كەتپەن تاۋىنىڭ ەتەگىندە اۋىق-اۋىق اسىرشىل دوستارىمەن اسىق ويناپ جۇرەتىن قارادالانىڭ قارادومالاق بالاسىنىڭ اۋسارى ونەرگە اۋدى. اكەسىمىن بىرگە ات ەرتتەپ, جايلاۋعا شىققاندا قولىنا تۇسكەن ۇزىندى-قىسقالى تاياقتى ۇرعىلاپ, دالانى باسىنا كوتەرىپ ايقايلاپ ءان سالاتىن. بالاسىنىڭ انتەك قىلىعىنا قىزىققان اكەسى, جاقسى ىرىمعا جورىپ, دومبىرا ساتىپ اپەرەدى. قوس ىشەكتى كيەلى اسپاپ قولىنا تۇسكەن ساتتەن باستاپ بەس جاسار بۇزىقتىڭ بار ەرمەگى سول بولىپتى. مىنە, ءداستۇرلى ونەرگە دەگەن قۇشتارلىق سول ساتتە ءورىسىن كەڭگە جايعان ەدى.
شۇكىرلىگى اۋزىندا جۇرگەن قازاقتىڭ ونەرلى پەرزەنتى مادەنيەت قايراتكەرى ەربولات شالدىبەكوۆپەن ديدارلاسۋدىڭ ءوزى ونىڭ تۇنىق داۋسىن ەستۋدەن باستالدى-اۋ. ول اۋەلى ەل الدىندا اۋەلەتە ءان شىرقايتىنداي تاماعىن كەنەپ الدى دا:
– «اكەمىز قاسيەتتى دومبىرانى قولىڭنان تاستاماساڭ, قازاقى قانىنداعى بار دۇنيەڭ جانىڭنان جوعالمايدى», – دەيتىن تەبىرەنىپ. سول ۋاقىتتا بۇل ناقىلدىڭ مانىنە بويلاي الماپ ەدىم, كەيىن تەرەڭدىگىن ۇقتىم. مەنىڭ بۇگىنگى جەتىستىگىم, اتا-انامنىڭ اقىلىن تىڭداپ, جۇرەگىمە ۇيالاعان ءان ونەرىنە دەگەن سەزىمدى شىڭداي بىلۋىمدە جاتقان شىعار, – دەپ ءبىر قايىردى دا, ونەر جولىنا قالاي تۇسكەندىگىن تەرمەلەدى.
ۇنەمى اۋىلداعى جيىن-تويدا اتوي سالىپ, جىرمەن جۇرتتى تامساندىرىپ قايتاتىن سوزگە سۇلەي, ويعا كەنەن اناسىنىڭ اسەرلى اڭگىمەسىنە اۋەس ەدى. سوندا القالاعان الەۋمەتتىڭ ىنتىزارلىعىنا قاراپ قىران قۇستاي قومدانىپ, دومبىرانىڭ سۇيەمەلىنسىز قاراكەسەك جىردى اۋەلەتەتىنىنە ەرەكشە سۇيىنەتىن. جادى زەرەك بالا ەربولات باياعى بابالاردىڭ اۋزىنان قالعان جىردى جاتقا سوعىپ, بالا كۇنىنەن ونەرگە ءبىر تابان جاقىن بولادى. تولقىندى جەلىدەن كۇن سايىن ماناربەك, جانىبەك, دانەش, قايرات سىندى جەزتاڭداي انشىلەردىڭ اسقاق ءانىن تىڭداپ, ولاردىڭ تابيعات بەرگەن تازا داۋسىنا قۇمارتىپ, ءداستۇرلى ءانىن بويعا سىڭىرە تۇسكەن. ءبىر تىڭداعاننان ساناسىنا ءسىڭىرىپ العان زەرەكتىگىنە ەل ءسۇيسىنىپ, عاجايىپ اڭگىمەلەرىنە قۇلاق قويسا, تۇيعىنداي عانا تۇرپاتى بار, قارا تورى بالا وزگەدەن ەكى ەسە قۇمارلىقپەن ونەرگە ىنتىعا قارايتىن. سونداي ءبىر ساتتەردە ءيسى قازاققا بەلگىلى بولسام دەگەن ارمانى كەۋدەسىندە بۇرلەگەنىن, كەيىن جالپاق جۇرتقا انشىلىگىمەن تانىلار ونەرپاز بولارىن ءبىلدى مە ەكەن؟
«وتباسىمدا ء«اۋ» دەمەيتىن ادام جوق. نەگىزى ناعاشىلارىم ونەرگە كەڭ قۇلاش جايعان ادامدار. بىراق كەر زاماننىڭ كۇيبەڭ تىرشىلىگىنە ورالىپ, تانىمال بولعان ءبىرى جوق. انام دانەحان ىرگەبايقىزى ەرتەرەكتە دۇنيە سالدى. مەنىڭ رەپەرتۋارىمداعى اندەردىڭ دەنى سول كىسىدەن قالعان ميراس. مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە كوركەم ونەرپازدار ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ, ءان ايتۋعا بەيىمدەلە باستادىم. اۋىلداعى ۇلكەن اعام بولاتبەك مادەنيەت ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولاتىن, سول كىسىدەن ءبىراز ءتالىم الدىم. كىشىگىرىم جيىنداردا ولەڭ ايتىپ, بىرتە-بىرتە قۇداي بۇيىرتىپ ساحنالارعا شىعا باستادىق», دەيدى وتكەنگە ءبىر ساپارلاپ.
