ەرتەرەكتە مەملەكەت قامقورلىعىن قاجەت ەتەتىن, تابىسى ماردىمسىز وتباسىلاردى انىقتاۋ ولشەمشارتتارىن ايقىنداۋ كەزىندە اۋىلداعى اعايىننىڭ قوراسىنداعى تاۋىعىن عانا ەمەس, ونىڭ جىل ىشىندە تاباتىن جۇمىرتقاسىنا دەيىن ساناۋدى ۇسىنىپ, جۇرتقا كۇلكى بولعان شەنەۋنىك بار. ءسويتىپ, ول «اسفالتتا ءوسىپ», ءومىر بويى قالادا قىزمەت ەتكەندىگىنەن, جەرگىلىكتى جەردەگى جاعدايدى بىلمەيتىندىگىن بايقاتىپ العان.
تاۋىق تاقىرىبى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا پارلامەنت ماجىلىسىندە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا تاعى كوتەرىلدى. زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى وقىلىمىندا ءوز پىكىرىن بىلدىرگەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ: «كودەكس جوباسىن قاراساق بىلاي: مىسالى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ اۋدانى تۇرعىنىنىڭ 4-5 نەمەسە ءتىپتى 1 تاۋىعى بار دەلىك. ول سونى دەكلاراتسيالاۋ ءۇشىن 700 شاقىرىمداي جەردەگى وبلىس ورتالىعىندا ورنالاسقان وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار باسقارماسىنا بارۋى كەرەك بولىپ شىقتى. وسى رەتتە «بۇل نورمانى جازعان ادام اۋىلدا بولىپ كوردى مە ەكەن؟» دەگەن سۇراق ءوز-وزىنەن تۋىندايدى. بولماعان شىعار. شىركىن, سول شەنەۋنىكتى 2-3 ايعا اۋىلعا جىبەرسە عوي. سوندا ول تاۋىق پەن سيىردىڭ ايىرماشىلىعىن تۇسىنەر ەدى...» دەگەنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىدە جارىسا جازىلعانى جادىمىزدا...
ارينە, بۇگىندە مينيسترلىكتەردە بيىك لاۋازىمدى قىزمەتتەردى اتقارىپ جۇرگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىنىڭ ەشكىمنەن كەم ەمەستىگىنە شاك جوق. ولاردىڭ اراسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى ۇسىنعان «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدەردىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىن تامامداعان, كەلەشەگى زور جاس ماماندار دا از ەمەس. تەك ءبىر «اتتەگەن-ايى» – وڭىرلەردە قالىپتاسقان ناقتى احۋالدى, اسىرەسە, ۇلتىمىزدىڭ التىن بەسىگى – اۋىل تىرشىلىگىن ولاردىڭ ءبارى بىردەي بىلە بەرمەيدى. تاۋىققا قاتىستى ءاجۋا ءسوزدىڭ اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ, تاعى ايتىلىپ جاتقاندىعى – سونىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.
ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارداعى شەنەۋنىكتەردىڭ «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىنا سايكەس, ەلىمىزدى «وزىق وتىزدىقتىڭ» قاتارىنا قوسۋ ماقساتىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە ەرەكشە ىقىلاس قويىپ وتىرعاندىعى تۇسىنىكتى. تەك ەۋروپا ەلدەرى مەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى اۋماقتىق, دەموگرافيالىق ايىرماشىلىقتاردىڭ ۇلكەندىگى جەتە ەسكەرىلمەي, سونىڭ سالدارىنان كەيدە اسىرا سىلتەۋشىلىكتەرگە جول بەرىلىپ جاتاتىندىعى جاسىرىن ەمەس. بۇعان بىرەر مىسال كەلتىرەيىك.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ءبىر كەزدەگى اسىرە رەفورماشىل باسشىلارىنىڭ سولاقاي شەشىمىنەن قاراعاندى وبلىسىنىنىڭ شەت اۋدانىنداعى 4 مىڭ تۇرعىنى بار اقجال كەنتىندەگى اۋرۋحانا جابىلىپ, دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا اينالدىرىلىپتى. دارىگەرلەردىڭ دەنى قىسقارتۋعا ۇشىراعاندىقتان, مەديتسينالىق كومەك الۋ ءۇشىن اقجالدىق ناۋقاستار ەسكى دە جالعىز «جەدەل جاردەم» ماشيناسىمەن اۋدان ورتالىعى مەن بالقاش قالاسىنا اۋپىرىمدەپ بارىپ جۇرگەنىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. سويتسەك, ساپ-ساۋ جۇمىس ىستەپ تۇرعان اۋرۋحانانى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن «ەۋروپالىق ستاندارت» بويىنشا اقجال سياقتى كەنتتە 5 مىڭ تۇرعىن بولۋى شارت ەكەن...
ال پارلامەنت دەپۋتاتتارى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ايقىنداعان ولشەمشارتتارى بويىنشا ونسىز دا تۇرعىندارىنىڭ قاتارى سەلدىرەپ قالعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اۋىلداردىڭ جارتىسى بولاشاعى بار تىرەك جانە سەرىكتەس اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر تىزبەسىنە ەنگىزىلمەي, تاعدىرلارى قىل ۇستىندە تۇرعاندىعى دۇرىس ەمەستىگىن شەنەۋنىكتەرگە ايتىپ, تۇسىندىرە الماي ءجۇر.ءتىپتى اسا كورنەكتى جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تۋعان اۋىلى – جاڭاجولدىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشىپ تۇرعانىنا قاراماستان, تىرەك دەپ تانىلعان كورشىلەس ەلدى مەكەننەن ءبىرشاما الىس ورنالاسقاندىعى سەبەپتى عانا «جازىقتى» بولىپ, سەرىكتەس ەلدى مەكەندەر تىزبەسىنە دە ىلىنبەي قالىپتى.
توبىقتاي ءتۇيىن: شەنەۋنىكتەردى وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنا ەنگىزىلگەن «ورتالىقتان – وڭىرگە, وڭىردەن – ورتالىققا» قاعيداتىمەن اۋىستىرۋ ءىسىن دايەكتىلىكپەن جالعاستىرۋ قاجەت سياقتى. سونداي-اق «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرى مەن پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە كىرگىزىپ, ۇكىلى ءۇمىت ارتىپ وتىرعان ءبىلىمدى جاستارىمىزدى بىردەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا قىزمەتكە ورنالاستىرماي, اۋەلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قىزمەتكە جىبەرىپ, ولاردىڭ ايماقتارداعى شىنايى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايمەن جەتە تانىسىپ, تاجىريبە جيناقتاۋىنا باسا ءمان بەرەر بولساق, ۇتىلماسىمىز انىق. ويتكەنى ء«وڭىردى كورمەگەن – ءومىردى كورمەگەن» دەگەن ءسوزدىڭ جانى بار. ايتپەسە تاۋىق بايعۇستىڭ قۇلاعى ءالى تالاي شۋىلداۋى مۇمكىن...
كارىباي مۇسىرمان,
«Egemen Qazaqstan»