تاريحقا حايپ ەمەس, بايىپ كەرەك

بۇل رەتتە تونالعان تاريحتى تۇگەن­دەۋگە بولادى, ال جوعالعان جادىنى قايتا قال­پىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جىلدارعا جالعاساتىن جۇيە­لى جۇمىستار ءجۇرۋى كەرەك ەكەنى بەلگىلى. سون­­دىقتان ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىنان باستاپ ەلباسى باستاماسىمەن تاريحىمىزعا ايرىقشا كوڭىل ءبو­لىنىپ, «حالىق – تاريح تولقىنىندا», «مادەني مۇرا», «رۋحاني جاڭعىرۋ» سىندى باعدارلامالار حالىقتىڭ جادىن جاڭعىرتىپ, ۇلتتىڭ ماقتانىشىن ويات­تى, ەلدىڭ ساناسىن ساۋىقتىرۋعا ىقپال ەتتى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەن ۇلىق ۇلىس – التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى مەملەكەتتىگىمىزدىڭ تامىرىن تەرەڭدەتە ءتۇس­تى. بۇل ورايدا ەل پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندە مەم­لەكەتتىك كوميسسيا قۇرىپ, اشتىق الاپاتىن جان-جاقتى زەرتتەۋ تۋرالى باستامالارىن ۇلتتىق تاريحىمىزعا جاناشىرلىق دەپ قابىل­دايمىز.

تاريح – وتكەنمەن كەكتەسۋ ءۇشىن ەمەس, شىن­دىقپەن بەتتەسۋ ءۇشىن قاجەت. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە تاريحتىڭ مىندەتى كەڭەس ادامىن قا­لىپ­­تاستىرۋ بولدى. جەتپىس جىل جۇيەلى جۇر­گى­­زىلگەن سولاقاي ساياساتتىڭ سالدارىنان تولىق ايىعۋ, ارىلۋ ءۇشىن ۇلتتىق تاريحقا بەت بۇرۋى­مىز كەرەك. ءبىزدىڭ ۇلتتىق كودىمىز سول قاتپار-قاتپار ۇلت تاريحىنىڭ قويناۋىندا جاتىر. بۇل جونىندە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسىندا كەڭىنەن ايتىل­دى.تاياۋدا ەل گازەتى «ەگەمەندە» جارىق كور­گەن ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا ۇلتتىق مۇددەمىزگە ساي كەلەتىن كوپتومدىق جاڭا تاريحىمىزدىڭ تو­­لىق جازىلماعانىنا نازار اۋداردى. ول­­قىلىقتى كورسەتكەن ورىندى ەسكەرتۋ. ونىڭ ۇستىنە ءبىز جوعارى وقۋ ورىندارىندا دۇنيە­جۇزى تاريحىنا قاتىستى ءالى كۇنگە دەيىن كەڭەس­تىك كەزەڭدە نەمەسە وزگە مەملەكەتتە جازىل­عان وقۋلىقتاردى قولدانىپ كەلەمىز. دەمەك ءبىزدىڭ جاس ۇرپاقتىڭ الەم تاريحى تۋرالى تۇسىنىگى بوتەن مەملەكەتتىڭ كوزقاراسى تۇرعىسىنان قالىپتاسادى. سول سياقتى جاس ۇرپاقتىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىراتىن ورتا مەكتەپتەردەگى تاريح وقۋلىقتارىنداعى ولقىلىقتار تۋرالى دا ايتۋعا بولادى. جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ نەگىزى رەتىندە مەملەكەت تاريحىن ەلىمىزدەگى بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە مەملەكەتتىك تىلدە وقىتۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەن سياقتى.