ايتۋىنشا, وقۋشى شاعىنىڭ سوڭعى كوكتەمىندە: «قالاي دا ساحنادا دومبىرامەن ءان سالاتىن كۇنگە جەتەمىن», – دەپ الدىنا ماقسات قويادى. الايدا ويدا-جوقتا اكەسى دۇنيەدەن وزىپ, جىلى وتكەنشە قاراشاڭىراققا قولعابىس ەتۋگە تۋرا كەلەدى. قاتارلاستارى قالاعا قاراي قىربايلاسا دا, جاس تۇلەك وعان بولا قىنجىلمادى. سودان اۋىلداعى مادەنيەت ءۇيىن ماڭايلاپ, مەكتەپتەگى جيىن بىتكەننىڭ ساحناسىندا ءان اۋەلەتىپ, كوزتانىستارعا ءانشى رەتىندە تانىلادى. ەڭ اقىرىندا ەل ىشىندەگى اعالارعا ەلىكتەۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۋزىكا ونەرىن تاڭداعانىنا شۇكىرلىك ايتاتىن كۇنگە جەتتى.
1995 جىلى اسەم شاھار الماتىعا تارتىپ, اعالاردىڭ نۇسقاۋى بويىنشا تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنا قۇجاتتارىن تاپسىرۋدى ويلايدى. دەگەنمەن كەسكىن-كەلبەتى كەلىسىپ تۇرسا دا اكتەر بولۋدى كوزدەمەگەن جاس تالانت بۇل كيەلى شاڭىراقتا وقۋدان باس تارتادى. ونسىز دا تىرشىلىك قۋىپ, ونەردەن الىستاپ بارا جاتقانىنا كۇيىنىپ جۇرگەن بوزبالا مۇنداي قولپاشتاۋدان كەيىن تاۋەكەلگە شىن مىنەدى دە, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنە بارىپ باعىن سىنايدى. ادام قالاعانىنىڭ بارىنە قول جەتكىزە الادى. تەك جۇرەك قالاۋىنا قايشى ارەكەت ىستەمەسە بولعانى. بۇل تۇرعىدا ە.شالدىبەكوۆتى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ول دا قالا قاربالاسى, تىرشىلىك قامىمەن جۇرسە دە, جۇرەكتە بۇعىپ جاتقان ارمان جولىندا ايانىپ قالماعان. جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنە بارىپ باعىن سىناعان كۇننەن كەيىن, ستۋدەنتتەر ساپىنان تابىلعان.
بولمىسى تۋعان توپىراعىنا تارتقانداي, تابيعاتى دا سۇلۋ, كەتپەن تاۋىنداي اسقاق كورىنەتىن ونەر يەسىنىڭ بۇل ورايدا:
– نە دە بولسا ءبىلىم الىپ, وزىمە كەرەكتى اقپاردى تام-تۇمداپ جيا بەرەيىن دەگەندى عانا ماقسات تۇتتىم. ءسويتىپ كوللەدجدە اسقاق اسىلدىڭ سىنىعى تورتكەن كەنەنقىزىنىڭ كلاسىنان ءتالىم الدىم. سول كىسىدەن كوپ نارسە كوڭىلگە ءتۇيىپ, مۋزىكانىڭ شىڭى – ءداستۇرلى ءان ەكەنىن ۇعىندىم, – دەپ ەسكە الادى ءوزى.
