ءفيلمدى كورۋگە البەرت ەينشتەيننىڭ ءوزى كەلگەن دەسەدى. «ۇلكەن قالانىڭ وتتارى» ءفيلمى الەم كينوسى تاريحىنداعى ۇزدىك تۋىندىعا اينالارىن ءبىر كەزدەرى ءچاپليننىڭ ءوزى ويلادى ما ەكەن؟
«كىشكەنتاي ادامنىڭ» باسىنان وتكەن تارتىستى تاعدىرى شىنايى ءومىردىڭ ءوزى بولعان سوڭ با ەكەن, ول سومداعان كەيىپكەرلەر شەتىنەن ومىرشەڭ كەلەدى. قالپاعى مەن تاياعىن ءىلىپ الىپ, قولاپايسىز تۇمسىقتى باتەڭكەسىن تىرپىلداتا باسىپ كەلە جاتاتىن كەزبە كەيىپكەر دە ەشكىمدى جاتىرقامايدى. ءبىر قىزىعى «اشكوز ەليتانىڭ» وزبىر تالابىنا يكەمدەلە الماعان وسىناۋ نازىك جۇرەكتىڭ يەسى ۇنەمى باقىتسىز, ۇنەمى ساياق جۇرەدى.
«ۇلكەن قالانىڭ وتتارى» فيلمىندە چاپلين تەك باستى ءرولدى ويناعان جوق, ستسەناري اۆتورى, ءارى رەجيسسەر, ءارى سازگەر, ءارى پروديۋسەر بولا وتىرىپ, عالامات اۆتورلىق فيلم تۋدىردى. فيلم جەلىسى بويىنشا ءۇي-كۇيى جوق كوشە كەزبەسى گۇل ساتۋشى زاعيپ قىزعا عاشىق بولادى. ساتۋشى قىز ۇسىنعان ءبىر تال گۇلدى وڭىرىنە اسقان ىقىلاسپەن قاداۋى ىنتىق جۇرەكتىڭ دەمەۋى مە, الدە اياۋشىلىقتان تۋعان شەكسىز مەيىرىمنىڭ مەدەۋى مە, ول جاعى بەيمالىم. ءبىر انىعى, درامالىق سارىنعا تولى عاجاپ كورىنىستەر باقىت پەن ۇمىتكە ۇندەپ تۇرادى.
1927 جىلى باستالعان فيلم ءتۇسىرىلىمى ءجيى ءۇزىلىپ قالا بەردى. ءچاپليننىڭ شەشەسى دۇنيەدەن وزعاندا, ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى تۇپ-تۋرا 62 كۇنگە شەگەرىلگەن. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, فيلم يدەياسىنا جازاتايىم كوزىن جاراقاتتاپ العان الدەبىر تسيرك ءارتىسىنىڭ وقيعاسى تۇرتكى بولعان كورىنەدى. كارتينا دىبىسسىز فيلمدەر ءداۋىرىنىڭ اياقتالار تۇسىندا دۇنيەگە كەلدى. سويتە تۇرا چاپلين جەكە جوباسىنىڭ باستان-اياق اۆتورى بولا وتىرىپ, ونى قالاي ءتۇسىرۋ كەرەكتىگىن جاقسى ءبىلدى. «اتتەڭ, وكىنىشتى. ايەلدىڭ اۋزىن اشقانىن كورۋ قانداي عانيبەت, بىراق داۋىسى ەستىلمەيدى», دەگەندى دارىندى رەجيسسەر وسى تۇستا ايتتى ما دەپ ويلايمىز.
كوركەمسۋرەتتى فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىندا وزىمەن بىرگە وينايتىن اكتريسانى چاپلينگە بىردەن تابا قويۋ قيىنعا ءتۇستى. ال باس كەيىپكەر كەلىسپەسە, كوركەم شىعارما مازمۇنىن سۇيىلتىپ جىبەرۋى ءسوزسىز. اقىرى ءبىر شەشىمگە بەكىنگەن چاپلين اكتريسا ۆيردجينيا چەرريللمەن كەزدەسىپ, باستى ءرولدى ۇسىنادى. دەسە دە فيلمدە انتەك مونتيىپ قانا وتىراتىن ەكەۋدىڭ ءتۇسىرىلىم الاڭىنداعى قارىم-قاتىناسى تىم قيىن, تىم كۇردەلى بولىپ شىقتى. چەرريلل ءچاپليندى ەشقاشان ۇناتپايتىنىن, ۇناۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتىپ, ساحنالىق كورىنىستەردى تەزدەتىپ اياقتاۋدى سۇرادى. بۇعان توسىلىپ قالعان رەجيسسەر جوق, چەرريللدى ءتۇسىرىلىم الاڭىنان قۋىپ شىعارىپ, باسقا اكتريسالاردى سىناپ تا كورەدى. بىراق كوپ كەشىكپەي وقيعا جەلىسىن وربىتۋدە چەرريللدەن وزگە اكتريسا ناقىشىن كەلتىرە قويمايتىنىن ءتۇسىنىپ, اكتريسانى امالداپ كەرى قايتارادى.