ەلىمىزدە رەسەي, ەۋروپا, امەريكا, ازيا تاريحىن زەرتتەيتىن, شەت تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار جوقتىڭ قاسى. ناۋقانشىلدىق سالدارىنان ىرگەلى تاقىرىپتاردى جۇيەلى زەرتتەۋ­گە بارا الماي جاتىرمىز. بۇل ورايدا گرانتتار مەن ديسسەرتاتسيالاردىڭ تاقىرىپتارى پروپورتسيالىق تۇردە بارلىق كەزەڭدەردى قامتيتىنداي بولىنسە, وڭ بولار ەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ماڭىزى زور, تاۋەلسىزدىك پەن ۇلتتىق يدەياعا قىزمەت ەتەتىن تاقىرىپتاردى جۇيەلى تۇردە, مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە قارجىلاندىرۋ ءتيىس دەپ ويلايمىز.

وتكەندى تانۋ – تامىردى تابۋدان باستا­لادى. حالىقتىڭ تاريحي ساناسى كوركەم فيلمدەر مەن تاريحي روماندار ارقىلى قا­لىپتاسادى دەسەك, كينوگەرلەرىمىز ءالى كۇنگە دەيىن كەڭەستىك كەزەڭدە جازىلىپ, سوۆەتتىك سوتسرەاليزم سۇزگىسىنەن وتكەن شىعارمالارعا سۇيەنىپ كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇدان تاريحشىلارىمىز تىس قالىپ جاتادى.

ارحيۆ – ۇلتتىڭ جادىسى, ول شەرلى شەجى­رەمىزدىڭ شىنايى ايعاق-ايناسى عانا ەمەس, بولاشاعىمىزعا دا ءباتۋالى باعدار بەرەتىن بايلىعىمىز. ولاردى ۇرپاققا اماناتتاي ءبىلۋ ءۇشىن جاقسى ساقتاۋ قاجەت. بۇل ورايدا ويلاندىراتىن ماسەلە از ەمەس. اسىرەسە رەپرەسسيا جانە اشتىق جىلدارىن ايعاقتايتىن قۇندى قۇجاتتاردى ساقتايتىن كەيبىر ارحيۆتەر زامان تالابىنا ساي كەلمەيدى: وندا ماماندار جەتىسپەيدى, قۇجاتتار جۇيەلەنبەگەن. كونەرگەن, توزىعى جەتكەن ارحيۆ ماتەريالدارىن قالپىنا كەلتىرەتىن رەستاۆراتورلار دا جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان قۇجاتتاردى سان­دىق-تسيفرلى جۇيەگە كوشىرىپ ساقتاي الما­ساق, تاريحىمىزدان كوز جازىپ قالۋىمىز مۇمكىن.

بۇگىندە تاريحقا حوببي رەتىندە قاراي­تىندار, جالعان تاريح جازۋمەن اينالىساتىندار كوبەيدى. كەيبىرى تۇپنۇسقا قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەمەي, زەرتتەۋدىڭ مەتودولوگياسىن بىلمەي جاتىپ تاريحقا كىرىسىپ, ارزان ۇپاي جيناعىسى كەلەدى. ولارعا كوبىنە تاريحشىلار تاراپىنان باعا دا بەرىلمەيدى. ال تاريحقا حايپ ەمەس, بايىپ كەرەك. كاسىبي تاريح­شىلارىمىزدىڭ دا كەيدە وسى حايپقا ۇرىنىپ جاتاتىنى قىنجىلتادى. بۇل ورايدا بىزگە كوپتەگەن ميفتەن ارىلۋ قاجەت. ميف قاشاندا بالاڭ تۇسىنىكتى بىلدىرەدى. سودان كەلىپ شاتاسۋ, اداسۋ تۋادى, ءسويتىپ تاريحىمىز بۇرمالانىپ, اجۋاعا اينالىپ جاتادى. اقيقاتتان الشاق اقپارات اداستىرادى, جالعان تاريح جارعا جىعادى. ال جالعان, جاساندى تاريح جازۋ – جالعان اقشا جاساۋمەن بىردەي قىلمىس ەكەنىن قاپەردەن شىعارماعان ابزال.