كينوەكراندا – ايەلدەر ءفيلمى

 

قازاقستانداعى گەتە ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ وتكىزىلگەن فيلم اپتالىعىندا فەستيۆالدىڭ ۆەب-سايتى ارقىلى ورتا­لىق ازيا مەن گەرمانيانىڭ ايەل رەجيس­سەرلەرى تۇسىرگەن 23 كينوتۋىندى كورەر­مەن نازارىنا ۇسىنىلدى.

– بيىلعى كينو كۇندەرى ال­عاش رەت ءبىر اپتاعا سوزىلدى. بۇرىن ايەل رە­جيس­­­سەرلەر دەرەكتى فيلم سالاسىندا عانا توبە كورسەتەتىن ەدى, ويتكەنى ونىڭ بيۋدجەتى ارزانعا تۇسەتىن. بيىل ور­تا­­لىق ازيانىڭ ايەل رەجيسسەرلەرى كور­كەم فيلم سالاسىندا بەلسەندى ەكەنى باي­قالادى. فيلمدەردىڭ ۇندەسەر تۇسى – كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ورتالىق ازيا قوعامىنىڭ ورتاق ماسەلەسى ەكەندىگى. ايەل رەجيسسەرلەر كوتەرگەن تاقىرىپ اياسىندا تابيعات, ينكليۋزيا ماسەلەسى, ايەل مەن ەركەك تەڭسىزدىگى قامتىلادى, – دەيدى FemAgora فەستيۆالىنىڭ كۋراتورى مولديار ەرگەبەكوۆ.

فەستيۆال قازاقستاندىق رەجيسسەر شاريپا ورازباەۆانىڭ حالىقارالىق جۇلدەگە يە بولعان ء«ماريام» اتتى كور­كەم فيلمىمەن اشىلدى. شىنايى وقي­عاعا نەگىزدەلگەن فيلمدە كۇيەۋى ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەن ءتورت بالانىڭ اناسى تۋرالى باياندالادى. باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى مويىماي كوتەرگەن باس كەيىپكەر اۋىر شەشىمدەر قابىلداۋعا ءماجبۇر بولىپ, ءوز-ءوزىن تانۋعا تىرىسادى. ءومىر شىندىعىن ارقاۋ ەتكەن تار­تىستى وقيعالار تىزبەگىندە بۇگىنگى ەر مەن ايەل بەينەسىنە جاڭاشا شەشىم بەرەدى. اتالعان كينوتۋىندى فرانتسيادا وتكەن XXVI ۆەزۋل كينوفەستيۆالىندە باس جۇل­دەگە يە بولعان ەدى, ايەل رەجيسسەردىڭ باس جۇلدە الۋى فەستيۆالدىڭ 26 جىلدىق تاريحىنداعى العاشقى ايتۋلى جاعداي.

– مەنى ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە, اينا­لاسىنا دەگەن قارىم-قاتىناسى قىزىق­تىرادى. سونىڭ ىشىندە ايەلدىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىنە, تۇلعالىق بولمىسىنا باسا ءمان بەرىلۋىنە نازار اۋدارامىن. العاشقى فيلم بولعاندىقتان ار­تىق-كەم تۇسى مىندەتتى تۇردە بولادى. ءما­ريام – قۇراندا اتالاتىن جالعىز ايەل ەسىمى, وسى سەبەپتى تاڭداپ الدىم. فيلم كەيىپكەرى ءماريام ارقىلى قازاق قوعا­مىنداعى ايەل ءرولىن تەرەڭ كورسەتكىم كەل­دى. ول وتە كۇشتى, مىنەزدى ايەل, – دەيدى فيلم رەجيسسەرى شاريپا ورازباەۆا. شا­ريپانىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە, ونىڭ ىشىندە وتاندىق كينو ونەرى سالاسىندا ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن ايەل رەجيسسەرلەر از ەمەس. الايدا زاماناۋي قازاق كينوسىندا ءتۇرلى تاقىرىپتاردى ءوز شىعارماشىلىعىنا ارقاۋ ەتىپ, دە­رەكتى جانە كوركەمسۋرەتتى فيلمدەر ءتۇ­سىرىپ جۇرگەن ايەل رەجيسسەرلەردىڭ قول­تاڭباسى كوپ جاعدايدا نازارعا الىنا بەر­مەيدى. ول ايەلدەر رەجيسسۋراسىنىڭ ءالى دە تولىق زەرتتەلە قويماعاندىعىن ماسە­لەنىڭ ءبىر سەبەبى رەتىندە العا تارتادى.

«تانبۋردىڭ جىلاۋى» ءفيلمى, رەجيسسەرى انيسا سابيري, تاجىكستان

قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىنداعى ەڭ جاس رەجيسسەر, مەكتەپ وقۋشىسى التى­ناي تاالايبەك كىزى (قىرعىزستان). ونىڭ «كىشكەنتاي دەموكراتيا» اتتى قىسقامەتراجدى ءفيلمى ( «ۇزدىك فيلم», International Kids Film Festival, 2019 ج) وتكىر دە كۇردەلى تاقىرىپتى شەبەر كورسەتە الۋىمەن-اق وزىنە ءتان شىعار­ما­شىلىق قولتاڭباسى بار ەكەندىگىن باي­قاتتى. سونداي-اق كينو كۇندەرى اياسىندا ورتالىق ازيانىڭ ەڭ العاشقى ايەل كينو وپەراتورى ۋميدا احمەتوۆا (وزبەكستان), دەرەكتى كينو كوشباسشىسى كاتەرينا سۋۆوروۆا (قازاقستان) سىندى ماماندار شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزىپ, رەجيسسەر مۇمكىندىگىنىڭ كوركەمدىك سۋرەتتەۋ ادىس­تەرى جايىندا اڭگىمەلەپ, جاڭا زامان تا­قى­رىبىنداعى زامانداستار بەينەسى تۋرالى وي ءبولىستى.

