سوعىس باستالعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە, 1941 جىلعى 23 ماۋسىمدا ماسكەۋ قالاسىنىڭ لەنين اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ ۇيعارىمىمەن قىزىل ارميا قاتارىنا اسكەرگە الىنادى.

سوعىس كەزىندە ءتاجى كوزدىباي ۇلى لەنين­گراد گارنيزونىنىڭ اسكەري پروكۋراتۋراسىندا, 16-شى, 48-ءشى, 265-ءشى اتقىشتار ديۆيزيالارىنىڭ اسكەري پروكۋراتۋرالارىندا اسكەري تەرگەۋشى بولىپ ىستەگەن. مايدان اياقتالعان كەزدەگى اسكە­ري اتاعى – گۆارديا كاپيتانى. ­48-ءشى,­ 265-ءشى اتقىشتار ديۆيزيالارىنىڭ اس­كەري پروكۋراتۋرالارىندا بولعان كەزدە ول لەنينگراد قالاسىن جاۋدان قورعاۋعا قاتىسقان.

ءتاجى كوزدىباي ۇلى 1943 جىلعى 1 جەل­توقسان مەن 25 جەلتوقسان ارالىعىندا, 1944 جىلعى 18 اقپاندا جاساعان ەرلىگى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ناگرادتالعان. بۇل كەزدە ول 60-شى ارميا­نىڭ قۇرامىنداعى 15-ءشى اتقىشتار كورپۋسىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن. 1943 جىلدىڭ قاراشاسىنان 1944 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن 60-شى ارميا كيەۆتى قورعاۋ, جيتومير – بەرديچەۆ, روۆنو – لۋتسك, پروسكۋروۆ – چەرنوۆيتسى وپەراتسيالارىنا قاتىسىپ, جۇزدەگەن ەلدى مەكەندى جاۋدان ازات ەتكەن.

ءتاجى كوزدىباي ۇلى 7-ءشى گۆارديالىق اتتى اسكەرلەر ديۆيزياسىندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن كەزدە 1945 جىلعى 11 ماۋ­سىمدا ەكىنشى رەت «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ناگرادتالعان. بۇل ديۆيزيا بەرلينگە شابۋىل جاساۋ ستراتەگيالىق وپەراتسياسىنا قاتىسىپ, 1945 جىلعى 23 ساۋىردە ەلبا وزەنىنىڭ جاعاسىنا جەت­كەن جانە قىزىل ارميانىڭ اسكەري قۇرىلىمدارىنىڭ العاشقىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ گيورتسيگ دەرەۆنياسىنىڭ ماڭىندا وسى وزەننەن وتكەن.

لەنينگراد قالاسىن جاۋدان قورعاۋعا قاتىسقانى ءۇشىن ءتاجى كوزدىباي ۇلى «لە­نينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالى­مەن ناگرادتالعان.

لەنينگراد قالاسىن قورعاۋعا قاتىس­قان اسكەري قۇرىلىمداردىڭ ساپىندا ءوز قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن كەزدە ءتاجى كوزدىباي ۇلىنىڭ قانداي قيىندىقتاردى باسىنان وتكىزگەنىن مىنا ءبىر وقيعادان اڭعارۋعا بولادى. 1941 جىلعى 19 قارا­شادا, 18 ساعات 25 مينۋتتا جاۋ اۆياتسيا­سىنىڭ قالاعا جاساعان كەزەكتى شابۋى­لى كەزىندە لەنينگراد مايدانى مەن لەنينگراد گارنيزونىنىڭ اسكەري پروكۋراتۋرالارى ورنالاسقان عيماراتقا جاۋدىڭ سالماعى 500 كيلوگرامم بومباسى ءدال تۇسەدى. وسىنىڭ سالدارىنان ءبىر ساتتە 28 ادام قازا تابادى.

ءبىزدىڭ قولىمىزدا «لەنينگرادتاعى ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە جىبەرۋ پۋنكتى. تىركەۋ كارتوچكاسى» («لەنينگرادسكي پەرەسىلوچنىي پۋنكت. رەگيستراتسيوننايا كارتوچكا») دەپ اتالاتىن, 1941 جىلعى 11 جەلتوقساندا تولتىرىلعان قۇجات بار. ونىڭ 13-ءشى پۋنكتىندە ءتاجى كوزدى­باي ۇلىنىڭ قىزىل ارمياعا شاقى­رىلعانعا دەيىن تۇرعان مەكەنجايى بىلايشا كورسەتىلگەن: «موسكۆا قالاسى-72, سەرافيموۆيچ كوشەسى, 2-ءشى ءۇي, 461-ءشى پاتەر». وسى قۇجات جانە وندا كورسەتىلگەن جازۋ – ونىڭ قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلعانعا دەيىن تۇرعان مەكەنجايىن انىقتايتىن نەگىزگى ايعاق. ال ەندى وسى ءۇيدىڭ تاريحىنا تەرەڭىرەك توق­تالايىق. بۇل ءارى قىزعىلىقتى, ءارى قاي­عىلى وقيعالارعا تولى حيكايا.