«باعالاي بىلگەنگە باق قونادى», – دەمەكشى, ءوزى ءبىلىم العان شاڭىراقتا تالايلاردى ءتانتى ەتكەن ول 3 جىلدىق ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنا وقۋعا تۇسەدى. قازاق ونەرىنىڭ تالاي قارلىعاشىن قاناتتاندىرعان بۇل ىرگەلى وقۋ ورنىندا جىل وتكەن سايىن كۇردەلەنە بەرەر مۋزىكا سالاسىنىڭ قىر-سىرىنا قانىعادى.
قايناعان قارادالانىڭ اسەم تابيعاتىنان ءنار الىپ, اسپانشىل شىڭدارىنا قاراپ ارمان-ماقسات قۇرعان جاس ەربولات ستۋدەنتتىك جىلداردا قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن دارا تۇلعالارمەن بىتە قايناسىپ ارالاسىپ, پىكىرلەسىپ ءجۇردى. ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ دارابوزى رامازان ستامعازيەۆ سىندى كوپتەگەن زيالى قاۋىمنىڭ كەڭ قۇشاعى, اق پەيىلى جاس تالانتقا ەرەكشە اشىق ەدى. ويتكەنى كەشەگى سالقار دالانىڭ سارىنى وسى ءبىر ەربولات نىسپىلى ازاماتتىڭ ءون بويىنان ەسىپ-سورعىپ, اۋەلەپ كورىنىس بەرىپ تۇراتىن. سودان دا بولار, ونەردىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەن, جەرلەسى جاقسىلىق مىرقاەۆپەن جولىعادى. دارىنى دارا دانەش راقىشەۆ پەن قايرات بايبوسىنوۆتىڭ شاكىرتى جاس ونەرپازدىڭ بويىنان جالىن, جانارىنان وت بايقاعان كورەگەن ادام ەدى. ءان ايتۋى, اسقاق بيىكتە اۋەلەتە شىرقاۋى جان جۇرەگىن تەبىرەنتكەن. سودان شاكىرت بولار تەكتى ازاماتتى تاپتىم دەپ قوس الاقانىن ىسقىلاعان دارابوز ءانشى جاس تالانتتى باۋىرىنا باسادى. تاعىلىمى تەرەڭ تۋىندىلاردىڭ سىرلى سىمباتىمەن عانا قانىقتىرماي, مازمۇن مايەگىن, ىشكى استارىنا دەيىن ەربولاتتىڭ بويىنا سىڭىرۋگە تىرىسادى. قاعىلەزدىگى, زەرەكتىگى تالانتىمەن ۇشتاسقان شاكىرت تە سوناۋ س.ارون ۇلى اتىنداعى الماتى وبلىستىق فيلارمونياعا قىزمەتكە تۇرعاننان باستاپ, ۇلى ۇستازى دۇنيەدەن وتكەنشە بار قازىنانى قوتارىپ, دارا انشىدەن تەكتى ەلدىڭ عاجايىپ اندەرىن ۇيرەنەدى.
ءيا, «الماس كەزدىك قىن تۇبىندە» جاتپايتىنى بەلگىلى. جالىن اتقان جاستىعىن انشىلىك ونەرگە ارناپ, جوعارى وقۋ ورنىن زور ابىرويمەن بىتىرگەن ونەر يەسى تۋعان جەردىڭ ءتۇتىنىن تۇتەتۋدى قالايدى. ءسويتىپ جەر ءجانناتى جەتىسۋعا بەت تۇزەيدى. سول ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى تالدىقورعانعا اۋىسىپ, جاستار لەك-لەگىمەن تۋعان جەرىنە تۋىن تىگۋگە نيەتتەنىپ كوشىپ كەلىپ جاتقان ەدى. ومىردە ءار ادامنىڭ باسىندا ەڭ ءبىر اياۋلى ءساتتى شاق بولادى ەمەس پە؟ وسكەن جەردەن تامىر ءۇزىپ كەتكىسى كەلمەگەن تالانت س.ارون ۇلى اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونياعا جۇمىسقا قابىلدانىپ, وڭىردە ءداستۇرلى ونەردىڭ وتىن جاعادى. جاستىق جىگەرى جالىنداپ تۇرعان جاس جىگىت قوسىمشا تالدىقورعان قالالىق ونەر مەكتەبىندە جەتىسۋ ءان-جىرىنان ساباق بەرەدى. ەڭ عاجابى ءوزى ءپىر تۇتقان ۇلى تۇلعا د.راقىشەۆ اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتىندا شالعاي اۋىلدان كەلگەن بالالاردى ونەرمەن سۋسىنداتىپ, ءداستۇرلى انگە باۋلىعانى. سەبەبى بۇگىندە سول شاكىرتتەرىنىڭ الدى شاتتىق ۋاتقان, گۇلميرا اسىلبەكقىزى سەكىلدى مۋزىكا مايتالماندارى ونەر سالاسىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋدە.