پسيحولوگ ستيۆەن ۆايسمان «ۇلكەن قالانىڭ وتتارى» ءفيلمىن ومىرباياندىق سيپاتقا يە ەكەندىگىن, زاعيپ قىزدىڭ چارلي ءچاپليننىڭ اناسى, ال ماسكۇنەم ميلليونەردى ونىڭ اكەسىنىڭ ءپروتوتيپى دەپ بىلەدى. كەز كەلگەن سۋرەتكەردىڭ بالالىق شاعى كەلەشەك شىعارماشىلىعىنا ۇلكەن ىقپال ەتەدى دەسەك, «كەزبە ءچارليدىڭ» تاعدىرى جالپى كومپوزيتسيانىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالعانداي. بالا كەزىندە قيىندىق پەن جوقشىلىقتى كوپ كورگەن چارلي ءچاپليننىڭ اكەسى ىشىمدىككە سالىنىپ قايتىس بولسا, دەنساۋلىعىنان ايىرىلعان, دىمكاس اناسى قايتا-قايتا اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ, بالالارىنا قاراۋعا شاماسى بولماعان. كەيدە ادەيى, كەيدە بىلمەستىكپەن كەلەڭسىز جاعدايلارعا تاپ بولىپ جۇرەتىن چاپلين كەيىپكەرلەرى تاعدىرىنا مويىنسۇنعان, مومىن, سويتە تۇرا ىشكى جان دۇنيەسى مىرزالىق سيپاتقا يە, اق ادال كەلەدى. ءچاپليننىڭ «كىشكەنتاي ادامىنىڭ» پسيحولوگيالىق مىنەز كۇيى تەرەڭدەپ, بارىنشا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە دەن قويۋى وسى «ۇلكەن قالانىڭ وتتارى» فيلمىنەن باستاۋ الادى. ياعني وندىرىستىك قوعام سيپاتى بەلەڭ العان تۇستا پايدا تابۋدى عانا كوزدەيتىن قوعامدا ادامدار تەڭسىزدىگىنىڭ ايقىندالا تۇسكەنىن انىق كورسەتە ءبىلدى جانە ونى باكەنە بويلى كەيىپكەردىڭ ەلەۋسىز تىرشىلىگى ارقىلى وتە تۇسىنىكتى جەتكىزدى. فيلمدەگى بايدىڭ ساۋ كەزىندە كىسى مەنسىنبەي, سىلقيىپ تويىپ العان ۋاقىتتا دوسىم دەپ جىك-جاپار بولۋى, ەسىن جيعان كەزدە قايتادان پاڭدانا قالۋى سىندى ۇيلەسىمدى كورىنىستەرمەن الما-كەزەكتەستىرىپ, قوعامدىق وزگەرىستەرگە حالىقتىق سيپات بەرۋى سۋرەتكەردىڭ سۇڭعىلا اڭعارىمپازدىعى ەمەس پە؟!
ءيا, ءچاپليندى كومەديانىڭ كورولى, رەجيسسۋرانىڭ دانىشپانى دەپ اسپەتتەۋى تەگىن ەمەس. شىعارماشىلىق عۇمىرىندا 70-تەن استام قىسقامەترلى, 15-كە جۋىق تولىقمەترلى ءفيلمدى جارىققا شىعارعان تالانتتى رەجيسسەردىڭ كەز كەلگەن تۋىندىسى استارلى وي مەن تەرەڭدىككە يە.
«ۇلكەن قالانىڭ وتتارى» ءفيلمى امەريكا كينو ينستيتۋتىنىڭ نۇسقاسى بويىنشا ەڭ ۇزدىك رومانتيكالىق كومەديا وندىعىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ءچاپليننىڭ بيىك قۇندىلىقتى ادامگەرشىلىك پەن ىزگىلىك ساۋلەسىنەن كورۋى ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ ءون بويىنا تەرەڭ تىنىس بەرىپ كەلەدى. كۇلدىرە وتىرىپ ويعا تارتاتىن تالانتتى سۋرەتكەردىڭ كورەرمەن العىسىنا العاۋسىز بولەنۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا بولسا كەرەك. كينووندىرىس بۇگىنگىدەي دامىعان زاماندا دا ءچاپليننىڭ مىلقاۋ فيلمدەرىن ىزدەپ ءجۇرىپ كورەمىز. «كىشكەنتاي ادامنىڭ» اڭعال دا تازالىق تۇنعان كەيپى كورەرمەنىن استە جالىقتىرعان ەمەس.