بۇل ءۇيدىڭ بىرنەشە اتاۋى بار. نەگىزگى, حالىق اراسىندا ءجيى قولدانىلاتىن اتاۋى – «ۇكىمەت ءۇيى». ونى «كەڭەستەردىڭ ءبىرىنشى ءۇيى» دەپ تە اتايدى.

ءتاجى كوزدىباي ۇلىنىڭ سوعىس باستالاردان بۇرىن جانە سوعىس باستالعان كەزدە وسى ۇيدە, ماسكەۋدەگى «ۇكىمەت ۇيىن­­دە» تۇرۋىنىڭ ءوزى – ول كىسىنىڭ سول كەزدە كسرو-نىڭ جوعارعى, ورتالىق, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىندا جاۋاپتى قىزمەت اتقارعاندىعىنىڭ ايقىن دالەلى ىسپەتتى.

وتكەن عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىل­­دارىنىڭ ورتا تۇسىندا, ماسكەۋدە ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ, حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ, پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن, بك(ب)پ-نىڭ باسشىلىعىن, حالىق كوميس­سارلارى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىن ءۇي-جايمەن, پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردى ورنالاستىرۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بۇل ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 1927 جىلى, ماسكەۋ قالاسىندا تۇرمىستىق جانە مادەني قىزمەت كورسەتۋدىڭ تولىق كەشەنىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن وسى ءۇيدى سالۋ تۋرالى كەڭەس ۇكىمەتى قۇرعان كوميس­سيانىڭ شەشىمى قابىلداندى. ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 1928 جىلى باستالىپ, 1931 جىلى اياقتالادى.

ماسكەۋ وزەنىندەگى بولوتنىي ارالىن­دا ورنالاسقاندىقتان, بۇل تۇرعىن ءۇي كەشەنى قالا تەرريتورياسىمەن ەكى كوپىر – ۇلكەن تاس كوپىر جانە كىشى تاس كوپىر ارقىلى جالعاسقان. ارقايسىسى 8-11 قاباتتى 8 كورپۋستان تۇراتىن, بارلىعى 505 پاتەرى, 25 كىرەبەرىسى بار «ۇكىمەت ءۇيى» ورنالاسقان جەردىڭ اۋماعى 3,3 گەك­تاردى قۇرايدى. 1952 جىلعا دەيىن وسى ءۇي ماسكەۋ قالاسىنداعى ەڭ بيىك تۇرعىن ءۇي بولعان ەدى. ەندى وسى ءۇي تۋرالى اڭگى­مەمىزدى ۆيكيپەديا مالىمەتتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ جالعاستىرايىق.

ءۇيدىڭ كىرەبەرىس ەسىگىنەن ىشكە ەنىپ, باسپالداقپەن كوتەرىلسەڭىز, ونىڭ ءاربىر قاباتتاعى الاڭقايىندا تەك ەكى پاتەر بار ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىز. پاتەرلەردە ءبىر بولمەدەن جەتى بولمەگە دەيىن بولعان. ءار پاتەردىڭ اۋماعى 40 شارشى مەتر­دەن 300 شارشى مەترگە دەيىن جەتكەن. پاتەردىڭ بيىكتىگى 3,5 مەترگە تەڭ. ءار­بىر پاتەر گاز پليتاسىمەن, تەلەفونمەن, راديو­نۇكتەمەن جابدىقتالعان. ءۇي ىستىق سۋ جانە ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەلەرىمەن, ادامداردى جانە جۇكتەردى تاسۋعا ارنالعان ليفتتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كوپتەگەن پاتەردىڭ ءۇي كۇتۋشىلەرىنە ارنالعان بولمەلەرى بولعان. ءاربىر پاتەردىڭ ەدەنىنە ەمەن اعاشىنان جاسالعان پاركەت توسەلگەن, ولاردىڭ توبە­لەرى ەرميتاج رەستاۆراتورشى-شەبەر­لەرىنىڭ جوبالارى بويىنشا دايىن­دال­عان كوركەم سۋرەتتەرمەن جانە ءتۇرلى ورنەك­تەرمەن بەزەندىرىلگەن. پاتەرلەردىڭ بارلىعىندا دا ءبىر تاپسىرىسپەن, ءبىر تۇردە جاسالعان ءۇي جيھازدارى مەن ءۇي تىرشىلىگىنە قاجەتتى زاتتار بولعان. ولاردىڭ بارىندە تۇگەندەمە نومىرلەرىنىڭ تۇرۋى جانە ەسە­بىنىڭ قاتاڭ تۇردە جۇرگىزىلۋى ول كەزدە بۇلجىتپاي ورىندالۋى ءتيىس ەرەجە ەدى. جاڭادان كەلگەن تۇرعىندار, پاتەرگە كەلىپ ورنالاسار كەزدە قابىلداپ الۋ اكتىلەرىنە قول قوياتىن.