ماسەلەن, مولديار ەرگەبەكوۆتىڭ مودە­راتورلىعىمەن وتكەن كەزەكتى اشىق تالقىلاۋ كەزىندە قازاقستان, قىرعىزستان جانە تاجىكستان رەجيسسەرلەرى ورتالىق ازيا كينوسىنداعى ايەل بەينەسىمەن عانا شەكتەلمەي, ايەل رەجيسسەرلەردىڭ رولىنە, ولار تۇسىرگەن ءفيلمنىڭ وزىندىك فورماسىنا قاتىستى وي قوزعادى.

– امەريكالىق «Women Make Movies» قورىنىڭ جەتەكشىسى دەبرا تسيم­­مەر­ماننىڭ ايتقانى بار. ەر ادام­دار وز­دەرىنىڭ ارتىقشىلىعىنا باي­لانىس­تى كوپ جاعدايدا ەر ادامدار تۋ­رالى جاقسى اڭگىمە ايتا الادى, ال مۇن­داي ارتىقشىلىعى جوق ايەلدەر ەكەۋىن دە جاقسى بىلەدى. ايەل اۆتورلار كوز­قا­راسىندا وبەكتيۆتىلىك پەن جەكەلەگەن كەيىپ­كەرلەرگە, تاقىرىپتارعا دەگەن جانا­شىرلىق باسىم, – دەيدى دەرەكتى فيلم­دەر كينوستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى, تاۋەلسىز كينورەجيسسەر كاتەرينا سۋۆوروۆا.

سونىمەن قاتار پىكىرتالاسقا قا­تى­­سۋشىلار دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋ تا­جى­­­ري­بەسىمەن بىرگە تۋىندىنىڭ كي­نە­­ماتوگرافيالىق ءتىلى, تەحنيكا­لىق سيپات­تامالارى جونىندەگى كوزقا­راس­تا­رىن ورتاعا سالدى. فەستيۆال اياسىندا كورسەتىلگەن «مارديكور» دەرەك­تى ءفيل­مىنىڭ اۆتورى, تاجىكستاندىق جۋر­ناليست ماحپورا كيروموۆا دەرەكتى فيلمدەگى ماڭىزدى دۇنيە الەۋمەتتىك قىزمەت دەپ سانايدى.

– مەن ءۇشىن دەرەكتى فيلم جۋرناليس­تيكانىڭ جالعاسى, بىراق ودان دا كۇردەلى فورمات. دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋ – بۇل الەۋمەتتىك ءمانى بار قادام, ونىڭ مىندەتى تەك ايتىپ بەرۋ عانا ەمەس, جاعدايعا قالاي بولسا دا اسەر ەتۋ, – دەپ ءتۇسىندىردى ماحپورا. ونىڭ ايتۋىنشا, ايەل جۇ­مىس­شىلار تۋرالى العاشقى دەرەكتى ءفيلمى شىققاننان كەيىن جۇزدەگەن تا­جىك­ستاندىقتار فيلم كەيىپكەرلەرىنە جار­دەمدەسە باستاعان. جان-جاقتى كومەك اقشالاي, ازىق-ت ۇلىك, كيىم تۇرىندە عانا ەمەس, ايەلدەرگە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ماماندىقتاردى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن كورىنەدى.

سونىمەن بيىلعى فەستيۆال ايەل رەجيسسەرلەر ءۇشىن كاسىبي كينوعا بارار جولداعى باسپالداق قانا ەمەس, ولاردىڭ شىعارماشىلىق مۇمكىندىگىن كورسەتەتىن, تالقىلايتىن اشىق الاڭعا اينالعانىن كورسەتتى. ويتكەنى «ايەلدەر كينوسى» ۇعى­مىن كەڭ اۋقىمدا قاراستىرا وتىرىپ, بۇگىنگى جاس بۋىن ايەل رەجيسسەرلەردىڭ شىعارماشىلىعىنداعى جاڭا تەندەنتسيالار مەن دامۋ جەتىستىكتەرى حاقىندا ولاردىڭ ءوز اۋزىنان ەستىدىك. كينو كۇن­دەرىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى بۇدان بىلاي ورتالىق ازيادان بولەك گەندەرلىك تەڭدىككە بايلانىستى الەمنىڭ ۇزدىك كينوتۋىندىلارى دا كورسەتىلىپ تۇرماق.

زاماناۋي رەسەي كينوتانۋشىسى ا.ءار­تيۋحتىڭ «ايەلدەر كينەماتوگرا­فياسى – بۇل قوعامدىق ماڭىزدى قۇ­بىلىس. بۇگىندە ءبىز ءارتۇرلى مەملەكەت­تەردەن الەمدىك دەڭگەيدەگى ايەل رەجيسسەرلەردىڭ ەسىمىن اتاپ قانا قويماي, دۇنيە جۇزىندە «Women’s Cinema» دەپ اتالاتىن با­عىتتىڭ پايدا بولعانىنا دا كۋامىز», دە­گەن پىكىرىن ەسكەرسەك, وتاندىق كينو كوشىنە قوسىلعان ايەل رەجيسسەرلەردىڭ الەۋەتىنە قاراپ, بۇل باعىتتاعى سەڭنىڭ ال­عاشقى قوزعالىسىنا كۋا بولىپ وتىرمىز دەۋگە بولادى.

 

ايا ءومىرتاي

«Egemen Qazaqstan»