«دانەش اتامىزدىڭ ەسىمىن ارقالاعان قاراشاڭىراقتا ءبىلىم بەرۋ ماعان تىلسىم كۇش بەرگەندەي بولدى. سەبەبى قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ايتۋلى ءانشىسىنىڭ ءۇنى قالعان بىلىكتى ءبىلىم ورداسى. بالا كەزىمدە ءبىزدىڭ اۋىلعا كونتسەرتپەن كەلگەنى ەمىس-ەمىس ەسىمدە. ونىڭ ءان سالعان ساحناسى, ءدارىس بەرگەن سىنىپتارىن كورگەندە ەرەكشە سەزىمگە بولەندىم. مەن ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بولدى. مەكتەپ ىشىندەگى مۋزەيدە اياۋلى جارى راحيليام يمياروۆا اپايىمىز قىزمەت ىستەدى. سول كىسى ارقىلى كوپتەگەن ەستەلىگىنە قانىقتىم. دانەش راقىشەۆتىڭ شاكىرتتەرىمەن ەتەنە جاقىن بولدىم. نۇرجان جانپەيىسوۆ, ابىلايحان قارمىسوۆ سەكىلدى اعالارىممەن ءالى كۇنگە تىعىز بايلانىستامىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز بۇل ورايدا.
ولاردىڭ ونەرگە دەگەن ولشەۋسىز سەزىمى, جاناشىرلىعى ءوزى سەكىلدى سان شاكىرتكە عۇمىرلىق ساباق بولعانى انىق. ەل جايى, قوعام كورىنىسى, ۇرپاق قامى مەن ءاننىڭ شىعۋ تاريحى جايلى تاڭعا تولعار تاعىلىمدى سوزدەرى بويىنا قۋات بولىپ قۇيىلعانىن دا جاسىرمادى.
2016 جىلدىڭ كۇزىندە ۇلتتىق ونەردىڭ اقساقالدارى قايرات بايبوسىنوۆ پەن الماس الماتوۆ ۇسىنىس تاستاپ, جايساڭ جەتىسۋدان اسقارالى ارقاعا قونىس اۋداردى. ەلورداداعى ەڭ ۇزدىك ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبىرى – قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە جەتىسۋ جىرشىلىق داستۇرىنەن ساباق بەرەدى. اعالارى حابارلاسىپ جاعدايدى تۇسىندىرگەندە, ەكى قولىن بىردەي كوتەرىپ كەلىسكەن ەكەن. ولاردىڭ تاڭداۋى تۇسكەنىنە دە ەرەكشە قۋانىپ, بالا-شاعاسىن الىپ, ەشتەڭەگە قاراماي استانانىڭ تورىنەن بىراق شىعادى. شىنىندا, مىڭ بۇلاقتىڭ تامشىسىنداي سىلدىرلاعان سۇلۋ سازدى كوكىرەگىڭە قوندىرعان ونەرپازدىڭ ونەرگە دەگەن ىڭكارلىگىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن-اق.