تۇرعىن ۇيلەردەن باسقا, بۇل كەشەننىڭ قۇرامىنا مىنا نىساندار كىرگەن: كىر جۋعا ارنالعان ءۇي, مەديتسينالىق پۋنكت, جيناق كاسساسى, پوشتا, بالالار ءياسليى مەن بالاباقشا, امبۋلاتوريا, كىتاپحانا, سپورتتىق زال, تەننيس كورتى, ساۋدا دۇكەنى. ءۇيدىڭ اۋلالارىنا گۇلزارلار مەن فونتاندار ورناتىلعان. تۇرعىنداردىڭ بوس ۋاقىتىن دۇرىس, پايدالى وتكىزۋلەرىنە ارنالعان كلۋب, 1 500 ورىندىق «ۋدارنيك» كينوتەاترى جۇمىس ىستەگەن. وسىنىڭ ءبارى ءبىر ۇيدە جانە سوعىسقا دەيىنگى كەزەڭدە بولعان.

«ۇكىمەت ءۇيىنىڭ» نەگىزگى ارتىقشى­لىق­­­تارى­نىڭ ءبىرى – ماسكەۋ قالاسىنىڭ تاريحي ورتالىعىندا, كرەملگە جاقىن جەردە ورنالاسقاندىعى. ءۇيدىڭ ءبىرىنشى جانە ون ەكىنشى كىرەبەرىستەرى ارقىلى ­ۇيگە كىرگەن ادامدار وسىنداعى پاتەرلەردىڭ تەرەزەلەرىنەن كرەملدى كورىپ, تاماشالاي الادى.

1931 جىلدىڭ اقپان ايىنان باس­تاپ «ۇكىمەت ءۇيىنىڭ» سالىنىپ بىتكەن بولىكتەرى پايدالانۋعا بەرىلىپ, پاتەرلەرگە تۇرعىندار قونىستاندىرىلا باستادى. 1932 جىلدىڭ 1 قاراشاسىندا بۇل ۇيدە بارلىعى 2 745 ادام تۇرعان, ولاردىڭ ىشىندە 838 ەر ادام, 1 311 ايەل, 596 بالا بولعان ەكەن.

«ۇكىمەت ۇيىندە» كورنەكتى اسكەري باس­شىلار, باتىرلار, جازۋشىلار, اكادەميكتەر, پارتيا مەن ۇكىمەت قايراتكەرلەرى, كومينتەرننىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇردى. ولاردىڭ ىشىندە مىنا ادامداردى اتاپ ايتۋعا بولادى:

ۆ.ي.لەنيننىڭ جاقىن سەرىكتەرى: و.ب. جانە پ.ن.لەپەشينسكيلەر, ا.ي.رىكوۆ, ە.د.ستاسوۆا, گ.ي.پەتروۆسكي, ك.ب.رادەك.

بۇكىل ەلگە تانىمال بولعان باتىرلار: ن.پ.كامانين, م.ۆ.ۆودوپيانوۆ, ي.پ.مازۋرۋك, ا.گ.ستاحانوۆ.

عالىمدار: ۆ.پ.گلۋشكو, ار.ي.ميكويان, ۆ.ۆ. پارين, ە.ۆ.تارلە, ن.ۆ.تسيتسين.

جازۋشىلار: ا.س.سەرافيموۆيچ, ب.ا.لاۆ­رەنەۆ, يۋ.ۆ. تريفونوۆ, م.پ.كور­شۋنوۆ, يۋ.س.سەمەنوۆ. بۇل ۇيدە باس­قا دا كوپتەگەن بەلگىلى ادام تۇرعان.

«حالىق جاۋلارىن» انىقتاپ, جازالاۋ ناۋقانى ءورشىپ تۇرعان جىلداردا بۇل ءۇيدىڭ تۇرعىندارىنىڭ ىشىنەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى بولعاندار سانى 700-دەن اسقان. وسى جىلدارى كەيبىر پاتەردىڭ تۇرعىندارىنىڭ قۇرامى قۋعىن-سۇرگىن سالدارىنان 5-6 رەت وزگەرگەن. سونداي-اق تۇرعىندارى رەپرەسسيا قۇرباندارى بولىپ, ۇستالىپ كەتكەن كوپتەگەن پاتەردىڭ ەسىكتەرى جابىلىپ, بەكىتىلىپ, ولاردى اشۋ­­عا بولمايتىندىعىن بىلدىرەتىن بەلگى رە­تىندە ەسىكتەردىڭ سىرتىنا ءمور باسىل­عان قاعاز جەلىمدەلىپ, جاپسىرىلىپ قو­يىلعان.

وسى ۇيدە 1931 جىلدان 1939 جىل­عا دەيىن تۇرعان جازۋشى يۋري تري­فو­نوۆتىڭ 1976 جىلى «جاعالاۋداعى ءۇي» («دوم نا نابەرەجنوي») دەپ اتالاتىن پو­ۆەسى جارىق كورگەننەن كەيىن بۇل ۇيگە جاڭا اتاۋ بەرىلدى. ەندى بۇل ءۇي حالىق ارا­سىن­دا بۇرىنعى اتاۋلارىنا قوسىمشا «جاعا­لاۋداعى ءۇي» دەپ تە اتالاتىن بولدى.

1989 جىلى وسى ۇيدە ونىڭ بايىرعى تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى تامارا اندرەەۆنا تەر-ەگيازارياننىڭ باستاماسىمەن «جا­عا­لاۋ­داعى ءۇي» دەپ اتالاتىن مۋزەي ۇيىم­داستىرىلادى. ونىڭ جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى ورىن كەرەك بولعاندىقتان, وسى ءۇيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان ءبىر پاتەر بوساتىلىپ بەرىلەدى. ول پاتەر وسى ۇيدەگى كۇزەت جۇمىسىن باسقارعان ادامنىڭ تۇرعان پاتەرى بولعان.

1997 جىلدان باستاپ بۇل ءۇي تاريحي ەسكەرتكىش بولىپ سانالادى جانە مەم­لەكەتتىڭ قورعاۋىنا الىندى.

ماسكەۋ قالاسىنداعى «جاعالاۋداعى ءۇي» دەپ اتالاتىن مۋزەي سايتىندا وسى ءۇيدىڭ سوعىسقا قاتىسقان تۇرعىندارىنىڭ ءتىزىمى جاريالانعان. بۇل ءتىزىم مۋزەي ىشىن­دەگى قابىرعادا ءىلۋلى. تىزىمدە تۇرعىن­داردىڭ اتى-جوندەرى ولاردىڭ باستاپقى ارپىنە سايكەس, ورىس ءالفاۆيتى بويىن­شا توپتالىپ, الفاۆيتتىك رەتىمەن ورنالاس­تىرىلعان. تەگى «ك» ارپىنەن باستالاتىن ادامداردىڭ اراسىنان «كۋزدىباەۆت.ك.» دەگەن ورىسشا جازۋدى كورۋگە بولادى. ياعني ءتاجى كوزدىباي ۇلىنىڭ ەسىمى ۇمىتىلماي, وسى تىزىمگە ەنگىزىلگەن. وسى تىزىمنەن كوپتەگەن ايگىلى, اتاقتى ادامداردىڭ اتى-ءجونىن تابۋعا بولادى. اتاپ ايتساق: كەڭەس وداعىنىڭ مارشالدارى: ي.ح.باگراميان, گ.ك.جۋكوۆ, ي.س.كونەۆ, ر.يا.مالينوۆسكي, ك.ا.مەرەتسكوۆ, ف.ي.تولبۋحين; اۆيا­تسيا مارشالدارى: ي.ي.بورزوۆ, ا.ە.گولو­ۆانوۆ; ل.م.كاگانوۆيچ (كسرو-نىڭ كور­نەكتى مەملەكەت, شارۋاشىلىق جانە پار­تيا قايراتكەرى), ن.گ.كۋزنەتسوۆ (كە­ڭەس وداعى فلوتىنىڭ ادميرالى), ل.ز.مەحليس (كسرو-نىڭ كورنەكتى مەملەكەت جانە اسكەري-ساياسي قايراتكەرى), ا.ي.ميكويان (رەۆوليۋتسيونەر, كسرو-نىڭ كورنەكتى مەملەكەت جانە پارتيا قايراتكەرى), ۆ.ي.ستالين (ي. ۆ.ءستاليننىڭ ۇلى ۆاسيلي) جانە باسقالار.