كەشەگى قابان جىراۋ, ءسۇيىنباي, سادىقوجا, جامبىل سىندى قاسيەت قونعان اردا بابالاردان قالعان جاۋھار جادىگەرلەردىڭ نارقىن بۇزباي, ەل ىشىندە ناسيحاتتاپ جۇرگەن ەربولاتتىڭ ءان ونەرىندەگى ەرەكشەلىگى دە سول جەتىسۋلىق ماقامعا سالىپ, اسىل پەرزەنتتەردىڭ اماناتىن ارقالاپ, ءداستۇردى جاڭعىرتقانى. سول ونەردىڭ ورەسىن كەڭىتكەن بابالار ءۇنىن تىڭداعاندا كەۋدەڭدى بىردە شاتتىق كەرنەپ, بىردە مۇڭ توريدى. زامانا زارى, ءومىر شىندىعى, ەل ەرلىگى دەگەن ىزگى قاسيەتتەردىڭ ءبارىن كەۋدەسى كەندى كەشەگىلەر انمەن مۇرا ەتكەنىنە قايران قالاسىڭ. مۇنى مۋزىكا الەمىنىڭ تەرەڭ سىرىنان سۋسىنداتار تاعىلىمى مول ونەر ورداسى – «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمىنىڭ باسشىلارى ەسكەرىپ, ونەرپازدى قوسىمشا جۇمىسقا الادى.
«شارا جيەنقۇلوۆا, جامال وماروۆا, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, رابيعا ەسىمجانوۆا, جاپپاس قالامباەۆ, ماعاۋيا حامزين, ەركەعالي راحماديەۆ, روزا باعلانوۆا تاعى باسقا قازاق مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ قازىعىن قاققان كوپتەگەن ءىرى تۇلعالاردىڭ ايقىن ءىزى قالعان تاريحى باي, تامىرى تەرەڭ «قازاقكونتسەرتتە» قىزمەتكە تۇرعانىمدا قاتتى قۋاندىم. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن مەرەي بولدى. ولاردىڭ ومىرشەڭ اندەرىنىڭ اۋەزى تىڭدار قۇلاققا جاعىمدى بولسا, ءمانى مەن مازمۇنى ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا تۇسەر قازىنامىز ەمەس پە؟ ودان قالسا التىنبەك قورازباەۆ, سارا تىنىشتىعۇلوۆا, ايمان مۇساقوجاەۆا, روزا رىمباەۆا, ماقپال ءجۇنىسوۆا, جەڭىس سەيدوللا, جانعالي ءجۇزباي, قۇماربەك قالقاتاي, كلارا تولەنباەۆا, ارداق بالاجانوۆا, ازامات جىلتىركوزوۆ, ديماش قۇدايبەرگەن سىندى ءدۇلدۇل انشىلەردىڭ تامىرىنا ءنار بەرگەن التىن شاڭىراق, بيىل 60 جاسقا تولىپ وتىر. بۇل تەك «قازاقكونتسەرتتىڭ» عانا ەمەس, ۇلتتىڭ ونەردىڭ مەرەكەسى. سونىڭ ىشىندە ەرلان رىسقالي باۋىرىمىز جەتەكشىلىك ەتەتىن «حالىق قازىناسى» ءبولىمى كونەدەن كەلە جاتقان ءتول ونەرىنىڭ سىنىن بۇزباي, ەلگە جەتكىزىپ ءجۇر. سول ءۇشىن دە مۇقاعالي اقىن ايتقانداي: «بابالارىم, راحمەت سەندەرگە!» – دەپ نەگە تەبىرەنبەسكە», دەيدى اڭگىمەسىن ءتامامداي كەلىپ.
ەستىلەردىڭ ەسىل اڭگىمەسىن تىڭداپ وسكەن ەربولات شالدىبەكوۆ بۇگىندە ءداستۇرلى انىمەن سان جۇرەكتى تەبىرەنتىپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ جەزتاڭداي ۇلدارىنىڭ بىرەگەيى. شاعىن ماقالادا انشىلىگىمەن كۇللى قازاقتىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ, ەلىنە ەر تۇرپاتىمەن تانىلعان عۇمىرىنان ەمىس-ەمىس ەستەلىك تاراتقانداي بولدىق. ول اياداي عانا اقتام اۋىلىنان شىعىپ, ونەر سالاسىنا عۇمىرىن ارناعان كۇمىسكومەي انشىلەردىڭ تەكتى تيەگى. تار كەزەڭدە ءتوزىمىن جەلكەن ەتىپ, تالاي داۋىلدا ەرلىگىن ەسكەك ەتىپ تابيعات سىيلاعان تالانتىنا كولەڭكە تۇسىرمەي بۇگىنگە جەتكەن تۇلعالى ازامات.