جوعارىدا اتالعان مۋزەيدە جاسالعان ەكىنشى ءتىزىم «قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان تۇرعىندار» دەپ اتالادى. ودان دا «كۋز­دىباەۆت.ك.» دەگەن جازۋدى كورۋگە بولادى.

مۋزەيدە جاسالعان ءۇي تۇرعىندارىنىڭ ءۇشىنشى ءتىزىمى دە بار. ول – 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا جاسى جۇزگە كەلگەن تۇرعىندار ءتىزىمى. 2007 جىلى جا­سى جۇزگە كەلگەن تۇرعىندار اراسىندا ءتاجى كوزدىباي ۇلىنىڭ اتى-ءجونى بى­لاي­­شا كورسەتىلگەن: «كوزدىباەۆ تاجي كۋزدىباەۆيچ».

1984 جىلى ءبىر ىسساپارمەن ماسكەۋ قالاسىنا بارعان كەزىمدە وتەشقالي اتامباەۆپەن جولىعۋدىڭ ءساتى تۇسكەن بولاتىن. ول كەزدە مەن قازاق كسر قارجى مينيسترلىگىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ەدىم. ول كىسىنىڭ ۇيىنە مەن مينيسترلىك باسشىلىعىنىڭ تاپسىرماسىمەن باردىم.

وتەشقالي دۇيسەنعالي ۇلى 1955-1961 جىلدارى قازاق كسر قارجى ءمينيسترى بولعان, 1966-1973 جىلدار ارالىعىندا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانىنداعى تۇراق­تى وكىلى بولىپ قىزمەت اتقارعان. 1973 جىلى زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىققان.

وتەشقالي اعايمەن ول كىسىنىڭ ۇيىن­دە وتىرىپ از عانا ۋاقىت سويلەسۋگە مۇمكىندىك بولدى. ءسوز اراسىندا ودان: «ماسكەۋ قالاسىندا تۇرىپ, جۇمىس ىستەگەن ءتاجى كوزدىباي ۇلىن بىلەتىن بە ەدىڭىز؟ ول كىسى مەنىڭ انامنىڭ جاقىن تۋىسى, نەمەرە اعاسى ەدى», دەپ سۇرادىم. سوندا ول ماعان: ء«تاجى كوزدىباي ۇلى – كەڭەس وداعىنىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋ ورگانىندا قىزمەت اتقارعان ازامات ەدى عوي», دەپ جاۋاپ بەردى.

كەڭەس وداعىنىڭ ايگىلى مارشالدا­رىنىڭ, كسرو-نىڭ كورنەكتى مەملەكەت جانە پارتيا قايراتكەرلەرىنىڭ اتى-جوندەرى جازىلعان, مۋزەيدە ءىلۋلى تۇرعان تىزىمدە قازاق ازاماتىنىڭ اتى-ءجونى دە تۇرۋى – نەكەن-ساياق كەزدەسەتىن جاعداي. تۇراننىڭ كەڭ-بايتاق دالاسىنىڭ ءبىر شەتىندە ورنالاسقان شالعايداعى اۋىلدا, قاراپايىم شارۋا ادامىنىڭ وتباسىسىندا دۇنيەگە كەلگەن قازاق بالاسى­نىڭ ازامات بولىپ ءوسىپ-جەتىلىپ, جوعارى ءبىلىم الىپ, ماسكەۋ قالاسىنا بارىپ تۇرۋى, جاي ۇيدە ەمەس, «ۇكىمەت ۇيىندە» تۇرۋى, كسرو-نىڭ جوعارعى, ورتالىق, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىندا جا­ۋاپتى قىزمەتتەر اتقارۋى, سوعىسقا باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىسۋى, ودان كەيىنگى بەيبىت ومىردە بارلىق قايرات-جىگەرىن جۇمساپ, ايانباي ەڭبەك ەتۋى – ونىڭ ەسىمىن بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتاردىڭ ۇمىتپاي, ەستە ساقتاۋىنا تولىق نەگىز بولا الادى دەپ ەسەپتەيمىز.

ءتاجى كوزدىباي ۇلىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن اتقارعان ىستەرى, سىڭىرگەن ەلەۋلى ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, ونىڭ اتىن جەرلەستەرىنىڭ جا­دىندا ساقتاۋ ماقساتىمەن اقتوبە وب­لى­سىنىڭ اكىمدىگى ءوز تاراپىنان ءتيىستى شارا­لار بەلگىلەپ, ولاردى ىسكە اسىرادى دەگەن ويدامىز.

باۋىرجان قايرالاپين,

«اۋديتورلار كوللەگياسى» كاسىبي اۋديتورلىق ۇيىمىنىڭ مۇشەسى